Doanh nghiệp không chịu thay đổi chắc chắn sẽ "chết mòn"
Ngày 17/1, tại hội thảo "Đà Nẵng - Trung tâm Logistics và Thương mại điện tử quốc tế: Cơ hội bứt phá trong kỷ nguyên công nghệ thông minh", ông Nguyễn Nam Hải, nhà xây dựng starup, đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành TripC AI, Alvin AI và Avoca AI, nhận định logistics Việt Nam đã tăng trưởng nhanh trong hơn một thập kỷ qua, cả về quy mô lẫn số lượng doanh nghiệp tham gia.
Theo ông Nguyễn Nam Hải, logistics Việt Nam đang bước vào giai đoạn sàng lọc khốc liệt.
Tuy nhiên, bước sang giai đoạn mới, đặc biệt từ sau năm 2025, vấn đề không còn nằm ở việc ngành logistics có tiếp tục phát triển hay không, mà là doanh nghiệp nào đủ năng lực công nghệ để tồn tại. Khi chi phí đầu vào gia tăng, biên lợi nhuận ngày càng thu hẹp, công nghệ, nhất là tự động hóa và trí tuệ nhân tạo (AI), trở thành yếu tố then chốt, quyết định khả năng bứt phá hoặc bị đào thải khỏi thị trường.
Những doanh nghiệp logistics truyền thống như công ty vận tải container đang đối mặt với thách thức lớn nhất: quản lý xe tải và tài xế. Nếu không ứng dụng tự động hóa, các doanh nghiệp này sẽ cạnh tranh kém hơn về giá so với đối thủ có công nghệ. "Trong lĩnh vực logistics, công nghệ là lõi của lõi. Vì bản chất logistics là tối ưu, mà tối ưu thì không cách nào làm được nếu không có công nghệ", ông Hải khẳng định.
Thực tế, để đưa ra giá cước cạnh tranh, doanh nghiệp phải tính toán nhiều yếu tố: tàu xe, xăng dầu, kho bãi, nhân lực. Trong khi chi phí kho bãi ngày càng tăng, giá xăng có xu hướng tăng, lương nhân viên cũng tăng theo, thì chỉ có duy nhất một yếu tố có xu hướng giảm là công nghệ. Đây chính là chìa khóa để doanh nghiệp logistics Việt Nam tạo lợi thế cạnh tranh.
Tiến sĩ Patrick Hồ cho rằng logistics quy mô lớn không thể vận hành hiệu quả nếu thiếu công nghệ.
Tiến sĩ Patrick Hồ, giảng viên Swinburne Việt Nam, chuyên gia về thương mai điện tử, cũng đồng quan điểm. Ông chia sẻ, trước đây, một người điều động logistics phải biết bao nhiêu khách hàng, container nào từ cảng nào, tài xế nào kéo, đi đường nào, tốn bao nhiêu chi phí. Nhưng, hiện nay, một người có thể quản lý 10 container nhưng không thể quản lý 100 hay 1.000 container mà không có công nghệ hỗ trợ.
"Đà Nẵng hoàn toàn có khả năng làm chuyện đó, và chúng ta không cần đầu tư quá nhiều về con người, về hạ tầng. Chúng ta chỉ cần hai thứ, chính sách và hiểu biết về công nghệ", ông Patrick Hồ nhấn mạnh.
Ông cũng nhận định, việc dạy sinh viên logistics thuần túy đang trở nên lỗi thời, khi AI có thể tư vấn giá cước, tuyến vận chuyển và phương án tối ưu chỉ trong vài giây. Điều quan trọng hơn là dạy cách làm chủ dữ liệu, hiểu công nghệ và "sống chung với AI".
Con người vẫn là "linh hồn" cạnh tranh
Trong khi đó, ông Lê Quốc Vinh, Chủ tịch Le Bro Group, Chủ tịch Câu lạc bộ các Giám đốc Sales và Marketing Việt Nam (CSMO Việt Nam), cho rằng công nghệ là điều kiện cần, nhưng chưa đủ.
"AI và tự động hóa giúp logistics nhanh hơn, rẻ hơn, xanh hơn. Nhưng khách hàng chọn ai để gắn bó lâu dài lại là câu chuyện khác. Trong logistics, chỉ cần đổi nhà cung cấp một lần sai lầm là cả hệ thống có thể đứt gãy", ông Vinh nói.
Ông Lê Quốc Vinh nhấn mạnh niềm tin là tài sản tối thượng trong logistics và thương mại điện tử.
Theo ông, dù một hệ thống logistics có tự động đến đâu thì vẫn cần con người ở phía sau, những người giữ vai trò kích hoạt, kiểm soát và tạo niềm tin. AI sẽ thay thế những công việc mang tính logic thuần túy, lặp đi lặp lại. Còn con người phải đảm nhiệm những phần việc mà máy móc không làm được như thiết kế trải nghiệm, xử lý tình huống bất thường, xây dựng niềm tin với khách hàng và đối tác.
"Niềm tin chính là tài sản tối thượng trong thương mại điện tử và logistics. Công nghệ có thể sao chép, nhưng niềm tin thì không", ông Vinh nhấn mạnh.
Theo ông Nguyễn Viết Toàn, nhà đầu tư chỉ rót vốn khi nhìn thấy chiến lược rõ ràng và nhất quán.
Chia sẻ từ góc độ quản lý và hỗ trợ đổi mới sáng tạo, ông Nguyễn Viết Toàn, Giám đốc Trung tâm hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo thành phố Đà Nẵng, cho biết thành phố đang đón nhiều đoàn doanh nghiệp, học giả từ Hàn Quốc, Trung Quốc đến tìm hiểu mô hình logistics, thương mại điện tử và công nghệ.
Theo ông Toàn, Đà Nẵng có lợi thế đặc biệt khi sở hữu hơn 30 trường đại học, nguồn nhân lực trẻ và định hướng trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo, trung tâm tài chính, logistics của miền Trung. Tuy nhiên, để thu hút nhà đầu tư thực sự, thành phố cần một con đường riêng, không thể "sao chép" mô hình của Singapore hay Dubai.
"Nhà đầu tư chỉ rót vốn khi họ tin. Và niềm tin chỉ đến khi họ thấy một chiến lược rõ ràng, tập trung và nhất quán", ông Toàn nói.
Các chuyên gia, nhà nghiên cứu và đại diện doanh nghiệp trong lĩnh vực logistics, fintech, truyền thông và thương mại điện tử trao đổi bên lề hội nghị.
Ngoài ra, theo ông Nguyễn Nam Hải, những công việc dễ bị thay thế như nhập liệu, kiểm tra vận đơn, sắp xếp kho thuần túy không còn là hướng đi bền vững. Thay vào đó, nhân lực logistics cần tập trung vào ba nhóm: bán hàng (sales), thiết kế và quản lý trải nghiệm khách hàng (customer experience), và quản trị rủi ro, sửa sai cho AI.
Sau cùng, tiến sĩ Vinh nhận định, logistics Việt Nam đang đứng trước một ngã rẽ rõ ràng. Đây không chỉ là cuộc đua công nghệ, mà là cuộc tái định nghĩa vai trò của con người trong chuỗi cung ứng.
Doanh nghiệp nào chậm thay đổi sẽ bị thị trường đào thải. Nhưng doanh nghiệp nào biết kết hợp công nghệ với niềm tin và trải nghiệm con người sẽ là người trụ lại và dẫn dắt cuộc chơi.
