Cá chạch lấu.
Cá chạch lấu sống chủ yếu ở các vùng sông ngòi, kênh rạch miền Tây Nam Bộ. Loài cá này có thân dài, trơn bóng, hoa văn loang lổ nên khá giống rắn, đặc biệt khi còn sống và bò trườn trên mặt đất ướt. Chính ngoại hình "khó gần" ấy khiến không ít người lần đầu nhìn thấy cảm thấy e dè.
Tuy nhiên, với người dân miền Tây, cá chạch lấu từ lâu đã là nguyên liệu quen thuộc trong nhiều bữa cơm gia đình. Thịt cá săn chắc, ít xương dăm, vị ngọt tự nhiên nên được đánh giá cao hơn nhiều loại cá đồng khác.
Từ cá chạch lấu, người dân có thể chế biến thành hàng loạt món ăn hấp dẫn như lẩu chua, nướng muối ớt, kho tiêu hay nấu canh lá giang. Trong đó, món lẩu cá chạch lấu được nhiều thực khách yêu thích vì nước dùng đậm đà, thịt cá béo thơm nhưng không ngấy.
Vẻ ngoài của cá chạch lấu.
Theo kinh nghiệm dân gian, dòng họ cá chạch gồm nhiều loại như chạch khoang, chạch rằn, chạch bông, chạch lá tre, chạch gai và đặc biệt là chạch lấu- loài lớn và ngon hơn cả. Vì da cá trơn và nhớt, nên khi làm cá, người dân thường dùng tro bếp hoặc lá sả, lá tre chà sát để làm sạch nhớt, giúp cá săn chắc và dễ chế biến hơn.
Người địa phương còn truyền miệng câu nói quen thuộc về "thứ hạng" ngon của cá suối: "Nhất liên, nhì chiên, tam chình, tứ lấu" – ý nói cá liên là ngon nhất, rồi đến cá chiên, cá chình và cá chạch lấu đứng thứ tư. Dù vậy, vị ngon ngọt, thịt béo và độ dai vừa phải của cá chạch lấu vẫn khiến nó trở thành món đặc sản quý của vùng sông suối Trường Sơn.
Cá chạch lấu được chế biến thành nhiều món ăn hấp dẫn, từ kho nghệ, chiên tươi, muối sả chiên, nướng than hồng đến nấu cháo, nấu canh chua hay um lá giang. Mỗi cách nấu lại mang đến một hương vị riêng biệt, nhưng phổ biến và được ưa chuộng nhất vẫn là món canh chua cá chạch lấu nấu với lá giang – một loại lá rừng có vị chua thanh, mọc nhiều ở vùng núi.
Đặc biệt, cá chạch lấu tự nhiên hiện không còn nhiều như trước do môi trường sống thay đổi và nguồn khai thác ngày càng tăng. Vì vậy, loại cá này ngày càng có giá trị, xuất hiện trong thực đơn của nhiều quán ăn, nhà hàng đặc sản miền Tây.
Nhiều người dân miền Tây cho biết, cá chạch lấu ngon nhất là vào mùa nước nổi. Khi ấy, cá béo và chắc thịt hơn, chỉ cần chế biến đơn giản cũng đủ tạo nên hương vị khó quên.
Không chỉ là món ăn dân dã, cá chạch lấu còn mang giá trị kinh tế cao. Những con cá lớn có thể bán với giá đắt, được xem là đặc sản được nhiều du khách săn tìm. Người dân địa phương thường đem cá tươi hoặc cá đã sơ chế sẵn bày bán tại các phiên chợ, vừa phục vụ nhu cầu trong tỉnh, vừa cung cấp cho các nhà hàng.
Món ngon từ cá chạch lấu.
Những món ăn từ cá chạch lấu không chỉ là sự kết tinh của sản vật núi rừng mà còn là biểu tượng cho tinh thần sáng tạo trong ẩm thực của người dân nơi đây. Giữa nhịp sống hiện đại, những bữa cơm có món cá chạch kho nghệ hay bát canh chua nấu lá giang vẫn mang đến hương vị mộc mạc, thân quen, gợi nhớ về những ngày tháng bình yên nơi miền sông nước.
H.Giang (theo saostar, doisonggiadinh)
