Khi trời vừa hửng sáng, những chiếc thúng máy lần lượt cập bờ ở xã Tân Thành, tỉnh Lâm Đồng. Sau vài giờ trên biển, nhiều ngư dân trở về với những mẻ cá đầy khoang. Có chuyến thu vài triệu đồng, những thúng trúng mẻ có thể đạt 5-7 triệu đồng.
Với những tàu xuất bến từ chiều hôm trước và trở về vào sáng hôm sau, thu nhập còn cao hơn. Mỗi chuyến có thể mang về vài chục triệu đồng, thậm chí hơn 100 triệu đồng.
Những con số ấy không chỉ là nguồn thu nhập của mỗi gia đình mà còn cho thấy sự thay đổi của vùng biển ven bờ sau nhiều năm cộng đồng chung tay bảo vệ nguồn lợi.
Những chiếc thúng cập bờ của ngư dân ở xã Tân Thành.
Ông Nguyễn Văn Phúc, thành viên Hội cộng đồng ngư dân Tân Thành, xã Tân Thành, cho biết khoảng 2 năm trở lại đây, nguồn lợi thủy sản ven bờ có dấu hiệu phục hồi rõ hơn.
"Biển năm nay làm no lắm, có ngày thuyền đi 10 đến mười mấy triệu đồng. Trước đó thì làm được mấy trăm ngàn, rất khổ cực", ông Phúc chia sẻ.
Theo ông Đinh Văn Dũng, thành viên Hội cộng đồng ngư dân Tân Thành, khi cá quay trở lại, ngư dân có thêm điều kiện để tiếp tục bám biển.
"Cá về nên biển ở đây bà con làm ngon lắm. Ghe không vô bờ nữa nên cá nó vô bờ, nằm đây mình đánh", ông Dũng nói.
Giữ biển để giữ sinh kế
Để có những chuyến biển thuận lợi như hiện nay là cả một quá trình cộng đồng cùng nhau gìn giữ biển.
Trước đây, tình trạng khai thác quá mức, trong đó có những hình thức khai thác tận diệt, từng khiến nguồn lợi thủy sản ven bờ suy giảm. Những ngư dân sử dụng thúng, thuyền nhỏ ngày càng khó tìm được đủ cá để duy trì cuộc sống.
Ngư dân kéo cá vào bờ.
Từ năm 2015 đến năm 2021, 3 cộng đồng Thuận Quý, Tân Thành và Tân Thuận cùng tham gia mô hình đồng quản lý nguồn lợi thủy sản. Người dân không chỉ tham gia khai thác mà còn trở thành lực lượng trực tiếp góp phần bảo vệ vùng biển quê mình.
Những chiếc chà được dựng lên để tạo nơi trú ngụ cho cá, hỗ trợ hình thành các khu vực tập trung nguồn lợi. Cùng với đó, người dân phối hợp giám sát, phát hiện và thông tin cho lực lượng chức năng khi có hoạt động khai thác không phù hợp.
Gần 24 km vùng biển được giao quản lý được cộng đồng cùng tham gia bảo vệ. Hơn 20 điểm chà, rạn nhân tạo được hình thành, tạo thêm nơi trú ngụ và sinh sản cho các loài thủy sản.
Ông Lê Văn Dưỡng, Chủ tịch Hội cộng đồng Tân Thành cho biết, 3 vùng biển ở Tân Thành, Thuận Quý, Tân Thuận thời đó được Nhà nước hỗ trợ. Khi có giã cào vào thì cũng có thất thoát nhưng mức độ ít hơn hồi xưa nhiều. Sau khi cá, tôm tập trung về nhiều thì người dân mới thấm thía được việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản", ông Dưỡng cho hay.
Du khách thích thú check-in ở những chiếc thúng vùng biển Tân Thành.
Đại diện UBND tỉnh Lâm Đồng cho biết, tỉnh là 1 trong 3 ngư trường trọng điểm của cả nước, tỉnh đã triển khai các chương trình, đề án, chính sách phát triển thủy sản theo hướng bền vững, gắn với chống khai thác IUU. Cơ cấu lại khai thác hải sản xa bờ gắn với dịch vụ hậu cần nghề cá và sắp xếp lại nghề cá ven bờ phù hợp với trữ lượng nguồn lợi.
Tỉnh Lâm Đồng đang thực hiện Đề án phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 theo chủ trương đẩy mạnh phát triển nuôi trồng hải sản trên biển theo quy mô công nghiệp với các loài có giá trị kinh tế cao. Tiếp tục đầu tư phát triển hạ tầng thủy sản đồng bộ, gắn kết các ngành công nghiệp phụ trợ, dịch vụ hậu cần nghề cá, nhằm thúc đẩy tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sản xuất các lĩnh vực khai thác, nuôi trồng, chế biến thủy sản và tiêu thụ. Xây dựng và phát triển đảo Phú Quý thành trung tâm khai thác, dịch vụ hậu cần và thương mại nghề cá khu vực và quốc gia.
Từ giữ biển đến làm du lịch cộng đồng
Giữ biển với người dân nơi đây không chỉ là bảo vệ nguồn lợi, mà còn là giữ sinh kế cho cộng đồng. Khi biển có thêm sức sống, họ bắt đầu nghĩ đến cách tạo thêm thu nhập mà không phải khai thác nhiều hơn.
Tại vùng biển Kê Gà, những chiếc thúng, tấm lưới, hàng cau, chùa Kỳ Viên, đình Văn Kê, vườn thanh long hay cơ sở làm nước mắm… đều là những hình ảnh quen thuộc với người dân địa phương.
Ngư dân di chuyển thúng để đi đánh bắt cá.
Những giá trị ấy đang được kết nối để hình thành các trải nghiệm du lịch, qua đó giúp du khách hiểu hơn về cuộc sống của cư dân làng biển và những sinh kế gắn với vùng đất Tân Thành.
Tổ du lịch cộng đồng Tân Thành hiện có 11 thành viên. Trong đó có những người đã gắn bó nhiều năm với biển và cả những người trẻ mong muốn tiếp nối câu chuyện quê hương bằng một cách làm mới.
Chị Mai Thị Ngọc Ánh, thành viên Tổ du lịch cộng đồng Tân Thành, cho rằng ngoài yếu tố cảnh đẹp thì còn nhiều yếu tố về văn hóa bản địa, cuộc sống của bà con ngư dân làng chài cũng như nhiều ngành nghề sinh kế gắn với vùng biển Tân Thành. Tôi mong muốn du lịch có thể phát triển, đến với nhiều du khách đa dạng hơn.
Theo ông Diệp Minh Tiến, Chủ tịch Hội Nông dân xã Tân Thành, để du lịch cộng đồng phát triển, các thành viên cần phát huy vai trò, trách nhiệm và từng bước hình thành những sản phẩm phù hợp với đặc trưng địa phương.
Vùng biển xã Tân Thành.
"Thời gian tới, các tổ du lịch cộng đồng cần phát huy tinh thần trách nhiệm của từng thành viên, xây dựng tour, tiếp cận các sản phẩm đặc trưng ở địa phương. Từ đó xây dựng một bản đồ định hướng để quảng bá, đưa khách du lịch đến tham quan trên địa bàn", ông Tiến cho biết.
Nói về việc bảo tồn và phát triển giá trị văn hóa gắn với phát triển du lịch cộng đồng. Đại diện Sở Văn hoá, Thể thao và Du lịch tỉnh Lâm Đồng cho rằng, các địa phương cần tổ chức tuyên truyền, vận động các hộ gia đình tham gia làm du lịch cộng đồng trên cơ sở giữ gìn truyền thống gia đình, dòng tộc và khai thác truyền thống văn hóa của địa phương; duy trì môi trường sống và sinh hoạt bình thường của cộng đồng dân cư; đảm bảo an ninh trật tự, an ninh xã hội, giữ gìn và bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa trong hoạt động du lịch cộng đồng.
Bên cạnh đó, các đơn vị sẽ hướng dẫn người dân xây dựng nếp sống văn hóa, các tiêu chí phù hợp về tổ chức, giao tiếp, ứng xử khi phục vụ du khách; ban hành và tuyên truyền rộng rãi nội quy ứng xử của khách với người dân địa phương và khách đối với điểm du lịch cộng đồng đảm bảo bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của địa phương, tạo môi trường văn hóa lành mạnh tại các điểm du lịch cộng đồng.
