Giá bộ nhớ đang trở thành một trong những yếu tố quan trọng đẩy chi phí sản xuất thiết bị điện tử tăng lên. Không chỉ smartphone, máy tính, máy chơi game và kính thực tế ảo cũng chịu ảnh hưởng khi nhu cầu bộ nhớ phục vụ trí tuệ nhân tạo tăng nhanh.
Vấn đề không đơn thuần bắt nguồn từ AI mà còn liên quan đến nhiều năm đầu tư sản xuất thận trọng và sự tập trung cao của ngành chip nhớ. Với người dùng, tác động dễ nhận thấy nhất có thể là giá thiết bị tăng, cấu hình bộ nhớ bị điều chỉnh hoặc các hãng tập trung nhiều hơn vào những sản phẩm cao cấp có biên lợi nhuận đủ lớn để bù chi phí linh kiện.
AI đang cạnh tranh trực tiếp với thiết bị tiêu dùng về bộ nhớ
Tình trạng thiếu bộ nhớ xuất hiện trước khi ChatGPT bùng nổ nhưng làn sóng AI đã khiến áp lực trở nên nghiêm trọng hơn. Theo dữ liệu từ AlphaSense, các cụm từ liên quan đến “giá bộ nhớ” và “thiếu hụt bộ nhớ” xuất hiện trong 473 bản ghi cuộc gọi với doanh nghiệp trong quý gần nhất, cho thấy đây đã trở thành vấn đề được toàn ngành quan tâm.
Ảnh minh họa.
Bộ nhớ trong điện thoại và máy tính chủ yếu gồm hai nhóm. DRAM là bộ nhớ tạm thời, lưu giữ dữ liệu mà thiết bị cần trong lúc mở ứng dụng, tải trang web hoặc chạy phần mềm. Trong khi đó, NAND flash đảm nhiệm lưu trữ lâu dài như ảnh, video và tệp tin.
Các trung tâm dữ liệu AI lại sử dụng nhiều HBM (High Bandwidth Memory), một dạng DRAM được thiết kế để truyền lượng dữ liệu rất lớn giữa bộ nhớ và bộ xử lý với tốc độ cao. HBM phức tạp và đắt hơn DRAM thông thường nhưng cũng mang lại lợi nhuận cao hơn cho nhà sản xuất.
Micron ước tính để sản xuất cùng một lượng HBM cần khoảng gấp ba số wafer so với DRAM thông thường. Khi các công ty như Nvidia, AMD, Meta hay Microsoft sẵn sàng ký hợp đồng dài hạn và trả mức giá cao để bảo đảm nguồn cung, các nhà sản xuất chip nhớ có động lực mạnh để dành thêm năng lực sản xuất cho AI.
Ảnh minh họa.
Trong khi đó, smartphone cũng cần nhiều DRAM hơn. Các hãng đang đưa những mô hình AI nhỏ trực tiếp lên thiết bị, từ trợ lý thông minh đến các tính năng tìm kiếm, chỉnh sửa ảnh và năng suất. Khi phần mềm AI trở nên phức tạp hơn, nhu cầu bộ nhớ trên điện thoại cũng tăng theo.
Ngành sản xuất chip nhớ vốn đã có cấu trúc tập trung cao. Theo Counterpoint, Samsung, SK Hynix và Micron chiếm khoảng 90% thị trường bộ nhớ toàn cầu. Trong quý II/2026, Samsung được ước tính chiếm 39%, SK Hynix 26% và Micron 25%.
Giá RAM smartphone tăng hơn 300%, người dùng có thể phải trả nhiều hơn
Áp lực nguồn cung đã nhanh chóng phản ánh vào giá linh kiện. Counterpoint ước tính giá DRAM dành cho smartphone tăng khoảng 56% trong quý I/2026 so với quý trước và tiếp tục tăng khoảng 83% trong quý II.
Đáng chú ý, chi phí ước tính cho DRAM 16 GB trên smartphone tăng từ khoảng 42 USD trong quý II/2025 lên 181 USD một năm sau, tương đương mức tăng hơn 300%. Đây không phải mức giá mà các hãng điện thoại nhất thiết phải trả bởi những nhà sản xuất lớn có khả năng thương lượng khác nhau, nhưng con số cho thấy chi phí bộ nhớ đã thay đổi mạnh như thế nào.
Ảnh minh họa.
Các hãng có một số cách để đối phó: tăng giá sản phẩm, giảm số lượng thiết bị sản xuất, cắt giảm dung lượng bộ nhớ hoặc tập trung vào những mẫu cao cấp có đủ lợi nhuận để hấp thụ chi phí.
Microsoft đã tăng giá Xbox khiến một số model đắt hơn tới 300 USD (khoảng 7,8 triệu đồng) so với thời điểm ra mắt. Một số máy tính bảng và laptop Surface cũng tăng tới 500 USD (khoảng 13 triệu đồng) trong khi Meta tăng 100 USD (khoảng 2,6 triệu đồng) cho Quest 3. Apple cũng đã tăng giá một số mẫu Mac và iPad.
iPhone sẽ là phép thử đáng chú ý tiếp theo. Apple sẽ đưa iPhone 18 Pro và iPhone 18 Pro Max cùng iPhone gập vào nhóm sản phẩm ra mắt mùa thu trong khi iPhone 18 tiêu chuẩn và thế hệ iPhone Air mới có thể phải chờ đến mùa xuân 2027.
Theo ước tính của The Wall Street Journal dựa trên dữ liệu TechInsights, iPhone 18 Pro sẽ có giá cao hơn 200 USD (khoảng 5,2 triệu đồng) so với iPhone 17 Pro. Apple cũng đang chuẩn bị số lượng iPhone 18 Pro và Pro Max trong giai đoạn tháng 9-12 cao hơn khoảng 10% so với lượng iPhone 17 Pro và iPhone 17 Pro Max được phân bổ cùng kỳ năm trước.
Tuy nhiên, bài toán nguồn cung không thể giải quyết nhanh bằng cách xây thêm nhà máy. Micron đã bắt đầu xây tổ hợp sản xuất gần Syracuse, New York. Micron dự kiến hoàn thiện các hệ thống thiết yếu vào cuối năm 2028, đưa thiết bị sản xuất vào năm 2029 và bắt đầu có sản lượng đáng kể từ năm 2030. Nhà máy tại Idaho dự kiến tạo ra wafer từ giữa năm 2027.
Dù vậy, công ty cho rằng nguồn cung vẫn có thể thiếu sau năm 2027 do nhu cầu tiếp tục tăng nhanh. Counterpoint dự báo công suất có thể chỉ bắt kịp nhu cầu vào cuối 2027 hoặc đầu 2028 trong kịch bản thuận lợi, còn IDC cho rằng tình trạng thiếu hụt có thể kéo dài hết năm 2027 và sang đầu 2028.
Samsung và SK Hynix cũng đang mở rộng sản xuất. SK Hynix dự kiến đầu tư 600 nghìn tỷ won vào cụm bán dẫn Yongin, Samsung và SK Hynix sẽ đầu tư tổng cộng 800 nghìn tỷ won vào bốn nhà máy chip nhớ mới tại Hàn Quốc.
Dù nguồn cung mới sẽ dần xuất hiện, tốc độ mở rộng vẫn khó theo kịp nhu cầu AI. Counterpoint và IDC dự báo mức tăng giá bộ nhớ sẽ chậm lại, nhưng không đồng nghĩa giá quay về mức năm 2025. Theo IDC, thị trường có thể hình thành một “mức bình thường mới”, trong đó giá vẫn cao hơn đáng kể so với trước đây.
Khánh Vy - The Verg
