Động lực tăng trưởng mới của ngành hàng không
Thực tế cho thấy, hàng không là một trong những lĩnh vực hội nhập quốc tế sớm và sâu rộng nhất của Việt Nam. Ngành này không chỉ đóng vai trò là động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa tới nhiều ngành, lĩnh vực khác, góp phần mở rộng không gian phát triển cho các địa phương, các vùng kinh tế và cả nền kinh tế quốc gia.
Đây cũng được xem là một biểu tượng của quá trình hội nhập quốc tế, phản ánh trình độ công nghệ cũng như năng lực cạnh tranh của Việt Nam, đồng thời gắn liền với nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh và hoạt động đối ngoại.
Trong bối cảnh hiện nay, hàng không dân dụng Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội phát triển nhưng cũng đối mặt với không ít thách thức mới. Nhu cầu thị trường trong nước và quốc tế gia tăng đặt ra yêu cầu phải đa dạng hóa các mô hình phát triển, đổi mới phương thức quản lý và quản trị, cũng như tái cơ cấu nguồn lực, đặc biệt là nguồn nhân lực chất lượng cao.
Song song với đó, ngành vẫn phải bảo đảm sự cân bằng giữa mục tiêu phát triển kinh tế với các yêu cầu về quốc phòng, an ninh và đối ngoại. Điều này cho thấy ngành hàng không cần một "đường băng" mới để tăng tốc, tháo gỡ các điểm nghẽn và tạo động lực bứt phá trong giai đoạn phát triển mới của đất nước
Trong bối cảnh đó, sự tham gia của khu vực kinh tế tư nhân đang được xem là một trong những yếu tố quan trọng, giúp tạo thêm động lực cho ngành hàng không.
Theo các chuyên gia, khi doanh nghiệp tư nhân tham gia vào lĩnh vực này, ngành hàng không không chỉ có thêm nguồn lực đầu tư mà còn có thêm những cách tiếp cận mới về quản trị và phát triển thị trường. Điều này có thể thúc đẩy cạnh tranh, nâng cao chất lượng dịch vụ và tạo thêm lựa chọn cho hành khách.
Cảng HKQT Vân Đồn là sân bay tư nhân đầu tiên tại Việt Nam.
PGS.TS Nguyễn Hồng Thái, Trưởng khoa Vận tải - Kinh tế, Trường Đại học Giao thông Vận tải, cho rằng việc khuyến khích khu vực tư nhân tham gia vào lĩnh vực hàng không được xem là một xu hướng tất yếu, phù hợp với quy luật phân bổ nguồn lực theo cơ chế thị trường.
Theo ông Thái, nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và quản lý các ngành kinh tế là Nhà nước cần tập trung vào những lĩnh vực then chốt, có liên quan trực tiếp đến an ninh, quốc phòng và ổn định chính trị; đồng thời, đối với các lĩnh vực mà khu vực tư nhân có đủ năng lực tham gia và không làm phương hại đến lợi ích chiến lược quốc gia, cần chủ động tạo lập môi trường thể chế thuận lợi nhằm huy động tối đa các nguồn lực xã hội.
Trong trường hợp của ngành hàng không, với vai trò là hệ thống kết cấu hạ tầng quan trọng, bảo đảm kết nối các trung tâm kinh tế, du lịch và thương mại trong nước và quốc tế, việc mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân không chỉ góp phần giảm áp lực đầu tư công, mà còn nâng cao hiệu quả khai thác, chất lượng dịch vụ và năng lực cạnh tranh của toàn ngành.
Do đó, thúc đẩy xã hội hóa đầu tư trong lĩnh vực hàng không cần được đặt trong tổng thể chiến lược phát triển ngành, trên cơ sở bảo đảm sự phân định rõ ràng giữa chức năng quản lý nhà nước và hoạt động sản xuất, kinh doanh, qua đó hướng tới mô hình phát triển hài hòa giữa Nhà nước và thị trường.
Việc mở rộng sự tham gia của khu vực tư nhân có hai ý nghĩa quan trọng. Thứ nhất là giúp huy động thêm nguồn lực cho phát triển hạ tầng và dịch vụ hàng không. Thứ hai là tạo ra môi trường cạnh tranh đa dạng hơn, qua đó góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ của toàn ngành.
Dư địa còn lớn
Sự chuyển động của khu vực tư nhân trong ngành hàng không cũng diễn ra trong bối cảnh chính sách đang có nhiều thay đổi theo hướng khuyến khích huy động nguồn lực xã hội.
Một trong những dấu mốc quan trọng là Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân, trong đó khẳng định khu vực kinh tế tư nhân cần được bảo đảm bình đẳng trong tiếp cận các cơ hội kinh doanh và nguồn lực phát triển.
Theo bà Trịnh Thị Hương – Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể, Bộ Tài chính – Nghị quyết 68 là bước đột phá lớn về tư duy và chính sách đối với khu vực kinh tế tư nhân.
"Hàng không là lĩnh vực đầu tư có điều kiện, đòi hỏi vốn lớn, công nghệ cao và quản trị phức tạp. Khi có những cải cách thể chế như Nghị quyết 68, cơ hội để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào lĩnh vực này sẽ mở ra rõ ràng hơn", bà Hương nhận định.
Trong bối cảnh thị trường hàng không Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa tăng trưởng với mức tăng trưởng được dự báo có thể duy trì trên 10% trong nhiều năm tới, việc thu hút thêm nguồn lực xã hội hóa được xem là một hướng đi cần thiết để mở rộng năng lực của ngành.
Sun PhuQuoc Airways là tân binh mới nhất của hàng không Việt Nam.
Trong làn sóng đó, một số doanh nghiệp tư nhân đã bắt đầu tiếp cận lĩnh vực hàng không theo hướng xây dựng một hệ sinh thái rộng hơn, kết nối giữa hạ tầng, vận tải và du lịch. Sun Group là một ví dụ đáng chú ý cho cách tiếp cận này.
Trong những năm qua, Sun Group đã từng bước tham gia vào ngành hàng không theo hướng tiếp cận hình thành một hệ sinh thái. Từ việc đầu tư Cảng hàng không quốc tế Vân Đồn vào năm 2018, sân bay tư nhân đầu tiên tại Việt Nam, đến phát triển hãng hàng không Sun Air trong lĩnh vực hàng không chung, và gần đây là sự ra đời của Sun PhuQuoc Airways trong phân khúc hàng không thương mại cùng việc tiếp nhận vận hành Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc.
Song song với đó, doanh nghiệp cũng tham gia vào công tác nghiên cứu và tài trợ quy hoạch hạ tầng hàng không tại một số địa phương như tại Phan Thiết, Côn Đảo hay Rạch Giá. Những động thái này cho thấy cách tiếp cận của doanh nghiệp tư nhân không chỉ dừng ở việc khai thác vận tải mà còn tham gia vào việc định hình hạ tầng hàng không trong dài hạn.
Trong hệ sinh thái đó, Sun PhuQuoc Airways được xem là một bước đi đáng chú ý khi là hãng bay duy nhất của Việt Nam tiếp cận ngành hàng không theo hướng gắn với chiến lược phát triển điểm đến. Hãng hàng không này phát triển mô hình bay "trục nan" lấy Phú Quốc làm tâm điểm để thu hút khách trên toàn thế giới đến đây trải nghiệm một hệ sinh thái liền mạch từ vui chơi, giải trí đến nghỉ dưỡng.
Gắn kết giữa du lịch và hàng không
Theo PGS.TS Nguyễn Thiện Tống, chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực hàng không, mô hình kết hợp giữa hãng hàng không và hệ sinh thái du lịch có thể tạo ra lợi thế đáng kể cho doanh nghiệp.
"Khi hãng hàng không gắn với một hệ sinh thái du lịch cụ thể, doanh nghiệp có thể chủ động nguồn khách, đồng thời xây dựng chuỗi dịch vụ đồng bộ từ vận chuyển, lưu trú đến trải nghiệm", ông Tống nhận định.
Đối với điểm đến đang "nổi như cồn" với bạn bè quốc tế như vùng mũi Cà Mau, đảo Phú Quốc, vùng Biển Hồ Gia Lai, vùng Cố đô Huế, vùng Điện Biên Phủ..., vai trò của kết nối hàng không càng trở nên quan trọng. Các đường bay thẳng không chỉ giúp rút ngắn hành trình mà còn mở ra khả năng tiếp cận trực tiếp các thị trường khách quốc tế.
Việc hãng bay Sun PhuQuoc Airways ra đời và được định danh với đảo Ngọc - Phú Quốc có thể được xem là một ví dụ điển hình cho việc gắn kết chặt chẽ giữa phát triển hàng không và du lịch. Việc định danh hãng bay với một điểm đến cụ thể không chỉ mang ý nghĩa nhận diện thương hiệu, mà còn thể hiện một chiến lược dài hạn: lấy du lịch làm trung tâm để phát triển mạng lưới vận tải và dịch vụ đi kèm.
Khi hàng không chủ động "đi trước mở đường", các dòng khách quốc tế sẽ được dẫn dắt trực tiếp tới điểm đến, từ đó tạo động lực cho sự phát triển của toàn bộ hệ sinh thái du lịch, từ lưu trú, lữ hành đến dịch vụ trải nghiệm.
Ở góc độ rộng hơn, mô hình này cho thấy sự chuyển dịch từ cách làm du lịch truyền thống sang tư duy tích hợp, trong đó hàng không không chỉ là phương tiện vận chuyển, mà trở thành một mắt xích quan trọng trong chuỗi giá trị. Nếu được triển khai đồng bộ, đây sẽ là hướng đi hiệu quả để nâng cao năng lực cạnh tranh của các điểm đến Việt Nam trên bản đồ du lịch quốc tế.
Hàng không và du lịch có mối quan hệ cộng sinh chặt chẽ.
Từ câu chuyện của Sun PhuQuoc Airways, một câu hỏi lớn hơn cũng được đặt ra: liệu Việt Nam có thể hình thành những thương hiệu hàng không mạnh mang tầm khu vực và quốc tế hay không?
Trong Nghị quyết 68, một trong những mục tiêu quan trọng là hình thành và phát triển các tập đoàn kinh tế tư nhân có năng lực cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Với ngành hàng không, lĩnh vực có mức độ hội nhập sâu rộng và tác động lan tỏa mạnh mẽ, mục tiêu này càng có ý nghĩa đặc biệt.
Nếu những mô hình mới của hàng không tư nhân phát huy hiệu quả, đây có thể là một hướng phát triển đáng chú ý cho ngành hàng không Việt Nam, nơi các hãng bay không chỉ đơn thuần là phương tiện vận chuyển, mà còn trở thành cầu nối giúp các điểm đến của Việt Nam kết nối sâu hơn với thế giới.
