Trong tiến trình thực hiện mục tiêu giảm nghèo đa chiều và bảo đảm an sinh xã hội, bảo hiểm y tế (BHYT) đối với hộ nghèo, hộ cận nghèo được xem là một trong những chính sách nhân văn, có tác động trực tiếp và bền vững nhất. Thực tiễn tại Thái Nguyên cho thấy, BHYT không chỉ giúp người dân giảm gánh nặng chi phí y tế khi ốm đau mà còn đóng vai trò như "tấm khiên an sinh", bảo vệ các nhóm yếu thế trước những rủi ro sức khỏe ngày càng gia tăng.
Chính sách hỗ trợ BHYT – giúp giảm đáng kể chi phí y tế
Theo rà soát hộ nghèo năm 2024 của tỉnh Thái Nguyên sau sau sắp xếp đơn vị hành chính, toàn tỉnh hiện có: 23.061 hộ nghèo (chiếm 5,46%); 5.482 hộ cận nghèo (3,67%). Trong đó, 3.764 hộ nghèo và cận nghèo thuộc diện thiếu hụt về BHYT. Điều này đồng nghĩa với hàng nghìn hộ dân vẫn đang đứng ngoài "lưới an sinh y tế’, dễ tổn thương trước rủi ro bệnh tật.
Đặc biệt, tỷ lệ trẻ em thuộc hộ nghèo lên đến 28.588 trẻ, và trẻ em thuộc hộ cận nghèo là 13.487, cho thấy nhu cầu chăm sóc sức khỏe, tiêm chủng, dinh dưỡng và khám chữa bệnh định kỳ là rất lớn ở nhóm yếu thế này. Việc tham gia BHYT vì thế trở thành chìa khóa giúp trẻ tiếp cận dịch vụ y tế kịp thời, đúng tuyến và giảm tình trạng suy dinh dưỡng vốn còn phổ biến tại các huyện nghèo.
Trong giai đoạn 2021–2025, Thái Nguyên và Bắc Kạn đã ban hành nhiều nghị quyết và chính sách đặc thù về hỗ trợ BHYT cho nhóm dễ tổn thương, trong đó có: Nghị quyết hỗ trợ mức đóng BHYT cho hộ cận nghèo được lồng ghép nguồn lực từ Chương trình MTQG giảm nghèo bền vững để mở rộng tiếp cận BHYT tới các cộng đồng khó khăn; Triển khai các tiểu dự án về cải thiện dinh dưỡng, chăm sóc sức khỏe trẻ em dưới 16 tuổi tại các vùng nghèo, vùng dân tộc thiểu số
Các chính sách hỗ trợ BHYT đã giúp hàng chục nghìn người dân nghèo và đồng bào dân tộc thiểu số được khám chữa bệnh miễn phí hoặc với chi phí rất thấp, đặc biệt trong bối cảnh nhiều xã có tỷ lệ nghèo – cận nghèo ở mức rất cao: 4 xã có tỷ lệ nghèo từ 60–69% (Hiệp Lực, Thượng Quang, Nghiên Loan, Cao Minh); 3 xã có tỷ lệ nghèo 50–55%; Hàng chục xã còn có tỷ lệ nghèo trên 40%.
Đây đều là những địa bàn có điều kiện tự nhiên khó khăn, giao thông cách trở, thu nhập bấp bênh; vì vậy, BHYT đã trở thành nguồn hỗ trợ bảo vệ họ trước các chi phí khám chữa bệnh vốn vượt quá khả năng tài chính.
Người dân xã Trại Cau được khám sức khỏe định kỳ, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe cộng đồng.
Một trong những nguyên nhân phổ biến nhất khiến hộ nghèo rơi vào vòng xoáy tái nghèo là chi phí khám chữa bệnh bất ngờ. Thực tế từ báo cáo giảm nghèo cho thấy: Hơn 5.063 hộ có trẻ em suy dinh dưỡng; Trên 9.180 hộ còn thiếu hụt về chất lượng nhà ở; 7.900 hộ thiếu hụt việc làm và nguồn thu ổn định
Thực tế triển khai chính sách BHYT tại các địa bàn nghèo cho thấy hiệu quả rất rõ nét. Tại một xã vùng cao của huyện Võ Nhai, một hộ nghèo có thành viên mắc bệnh mãn tính phải điều trị nội trú dài ngày tại tuyến tỉnh. Nếu không có BHYT, chi phí khám chữa bệnh ước tính lên tới hàng chục triệu đồng – vượt xa khả năng chi trả của gia đình. Nhờ được Nhà nước hỗ trợ 100% thẻ BHYT hộ nghèo, phần lớn chi phí điều trị đã được quỹ BHYT chi trả, giúp gia đình không phải vay mượn, bán tài sản sản xuất, qua đó tránh nguy cơ tái nghèo sau biến cố sức khỏe.
Từ khi có BHYT, nhiều hộ nghèo đã chủ động hơn trong việc khám chữa bệnh định kỳ, phát hiện sớm bệnh tật và điều trị kịp thời, thay vì chần chừ hoặc tự điều trị tại nhà như trước đây.
Khi điều kiện kinh tế vốn đã mong manh, một ca bệnh nặng hoặc tai nạn khiến chi phí y tế tăng cao có thể xóa sạch mọi nỗ lực thoát nghèo của cả gia đình. Việc được hưởng BHYT giúp người dân: Tiếp cận dịch vụ y tế tuyến xã – huyện – tỉnh mà không lo chi phí ngoài khả năng; Điều trị bệnh mãn tính, tầm soát bệnh sớm, giảm nguy cơ biến chứng; Tránh tình trạng tự điều trị tại nhà dẫn đến bệnh nặng, tốn kém hơn.
Đặc biệt, chính sách BHYT y tế hộ nghèo được ngân sách Nhà nước chi trả 100%, nên người dân hoàn toàn yên tâm khi đến cơ sở khám chữa bệnh.
Thực tiễn triển khai Chương trình giảm nghèo cho thấy BHYT đã tạo ra những chuyển biến rõ rệt. Nhờ BHYT, các hộ nghèo được hưởng quyền lợi khám chữa bệnh đúng tuyến, được hỗ trợ chi phí cao, đặc biệt trong điều trị nội trú, bệnh nặng, bệnh mãn tính.
Tiểu dự án "Cải thiện dinh dưỡng" triển khai tại các huyện nghèo như Ngân Sơn, Pác Nặm tạo điều kiện để trẻ em được khám định kỳ, sàng lọc suy dinh dưỡng, bổ sung vi chất và chăm sóc sức khỏe thường xuyên
BHYT là "cầu nối" quan trọng giúp đồng bào dân tộc thiểu số tiếp cận hệ thống y tế công bằng với người dân thành thị, qua đó giảm bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe.
Bài toán truyền thông: Làm sao để người dân hiểu rõ quyền lợi BHYT?
Dù chính sách đã có, nhưng vẫn tồn tại nhóm hộ nghèo, cận nghèo chưa tham gia BHYT do thiếu thông tin, ngại thủ tục hoặc chưa hiểu quyền lợi của mình.
Vì vậy, các cơ quan truyền thông cơ sở đang được yêu cầu: Tăng cường tuyên truyền tại xã, thôn, bản; Giải thích rõ nhóm nào được Nhà nước hỗ trợ mua BHYT; Hướng dẫn người dân cách sử dụng thẻ BHYT, quyền lợi khi khám trái tuyến – đúng tuyến; Đưa thông tin vào hệ thống truyền thanh thông minh, điểm thông tin cộng đồng (đã được đầu tư từ Chương trình MTQG) để nâng cao hiệu quả tiếp cận người dân vùng sâu.
Tại Thái Nguyên, chính sách BHYT đã chứng minh hiệu quả thực tiễn, góp phần giảm nghèo, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và đảm bảo quyền được chăm sóc sức khỏe của mọi người dân – đúng tinh thần "không ai bị bỏ lại phía sau".
Hà Anh
