20 năm trước, Sao Diêm Vương bị tước danh hiệu hành tinh và hạ xuống thành hành tinh lùn. Giờ đây, Đài quan sát Rubin đã phát hiện một vật thể mới, được tạm gọi là 2026 ED138, có thể được xem là “người anh em” của Sao Diêm Vương. Đây là vật thể sáng nhất được phát hiện ngoài quỹ đạo của Sao Diêm Vương, với đường kính ước tính từ 600 đến 1.500 km.
Dữ liệu về 2026 ED138 được ghi nhận bởi Đài quan sát Rubin.
Phát hiện này là một phần của dự án khảo sát bầu trời quy mô lớn mang tên LSST (Legacy Survey of Space and Time), do Đài quan sát Rubin khởi động vào tháng 7/2026 và dự kiến kéo dài trong 10 năm. Đài quan sát đã bắt đầu công việc khoa học từ tháng 6/2025. Qua việc xem xét lại kho lưu trữ dữ liệu và tích hợp thông tin từ các đài quan sát khác, các nhà nghiên cứu đã phát hiện ED138 trong các hình ảnh từ năm 2016, giúp xác định chuyển động quỹ đạo của nó trong suốt một thập kỷ.
2026 ED138 là một thiên thể xuyên sao Hải Vương, tức là nó quay quanh Mặt Trời bên ngoài quỹ đạo của sao Hải Vương. Nếu các ước tính về kích thước và khối lượng của nó được xác nhận, ED138 có thể trở thành một hành tinh lùn, gia nhập danh sách hạn chế các hành tinh lùn được công nhận trong Hệ Mặt trời.
Nhà vật lý thiên văn Matthew Holman đã phát hiện ra vật thể này khi phân tích dữ liệu từ Đài quan sát Rubin vào nửa đầu năm 2026. Ông đã sử dụng một thuật toán mới để so sánh hàng tỷ vật thể chuyển động, giúp xác định các thiên thể tương tự. Sau khi phát hiện, các nhà nghiên cứu đã tìm thấy thêm 30 quan sát khác về ED138.
2026 ED138 sẽ là hành tinh lùn thứ 6 trong Hệ Mặt trời?
Hiện tại, ED138 cách Mặt Trời khoảng 46 đơn vị thiên văn (AU), xa hơn Trái Đất 46 lần. Để so sánh, khoảng cách trung bình của Sao Diêm Vương đến Mặt Trời là khoảng 40 AU. Quỹ đạo của ED138 nghiêng gần 25 độ so với mặt phẳng của Hệ Mặt trời, cho thấy có thể đã có sự tương tác hấp dẫn với Sao Hải Vương làm thay đổi quỹ đạo ban đầu của nó.
Đáng chú ý, ED138 được phát hiện trong một vùng trời gần mặt phẳng của Dải Ngân Hà, nơi có nhiều ngôi sao nền gây khó khăn cho việc phát hiện các vật thể mờ. Đây là lý do khiến giới chuyên gia tự tin khẳng định Đài quan sát Rubin là một trong những kính viễn vọng sắc nét nhất trên Trái Đất, với khả năng bao phủ một vùng trời tương đương với khoảng 45 mặt trăng tròn và camera có độ phân giải 3,2 gigapixel.
Hiện tại, ED138 vẫn là một ứng cử viên cho danh hiệu hành tinh lùn. Để xác định chính xác kích thước và tính chất của nó, cần thêm các quan sát hồng ngoại. Nếu được công nhận là hành tinh lùn, ED138 sẽ gia nhập nhóm 5 hành tinh lùn tương tự đã được Liên minh Thiên văn Quốc tế công nhận, bao gồm Ceres (Sao Cốc Thần), Pluto (Sao Diêm Vương), Eris (136199 Eris), Haumea và Makemake.
Kiến Tường - Science Alert
