Liên tiếp xuất hiện các "hố tử thần"
Thời gian gần đây tại địa bàn tỉnh Quảng Trị liên tiếp xuất hiện các hố sụt lún gần khu dân cư. Hiện tượng này không gây thiệt hại về người, nhưng đã làm hư hỏng hạ tầng và tiềm ẩn nguy cơ đe dọa cuộc sống của người dân địa phương.
Theo đó, vào khoảng 13h40 ngày 22/9, sau khi nghe một tiếng nổ lớn, người dân xã Hiếu Giang, tỉnh Quảng Trị phát hiện hố sụt sâu bên tuyến đường liên xã. Thời điểm mới phát hiện, miệng hố có dạng hình tròn, rộng khoảng hơn 1,5m2, phía dưới mở rộng theo dạng hàm ếch, có độ sâu khoảng 3m. Sau đó, chính quyền địa phương đã huy động phương tiện, máy móc đổ gần 110 m3 cát vào hố sụt.
Hố sụt xuất hiện tại xã Hiếu Giang, tỉnh Quảng Trị (Ảnh: Hồng Mến)
Theo chính quyền xã Hiếu Giang, vào khoảng 3 năm trước, cách vị trí sụt lún hiện tại không xa cũng từng xuất hiện một hố sụt tương tự nhưng có kích thước nhỏ hơn. Sau đó, địa phương huy động người dân xử lý bằng cách đổ đất lấp đầy hố sụt.
Huy động nhân lực đổ cát lấp hố sụt và theo dõi quá trình sụt lún.
Chỉ 2 ngày sau, vào khoảng 14h10 ngày 24/9, tại sân thể dục - thể thao của Trường Phổ thông Dân tộc bán trú Tiểu học và THCS Ngân Thủy, xã Kim Ngân cũng bất ngờ xuất hiện hố sụt lớn khoảng 1m, có độ sâu khoảng 3-4m. Hố sụt xuất hiện làm hư hỏng một phần bề mặt sân trường, khiến học sinh lo sợ. Theo UBND xã Kim Ngân, để xử lý hố sụt sâu khoảng 3-4m, địa phương đã điều động các xe chở cát đến lấp đầy miệng hố, đồng thời khoanh vùng, căng dây cảnh báo nguy hiểm và cắm biển cấm để ngăn người dân, học sinh tiếp cận.
Nhận được báo cáo từ địa phương, ngày 25/9, ông Lê Văn Bảo, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị đã cùng các cơ quan chuyên môn kiểm tra thực địa. Tại đây, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị thống nhất phương án bơm cát vào hố sụt. Đồng thời, tiếp tục theo dõi diễn biến địa chất để có giải pháp xử lý phù hợp, trong đó tính đến việc khoan thăm dò địa chất tại khu vực.
Cùng với đó, yêu cầu Sở Công Thương, Sở Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với UBND xã Hiếu Giang triển khai ngay các biện pháp xử lý hố sụt, theo dõi, có phương án bảo đảm giao thông trên tuyến đường. Các sở, ngành liên quan nghiên cứu, đề xuất UBND tỉnh phương án tổng thể nhằm xử lý hiệu quả tình trạng sụt lún, bảo đảm an toàn cho người dân và công trình hạ tầng.
Hố sụt xuất hiện trong trường học tại xã Kim Ngân, tỉnh Quảng Trị.
Theo chính quyền xã Kim Ngân, trước đó vào ngày 28/10/2023, tại nhà ông Hồ Bình Hiền, ở bản Km14 cũng từng xuất hiện một hố sụt lớn, đường kính miệng hố 4,2m, sâu khoảng 12m, nước trong hố sụt không đục, hơi trong xanh.
Chính quyền địa phương sau đó đã huy động nhân lực dùng cát lấp đầy hố sụt, để hố cát này lắng đọng tự nhiên, tiếp tục theo dõi quá trình sụt lún, nếu giải pháp nói trên không tạo ra sự ổn định mà vẫn tiếp tục sụt lún thì đề nghị báo cáo cơ quan có liên quan để nghiên cứu giải pháp tiếp theo.
Tiếp đó, vào ngày 19/9/2024 lại tiếp tục xuất hiện nhiều hố sụt lớn tại địa bàn xã Kim Ngân. Theo đó, hố sụt thứ nhất xuất hiện tại vườn nhà ông Hồ Bình Hiền ở bản km14 với chiều rộng khoảng 5m, sâu khoảng 15m. Nơi bị sụt lún cách nhà bếp nhà ông Hiền khoảng 1,5m. Hố sụt này năm 2023 đã có nhưng chiều rộng chỉ có 4m và chiều dài 12m.
Hố sụt xuất hiện năm 2019 tại xã Kim Ngân
Hố sụt thứ hai nằm trong vườn nhà ông Hồ Văn Xá ở bản Khe Sung. Hố sụt này rộng hơn 2m, sâu 12m, cách nhà ở của ông Xá khoảng 50m, cách hộ hàng xóm ông Hồ Văn Quốc khoảng 20m.
Chính quyền và chuyên gia nói gì?
Ngày 5/10, Trao đổi với Người Đưa Tin, phòng Địa chất và Khoáng sản, Sở Công thương tỉnh Quảng Trị cho biết, đơn vị đang phối hợp với chính quyền các địa phương theo dõi, kiểm tra hiện trạng các hố sụt sau khi đổ cát. Nếu xuất hiện diễn biến bất thường, Phòng Địa chất và Khoáng sản sẽ tham mưu lãnh đạo Sở phối hợp với các chuyên gia địa chất nghiên cứu phương án xử lý ổn định lâu dài, đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản nhân dân.
Phóng viên Người Đưa Tin đã liên hệ với PGS.TS Đỗ Quang Thiên, Trưởng khoa Địa lý - Địa chất, Trường đại học Khoa học Huế, để tìm hiểu rõ hơn về nguyên nhân và nguy cơ tiềm ẩn từ các hố sụt này.
PGS.TS Đỗ Quang Thiên (áo xanh), Trưởng khoa Địa lý - Địa chất, Trường đại học Khoa học Huế.
PGS.TS Đỗ Quang Thiên cho biết: "Theo những thông tin cơ quan chức năng tỉnh Quảng Trị công bố trong tháng 9/2026, cần phân biệt giữa các điểm sụt lún, sạt lở do mưa lũ nói chung với các hố sụt sâu có khả năng liên quan đến điều kiện địa chất karst.
Nhận định ban đầu của cơ quan chuyên môn, khu vực có điều kiện địa chất thuận lợi cho quá trình karst hóa, do đó có khả năng phát triển các hang hốc, khe nứt và hệ thống dòng chảy nước ngầm. Tuy nhiên, đây mới là nhận định ban đầu, cơ chế và phạm vi ảnh hưởng cần được kiểm chứng bằng khảo sát địa chất, địa vật lý và khoan thăm dò.
Đáng lưu ý, khoảng 3 năm trước, tại vị trí cách hố sụt hiện nay khoảng 100 m đã từng xuất hiện một hố sụt tương tự nhưng có quy mô nhỏ hơn. Sự phân bố của các hố sụt trong phạm vi tương đối gần nhau cho thấy cần xem xét khả năng tồn tại các điều kiện địa chất và địa chất thủy văn thuận lợi cho quá trình sụt lún trong phạm vi khu vực. Do đó, hiện tượng này không nên chỉ được xem xét như một sự cố cục bộ tại một điểm, mà cần được đánh giá trong mối liên hệ với đặc điểm địa chất, cấu trúc địa chất và chế độ nước dưới đất của toàn khu vực.
Nếu hiện tượng này có liên quan đến quá trình karst hóa, sự phát triển của hang hốc, các đới rỗng hoặc dòng chảy nước dưới đất, thì phạm vi ảnh hưởng và nguy cơ mất ổn định có thể rộng hơn đáng kể so với kích thước hố sụt quan sát được trên bề mặt. Vì vậy, thay vì chỉ xử lý từng hố sụt riêng lẻ, cần tiếp cận theo hướng điều tra, đánh giá nguy cơ sụt lún trong phạm vi toàn khu vực, trên cơ sở xem xét đồng thời đặc điểm địa chất, cấu trúc địa chất và điều kiện địa chất thủy văn".
Theo PGS.TS Đỗ Quang Thiên, để xác định nguyên nhân và cơ chế cụ thể của từng hố sụt, cần điều tra tổng hợp về địa chất, địa mạo, karst, địa chất thủy văn và đặc điểm lớp phủ, kết hợp địa vật lý, khoan khảo sát và quan trắc biến dạng bằng GNSS, UAV hoặc viễn thám. Các kết quả cần được tích hợp trong GIS và mô hình địa chất 3D để đánh giá và phân vùng nguy cơ.
Mục tiêu cuối cùng không chỉ là giải thích vì sao hố sụt đã xảy ra, mà quan trọng hơn là xác định nơi có nguy cơ xuất hiện hố sụt tiếp theo, điều kiện kích hoạt và mức độ nguy hiểm, từ đó chủ động phòng ngừa thay vì chỉ xử lý sự cố sau khi xảy ra.
Khi phát hiện hố sụt, việc cần làm không phải là lấp hố ngay, mà là bảo vệ người và khoanh vùng nguy hiểm. Người dân cần nhanh chóng rời khỏi khu vực, không đến gần miệng hố để quan sát hay chụp ảnh, không tự ý lấp hố hoặc đưa máy móc vào khu vực nguy hiểm. Nếu có thể thực hiện an toàn, cần ghi nhận vị trí, thời điểm, diễn biến và báo ngay cho chính quyền địa phương.
Bên cạnh đó, chính quyền cần cách ly khu vực, dựng rào chắn, cảnh báo và kiểm soát giao thông; đồng thời kiểm tra cả khu vực xung quanh, đặc biệt là các dấu hiệu nứt, lún, biến dạng nền móng, nghiêng công trình hoặc xuất hiện hố sụt mới.
Một điểm rất quan trọng là lấp hố không có nghĩa là đã xử lý xong hố sụt. Nếu bên dưới vẫn tồn tại hang hốc, khe nứt hoặc dòng nước ngầm hoạt động thì nguy cơ sụt lún có thể tiếp tục. Vì vậy, sau xử lý cần khảo sát nguyên nhân và tiếp tục quan trắc, đặc biệt sau các đợt mưa lớn.
Về lâu dài, ứng phó nên thực hiện theo ba bước: phát hiện - cảnh báo và khoanh vùng; khảo sát - đánh giá nguyên nhân và nguy cơ; xử lý - quan trắc và quản lý vùng nguy cơ. Tùy điều kiện có thể kết hợp địa chất, địa vật lý, khoan, địa chất thủy văn, GNSS, UAV và viễn thám.
Đối với chính quyền, mỗi hố sụt cần được xem là một dấu hiệu địa chất cần điều tra, không chỉ là một điểm cần lấp. Xử lý trước mắt phải đi cùng khảo sát nguyên nhân, quan trắc và đánh giá nguy cơ trên phạm vi khu vực.
Về lâu dài, Quảng Trị cần tăng cường phối hợp nghiên cứu, chia sẻ dữ liệu và xây dựng bản đồ nguy cơ karst - sụt lún liên vùng. Đây là cơ sở khoa học để quy hoạch an toàn, chủ động phòng ngừa và giảm thiểu thiệt hại.
