LTS: Sau giai đoạn phục hồi mạnh mẽ, du lịch Huế đang đứng trước thời điểm bản lề để chuyển từ tăng trưởng theo số lượng sang phát triển chiều sâu, chất lượng và bền vững. Loạt bài “Huế Khai mở sức mạnh ngành công nghiệp không khói” đi từ việc nhìn thẳng những hạn chế, “điểm nghẽn” của ngành du lịch hiện nay, đến việc nhận diện con đường phát triển dựa trên di sản, văn hóa và con người Huế.
Qua các phân tích, trao đổi với cơ quan quản lý và chuyên gia, loạt bài nhằm góp thêm góc nhìn, giải pháp để du lịch Huế thực sự trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, nơi di sản không chỉ để ngắm, mà để sống, để trải nghiệm và tạo giá trị bền vững cho tương lai.
Trong hành trình đưa Huế trở thành đô thị di sản – văn hóa – sinh thái – cảnh quan mang tầm quốc gia và quốc tế, ngành du lịch được xác định là trụ cột phát triển theo hướng “công nghiệp không khói”, dựa trên chiều sâu văn hóa và bản sắc cố đô. Tuy nhiên, khai thác di sản như thế nào để không đánh đổi giá trị, phát huy lễ hội, ẩm thực ra sao để tạo sức hút bền vững, và vai trò của cộng đồng, nghệ nhân trong tiến trình ấy cần được nhìn nhận thế nào, vẫn là những câu hỏi lớn đặt ra cho Huế hôm nay.
Người Đưa Tin đã có cuộc trao đổi với TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế nhằm làm rõ tư duy phát triển dựa trên di sản, quan điểm bảo tồn gắn với khai thác, cũng như những kỳ vọng về một Huế “di sản không chỉ để ngắm, mà để sống và để phát triển bền vững”.
TS. Phan Thanh Hải, Giám đốc Sở Văn hoá và Thể thao Tp.Huế.
PV: Thưa ông, việc Trung ương xác định Huế phát triển theo mô hình đô thị di sản – văn hóa – sinh thái – cảnh quan có ý nghĩa như thế nào đối với công tác bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa trong giai đoạn mới?
TS. Phan Thanh Hải: Tôi cho rằng đây là một định hướng rất quan trọng, bởi nó không chỉ “đặt tên” cho Huế, mà còn định vị một con đường phát triển phù hợp với bản sắc và nguồn lực đặc thù của địa phương. Khi Trung ương xác định Huế theo mô hình đô thị di sản – văn hóa – sinh thái – cảnh quan, điều đó có nghĩa là di sản không còn được nhìn như một “kho tư liệu quá khứ”, mà trở thành nền tảng cho hiện tại và tương lai. Bảo tồn vì vậy không chỉ là giữ gìn vài công trình cổ, mà là bảo vệ tổng thể cảnh quan văn hóa, ký ức lịch sử, cấu trúc đô thị, không gian sống và cả chiều sâu tinh thần của cộng đồng cư dân. Định hướng này cũng tạo cơ sở để Huế hoàn thiện quy hoạch tích hợp, cơ chế quản trị đô thị và lựa chọn mô hình tăng trưởng dựa trên chất lượng: phát triển nhưng không đánh đổi, hội nhập nhưng không hòa tan. Đây chính là “điểm tựa chiến lược” để Huế vươn lên mạnh mẽ bằng sức mạnh văn hóa – di sản của mình.
PV: Một vấn đề đặt ra hiện nay là bảo tồn đi đôi với khai thác. Sở Văn hóa và Thể thao Huế đang tiếp cận bài toán này như thế nào để di sản vừa được gìn giữ bền vững, vừa trở thành động lực phát triển du lịch?
TS. Phan Thanh Hải: Bảo tồn và phát triển là hai mặt không tách rời, nhưng điều quan trọng là phải làm đúng cách. Nếu khai thác di sản chỉ theo hướng “tăng dịch vụ, tăng doanh thu” thì rất dễ dẫn đến quá tải, thương mại hóa và làm tổn thương tính chân thực của di sản. Chúng tôi tiếp cận bài toán này trên nguyên tắc: di sản phải được bảo tồn bằng khoa học, bằng quy trình dự án, đồng thời được phát huy giá trị theo hướng nâng cao trải nghiệm văn hóa.
Một di tích không chỉ để tham quan, mà cần có câu chuyện, có “lớp nghĩa”, có không gian trải nghiệm phù hợp để du khách hiểu và yêu hơn giá trị Huế. Vì vậy, việc phát huy di sản cần gắn với quản trị sức chứa, bảo vệ cảnh quan, tăng các sản phẩm du lịch xanh, du lịch giáo dục và trải nghiệm cộng đồng. Khi nguồn thu từ du lịch quay trở lại phục vụ bảo tồn, khi cộng đồng được hưởng lợi và cùng tham gia gìn giữ, thì di sản mới thực sự trở thành động lực phát triển bền vững – chứ không phải là “tài nguyên bị khai thác đến cạn”.
"Tri thức dân gian về Bún bò Huế" được công nhận Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.
PV: Ẩm thực Huế được xem là “di sản sống” với hàng nghìn món ăn cung đình và dân gian. Ngành văn hóa định vị vai trò của ẩm thực Huế ra sao trong tổng thể chiến lược phát triển du lịch của thành phố?
TS. Phan Thanh Hải: Ẩm thực Huế, theo tôi, không đơn thuần là một thế mạnh du lịch, mà là một hệ giá trị văn hóa đặc sắc, phản ánh chiều sâu lịch sử và bản lĩnh thẩm mỹ của vùng đất cố đô. Ẩm thực Huế vừa có sự tinh tế, chuẩn mực của truyền thống cung đình, vừa có sự gần gũi, phong phú của đời sống dân gian. Điều quan trọng là phải nhìn ẩm thực như một “di sản sống” – nghĩa là di sản nằm trong bàn tay người làm bếp, trong nếp ăn, nếp ở, trong ký ức và phong vị của cộng đồng.
Vì vậy, chúng tôi định vị ẩm thực Huế như một trụ cột quan trọng của sản phẩm du lịch văn hóa: không chỉ “ăn ngon” mà còn “ăn để hiểu Huế”, để cảm được sự tinh tế và nhịp sống của một đô thị di sản. Về lâu dài, cần phát triển ẩm thực theo hướng hệ sinh thái: kết nối làng nghề, không gian chợ truyền thống, đào tạo nghề, chuẩn hóa dịch vụ, nâng tầm truyền thông và thương hiệu. Khi làm tốt, ẩm thực sẽ là con đường nhanh và bền để Huế bước ra khu vực và quốc tế.
Du khách quốc tế tham quan tại Đại Nội Huế.
PV: Festival Huế và mô hình Festival bốn mùa đã tạo được dấu ấn riêng cho đô thị di sản. Theo ông, cần làm gì để lễ hội thực sự trở thành sản phẩm du lịch chủ lực, góp phần kéo dài thời gian lưu trú và gia tăng trải nghiệm cho du khách?
TS. Phan Thanh Hải: Festival bốn mùa là một cách tiếp cận phù hợp với Huế, bởi nó giúp đô thị di sản có “nhịp thở sự kiện” quanh năm, tránh tình trạng chỉ sôi động trong một vài thời điểm rồi lắng xuống. Tuy nhiên, để Festival thực sự là sản phẩm du lịch chủ lực, theo tôi cần chuyển mạnh từ “tổ chức sự kiện” sang “thiết kế sản phẩm”. Mỗi mùa lễ hội phải có chủ đề rõ ràng, lịch trình ổn định, bản đồ trải nghiệm cụ thể, gắn kết với dịch vụ lưu trú – ẩm thực – tham quan – mua sắm.
Cùng với đó, cần tăng các hoạt động mang tính tham gia, tương tác, để du khách không chỉ “xem” mà còn “sống trong lễ hội”: trải nghiệm nghề truyền thống, ẩm thực, áo dài, âm nhạc đường phố, hoạt động cộng đồng… Khi Festival gắn với kinh tế đêm và không gian đô thị, du khách sẽ có lý do ở lại thêm một, hai đêm thay vì đi về nhanh. Quan trọng hơn, xã hội hóa là cần thiết nhưng phải đi kèm tiêu chuẩn chất lượng, để Festival Huế luôn giữ được bản sắc, chiều sâu và giá trị văn hóa cốt lõi.
PV: Cuối cùng, ông có kỳ vọng gì vào vai trò của cộng đồng, các nghệ nhân và người dân Huế trong quá trình “khai mở” sức mạnh văn hóa, góp phần phát triển ngành công nghiệp không khói của địa phương?
TS. Phan Thanh Hải: Tôi luôn cho rằng cộng đồng chính là “chủ thể của di sản”. Di sản không chỉ nằm trong các công trình, mà còn nằm trong phong tục, trong tiếng nói, trong tay nghề, trong lối sống và phẩm chất của người Huế. Nếu người dân không cùng gìn giữ, không tự hào và không tham gia, thì di sản rất dễ bị “bảo tàng hóa” và mất dần sức sống.
Tôi kỳ vọng cộng đồng sẽ tham gia bằng nhiều cách: ứng xử văn minh, hiếu khách; gìn giữ cảnh quan; bảo vệ sự tinh tế của không gian sống; đồng thời mạnh dạn đồng hành cùng chính quyền trong xây dựng sản phẩm du lịch có chiều sâu. Đặc biệt, nghệ nhân phải được nhìn nhận như những “kho tri thức sống”, cần được tôn vinh, hỗ trợ truyền nghề và tạo sinh kế bền vững, để các giá trị văn hóa được tiếp nối tự nhiên. Khi người dân thấy mình có lợi ích từ bảo tồn, khi di sản trở thành niềm tự hào và cũng là nguồn lực kinh tế chính đáng, Huế sẽ có nền tảng rất vững chắc để khai mở “công nghiệp không khói” theo hướng bền vững, tử tế và giàu bản sắc.
PV: Xin trân trọng cám ơn những chia sẻ của ông!
