Theo kế hoạch, lễ hội Lồng Tồng ATK Định Hóa xuân Bính Ngọ 2026 sẽ được tổ chức trong 2 ngày, từ 25 đến 26/2/2026 (tức mùng 9–10 tháng Giêng) tại Quảng trường ATK Định Hóa, không gian rộng trên 16ha, được xem là trung tâm sinh hoạt văn hóa lớn nhất của địa phương hiện nay. Đây không chỉ là hoạt động "mừng Đảng – mừng Xuân", mà còn là sự kiện văn hóa trọng điểm nhằm bảo tồn và phát huy di sản văn hóa phi vật thể quốc gia đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ghi danh từ năm 2017.
Từ nghi lễ nông nghiệp truyền thống đến biểu tượng văn hóa cộng đồng
Lồng Tồng – theo tiếng Tày nghĩa là "xuống đồng" – vốn là lễ hội mở đầu cho một năm sản xuất nông nghiệp, gắn với ước vọng mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt. Trải qua thời gian, trong không gian đoàn kết của 15 dân tộc anh em cùng sinh sống trên địa bàn xã Định Hóa mới, lễ hội không còn là sinh hoạt riêng của một tộc người, mà trở thành biểu trưng văn hóa chung của cộng đồng vùng ATK.
Đáng chú ý, xã Định Hóa hiện có 41 xóm, 19 cụm xóm đại diện, với 5.460 hộ dân, hơn 22.300 nhân khẩu. Chính sự đa dạng về dân tộc và quy mô dân cư ấy đặt ra yêu cầu tổ chức lễ hội không chỉ đúng nghi lễ truyền thống, mà còn mang tính kết nối, lan tỏa và giáo dục giá trị văn hóa trong bối cảnh mới.
Theo kế hoạch tổ chức, phần lễ được xác định là "trục linh hồn" của lễ hội, diễn ra trang trọng với các nghi thức truyền thống. Mở đầu là lễ dâng hương tưởng nhớ Chủ tịch Hồ Chí Minh tại khu vực Chùa Hang – di tích lịch sử quốc gia, nơi Người từng dừng chân sau Chiến dịch Biên giới năm 1950.
Tiếp đó là lễ cầu mùa, lễ tịch điền, với sự tham gia của đại diện các dòng họ, các xóm bản. Lễ vật không cầu kỳ mà gần gũi, gồm thóc giống, nông cụ, sản vật địa phương – những biểu tượng gắn bó mật thiết với đời sống sản xuất nông nghiệp của người dân ATK Định Hóa. Nghi thức này không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, mà còn thể hiện triết lý sống hài hòa với tự nhiên, biết ơn đất trời và tổ tiên.
Những đường cày đầu tiên trong nghi lễ "xuống đồng", khởi mở mùa vụ và gửi gắm niềm tin vào ruộng đồng no ấm".
Nếu phần lễ giữ vai trò neo giữ giá trị truyền thống, thì phần hội lại là không gian để văn hóa được thực hành và lan tỏa. Trong khuôn khổ lễ hội năm 2026, Ban Tổ chức bố trí 8 không gian trưng bày văn hóa – sản phẩm đặc trưng của các xã bạn và 19 không gian giới thiệu nghề truyền thống, ẩm thực của các cụm xóm.
Từ thêu thùa, đan lát, chế tác đàn tính, sao chè, dệt mành cọ, đến giã bánh giầy, làm cơm lam, xôi ngũ sắc… mỗi hoạt động không chỉ là trình diễn, mà là sự tái hiện sống động đời sống văn hóa bản địa. Song song với đó là các trò chơi dân gian như tung còn, kéo co, đẩy gậy, bắn nỏ, các chương trình giao lưu văn nghệ, đêm lửa trại, thu hút đông đảo người dân và du khách tham gia.
Những đôi tay khéo léo trong trang phục truyền thống miệt mài bên bếp lửa lễ hội Lồng Tồng, lưu giữ hồn cốt văn hóa nông nghiệp vùng cao.
Theo thống kê từ các kỳ lễ hội trước, mỗi mùa Lồng Tồng ATK Định Hóa đã thu hút trên 100.000 lượt người về trẩy hội. Con số này cho thấy sức hút lớn của lễ hội, đồng thời đặt ra yêu cầu tổ chức bài bản, an toàn, tiết kiệm, đúng tinh thần Nghị quyết 33-NQ/TW về xây dựng và phát triển văn hóa con người Việt Nam.
Bảo tồn lễ hội gắn với phát triển bền vững
Trong bối cảnh sắp xếp lại đơn vị hành chính, xã Định Hóa mới được hình thành trên cơ sở sáp nhập nhiều địa phương, lễ hội Lồng Tồng càng mang ý nghĩa đặc biệt: Kết nối cộng đồng, bồi đắp căn tính văn hóa chung.
Không dừng lại ở giá trị văn hóa, lễ hội Lồng Tồng ATK Định Hóa còn được định hướng trở thành điểm nhấn phát triển du lịch. Trong bối cảnh tuyến đường Hồ Chí Minh đoạn Chợ Chu – Ngã ba Trung Sơn dự kiến hoàn thành vào quý III/2026, khả năng kết nối du lịch lịch sử – sinh thái vùng ATK ngày càng rõ nét. Lễ hội Lồng Tồng vì thế không chỉ mang ý nghĩa văn hóa, mà còn là điểm tựa để phát triển du lịch bền vững, gắn di sản với sinh kế người dân.
Việc UBND xã Định Hóa đẩy mạnh xã hội hóa công tác tổ chức, huy động sự tham gia của cộng đồng, nghệ nhân, các tổ chức chính trị – xã hội cho thấy quyết tâm gìn giữ lễ hội không bằng hình thức, mà bằng trách nhiệm và sự đồng thuận xã hội… chính là cách để di sản không bị đóng khung, mà tiếp tục sống trong đời sống đương đại.
Lễ hội Lồng Tồng ATK Định Hóa, vì thế, không chỉ là ngày hội vui xuân. Đó là nơi ký ức lịch sử, bản sắc văn hóa và khát vọng phát triển cùng gặp nhau, cùng gieo những "hạt giống" văn hóa cho hiện tại và tương lai của vùng đất từng là trái tim kháng chiến của cả nước.
Hà Anh
