Mới đây, mạng xã hội bỗng xuất hiện nhiều tranh luận xoay quanh chuyện phóng sanh và quan niệm cho rằng cua chuyển sang màu đỏ khi bị luộc là do "uất ức, oán hận". Trước suy diễn này, đã có một số người dùng lên tiếng phản bác, cho rằng việc cua đổi màu khi luộc là do biến đổi sắc tố astaxanthin dưới tác dụng của nhiệt độ cao, không liên quan đến cảm xúc.

Khoa học nói gì về hiện tượng cua đổi từ màu tối sang đỏ khi nấu?
Trên thực tế, giới khoa học cũng đã nghiên cứu hiện tượng này trong hơn 50 năm qua. Theo công bố của nhóm Michele Cianci trên tạp chí PNAS năm 2002, sắc đỏ này bắt nguồn từ astaxanthin – một sắc tố màu đỏ cam mà giáp xác lấy từ thức ăn. Khi cua còn sống, sắc tố này gắn trong một loại protein có tên là crustacyanin. Lớp protein này làm "bẻ màu" của sắc tố, khiến vỏ cua có màu xanh xám, hoặc xanh đen.
Theo đại học Imperial College London (Anh), nhiệt độ khi nấu làm biến tính và phá vỡ crustacyanin, khiến astaxanthin được giải phóng và "kẹt" vĩnh viễn ở dạng tự do màu cam. Thực tế, nhiệt độ còn làm hao hụt 7,99 - 52,01% sắc tố này trong 3 phút đầu nấu chín, chứ không làm sắc tố "biến đổi".

Hình ảnh phóng đại về các cấu trúc sắc tố của tôm gọi là sắc tố bào đã giãn nở để phản ứng với nền đen. Tuy nhiên, số lượng, màu sắc và hình dạng của sắc tố bào không thay đổi và được xác định bởi gen ở mỗi loài. (Nguồn: Global Seafood)

Quan sát cận cảnh qua vỏ tôm hùm (A), các hoa văn màu sắc hình thành ở rìa ngoài cùng của lớp vỏ cứng, đã vôi hóa. Những vùng màu này, tạo nên các hoa văn như sọc trong (B), chứa protein crustacyanin ở các vùng màu đỏ nhưng không có ở các vùng màu trắng (như được thể hiện bằng phương pháp nhuộm đặc hiệu trong C) và không chỉ đơn thuần là do sự có mặt hay vắng mặt của carotenoid. (Nguồn: Global Seafood)
Bên cạnh đó, những nghiên cứu trên PubMed Central và của đại học Queensland (Úc) cho thấy crustacyanin chỉ có ở giáp xác và quyết định màu sắc vỏ. Do đó, việc tách sắc tố khỏi protein tạo màu đỏ khi nấu xảy ra ở hầu hết giáp xác như tôm, tôm hùm và cua.
Dù phần lớn nghiên cứu cấu trúc thực hiện trên tôm hùm châu Âu và chưa có công bố riêng cho cua biển Việt Nam, bản chất hiện tượng đã rõ ràng. Nhưng nhìn chung, cua đổi màu khi luộc đơn thuần là cơ chế hóa học và cấu trúc, không có yếu tố cảm xúc nào trong đó.
An An (Tổng hợp)