Mỗi tháng 6, hàng triệu học sinh Trung Quốc bước vào kỳ thi Gaokao, kỳ thi đại học được xem là khốc liệt bậc nhất thế giới. Với nhiều gia đình, đây gần như là “cánh cửa đổi đời” quyết định tương lai nghề nghiệp, thu nhập và vị thế xã hội của con cái.
Áp lực khổng lồ ấy cũng kéo theo một cuộc chiến chống gian lận chưa từng có. Những năm gần đây, Trung Quốc đã biến phòng thi thành một "pháo đài công nghệ", nơi drone, trí tuệ nhân tạo (AI), camera nhận diện khuôn mặt và máy quét tín hiệu hoạt động đồng thời để phát hiện thí sinh quay cóp.
Theo Reuters và The Japan Times, nhiều địa phương tại Trung Quốc triển khai hệ thống camera AI có khả năng theo dõi biểu cảm, hướng nhìn và các hành vi bất thường của thí sinh trong suốt thời gian làm bài. Chỉ cần một học sinh liên tục cúi xuống, nhìn ngang dọc hoặc có động tác lạ, hệ thống sẽ gửi cảnh báo cho giám thị.
Một trong những hình ảnh gây choáng ngợp nhất là drone chống gian lận bay lượn phía trên các điểm thi. Theo Ars Technica, các drone này có thể bay cao khoảng 500 mét để dò tín hiệu vô tuyến phát ra từ thiết bị gian lận như tai nghe siêu nhỏ, camera giấu kín hay bộ truyền phát tín hiệu bí mật.
Nếu phát hiện sóng khả nghi, drone sẽ tự động thay đổi vị trí và độ cao nhằm khoanh vùng nguồn phát. Nhân viên giám sát dưới mặt đất theo dõi dữ liệu trên máy tính bảng với giao diện giống điện tâm đồ. Chỉ cần xuất hiện tín hiệu lạ, đường biểu đồ sẽ lập tức “nhảy vọt”.
Không chỉ drone, công nghệ sinh trắc học cũng được áp dụng mạnh tay. Nhiều điểm thi sử dụng camera quét khuôn mặt và xác minh dấu vân tay để ngăn người thi hộ. Thí sinh trước khi vào phòng phải đi qua nhiều lớp kiểm tra như tại sân bay, từ máy dò kim loại cho tới thiết bị chặn sóng điện thoại.
Khâu vận chuyển đề thi cũng được bảo vệ nghiêm ngặt. Truyền thông quốc tế từng mô tả xe chở đề thi Gaokao được hộ tống và giám sát chặt chẳng khác nào xe vận chuyển tiền hoặc tài sản giá trị lớn. Đề thi được niêm phong nhiều lớp, theo dõi bằng GPS và có lực lượng an ninh túc trực 24/24.
Sự phát triển của AI khiến cuộc chiến chống gian lận càng căng thẳng hơn. Năm 2025, nhiều công ty công nghệ Trung Quốc thậm chí phải tạm khóa tính năng AI trong mùa thi để ngăn học sinh dùng chatbot giải đề. Một số ứng dụng AI nổi tiếng như Doubao, Qwen hay Yuanbao đã vô hiệu hóa nhận diện ảnh hoặc trả lời câu hỏi liên quan tới đề thi trong thời gian Gaokao diễn ra.
Trên mạng xã hội Reddit, nhiều người dùng quốc tế gọi Gaokao là “kỳ thi giống phim dystopia nhất thế giới”, nơi học sinh bị bao quanh bởi camera, cảm biến và thiết bị giám sát công nghệ cao.
Tuy nhiên, với Trung Quốc, các biện pháp cực đoan này được cho là cần thiết để đảm bảo công bằng cho hàng chục triệu thí sinh. Bởi chỉ một vụ gian lận lọt lưới cũng có thể làm dấy lên tranh cãi lớn trong xã hội.
Trong cuộc đua vào đại học khốc liệt nhất hành tinh, không chỉ học sinh chịu áp lực, mà cả hệ thống công nghệ hiện đại cũng được huy động tối đa để bảo vệ sự công bằng của kỳ thi.
Khánh Linh (t/h)
