"Mỗi bước tiến nhỏ của doanh nghiệp sẽ hợp thành bước phát triển lớn của Hà Nội"

Trong cuộc trao đổi với Người Đưa Tin (NĐT), GS.TS Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, nói rằng, nếu mỗi doanh nghiệp nâng năng suất thêm một bước, tạo ra một sản phẩm mới, mở thêm một thị trường, tham gia thêm một chuỗi cung ứng và tạo thêm những việc làm có chất lượng, thì hàng trăm nghìn bước tiến nhỏ ấy sẽ hợp thành bước phát triển lớn của Hà Nội.

Khơi thông 3 động lực: khu vực công, doanh nghiệp lớn và doanh nghiệp nhỏ và vừa

NĐT: Hà Nội đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 11%/năm trong năm 2026 và giai đoạn 2026-2030. Theo ông, để DNNVV thực sự trở thành một bộ phận tạo ra mức tăng trưởng đó, điều gì cần thay đổi trong cách doanh nghiệp vận hành và tạo ra giá trị? Đâu là đóng góp mà khu vực này có thể tạo ra rõ nét nhất cho tăng trưởng của Thủ đô?

GS.TS Mạc Quốc Anh: Trước hết, cần khẳng định rằng mục tiêu tăng trưởng GRDP từ 11% trở lên của Hà Nội trong năm 2026 là một mục tiêu rất cao, thể hiện quyết tâm chính trị và khát vọng phát triển mạnh mẽ của Thủ đô. Nhưng tăng trưởng 2 con số không thể chỉ dựa vào mở rộng đầu tư công, bất động sản hay một số dự án quy mô lớn. Muốn tăng trưởng nhanh nhưng vẫn bền vững, Hà Nội phải đồng thời khơi thông 3 động lực: khu vực công, doanh nghiệp lớn và đặc biệt là cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Tôi cho rằng, DNNVV không chỉ là lực lượng "đi theo" tăng trưởng mà phải trở thành một bộ phận trực tiếp "tạo ra" tăng trưởng. Muốn vậy, doanh nghiệp cần thực hiện 5 bước chuyển căn bản.

Một là, chuyển từ tăng trưởng dựa vào mở rộng quy mô sang tăng trưởng dựa vào năng suất. Trong nhiều năm, không ít doanh nghiệp tăng trưởng chủ yếu bằng cách tăng lao động, tăng vốn vay, tăng diện tích sản xuất hoặc mở thêm điểm bán. Mô hình này sẽ nhanh chóng gặp giới hạn khi chi phí nhân công, mặt bằng, nguyên vật liệu, logistics và vốn đều tăng.

Hai là,chuyển từ bán sản phẩm sang cung cấp giá trị và giải pháp. DNNVV Hà Nội sẽ khó cạnh tranh nếu chỉ sản xuất những sản phẩm phổ thông, dễ sao chép và có giá trị gia tăng thấp. Doanh nghiệp phải trả lời được 3 câu hỏi: Sản phẩm của mình giải quyết vấn đề gì cho khách hàng? Giá trị khác biệt nằm ở đâu? Vì sao khách hàng sẵn sàng trả giá cao hơn?

Thứ ba, chuyển từ quản trị theo kinh nghiệm sang quản trị bằng hệ thống, dữ liệu và tiêu chuẩn. Một doanh nghiệp có thể tồn tại nhờ sự năng động của người sáng lập, nhưng muốn phát triển lớn thì phải vận hành bằng hệ thống. Doanh nghiệp cần minh bạch tài chính, phân định rõ quyền sở hữu và quyền điều hành, xây dựng chỉ số đánh giá hiệu quả, quản trị dòng tiền, kiểm soát rủi ro và hình hình thành đội ngũ kế cận.

Bốn là, chuyển từ kinh doanh đơn lẻ sang liên kết chuỗi. Một trong những điểm yếu lớn của DNNVV là quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế và khả năng tiếp cận thị trường chưa cao. Nhưng nhỏ không đồng nghĩa với yếu nếu các doanh nghiệp biết liên kết với nhau, trở thành nhà cung ứng của doanh nghiệp đầu đàn, tập đoàn trong nước, doanh nghiệp FDI và các hệ thống phân phối hiện đại.

Năm là, chuyển từ tư duy thị trường địa phương sang tư duy thị trường quốc gia và toàn cầu. Hà Nội không chỉ là thị trường hơn chục triệu dân mà còn là trung tâm chính trị, khoa học, công nghệ, giáo dục, tài chính và giao thương quốc tế. DNNVV phải tận dụng vị thế đó để xây dựng thương hiệu, khai thác thương mại điện tử xuyên biên giới, tham gia xuất khẩu và cung cấp sản phẩm, dịch vụ cho các tập đoàn quốc tế.

NĐT: Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 500.000 DNNVV kê khai thuế, hoạt động ổn định, hiệu quả. Nhưng với mục tiêu tăng trưởng 2 con số, câu chuyện có lẽ không chỉ là "có thêm doanh nghiệp", mà là làm sao để doanh nghiệp hiện hữu lớn lên, có năng suất và sức cạnh tranh cao hơn. Theo ông, đâu là bước chuyển quan trọng nhất để một DNNVV Hà Nội có thể đi từ "tồn tại ổn định" sang "tăng trưởng và lớn mạnh"?

GS.TS Mạc Quốc Anh: Mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 500.000 DNNVV hoạt động ổn định, hiệu quả và có kê khai, nộp thuế là một định hướng quan trọng của Hà Nội. 

Tuy nhiên, tôi đồng tình rằng không thể chỉ đo sự phát triển bằng số lượng đăng ký thành lập mới. Thành phố cần quan tâm sâu hơn đến chất lượng doanh nghiệp: có bao nhiêu doanh nghiệp sống được sau 3 năm, bao nhiêu doanh nghiệp tăng quy mô, bao nhiêu doanh nghiệp đổi mới công nghệ, tham gia chuỗi giá trị và có khả năng vươn ra thị trường quốc tế.

Theo tôi, bước chuyển quan trọng nhất là chuyển từ mô hình doanh nghiệp phụ thuộc vào người chủ sang mô hình doanh nghiệp vận hành bằng chiến lược, hệ thống và đội ngũ.

Thực tế cho thấy nhiều DNNVV có sản phẩm tốt, thị trường tốt nhưng vẫn không thể lớn lên vì mọi quyết định đều tập trung vào người sáng lập. Chủ doanh nghiệp vừa tìm khách hàng, duyệt chi, tuyển dụng, xử lý sự cố, vừa trực tiếp kiểm soát hoạt động hằng ngày. Khi quy mô tăng lên, người chủ trở thành "điểm nghẽn" của chính doanh nghiệp mình.

Muốn vượt qua ngưỡng tồn tại để bước vào giai đoạn tăng trưởng, doanh nghiệp phải giải quyết đồng thời 4 nền tảng.

Trước hết là chiến lược thị trường rõ ràng. Doanh nghiệp cần lựa chọn đúng phân khúc, xác định khách hàng mục tiêu và lợi thế cạnh tranh cốt lõi. DNNVV không thể trải nguồn lực quá rộng hoặc cố gắng làm tất cả mọi việc. Càng nhỏ càng phải chuyên sâu; càng hạn chế nguồn lực càng phải lựa chọn thị trường chính xác.

Thứ hai là chuẩn hóa quản trị. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống tài chính minh bạch, quy trình hoạt động có thể đo lường, cơ chế phân quyền và bộ chỉ tiêu đánh giá hiệu quả. Khi chưa chuẩn hóa, doanh nghiệp không thể nhân rộng mô hình, không thể gọi vốn và cũng khó tham gia chuỗi cung ứng của các tập đoàn lớn.

Thứ ba là đầu tư cho con người. Tài sản quý nhất của một doanh nghiệp trong nền kinh tế tri thức không chỉ là nhà xưởng, máy móc mà còn là đội ngũ quản trị, kỹ sư, chuyên gia, nhân viên bán hàng và những người có khả năng sáng tạo. Doanh nghiệp muốn lớn phải hình thành lớp quản lý trung gian, có chính sách giữ chân nhân tài và xây dựng văn hóa học tập liên tục.

Thứ tư là đầu tư có trọng tâm cho công nghệ và đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp không nên chuyển đổi số theo phong trào. Cần bắt đầu từ điểm nghẽn gây tốn kém nhất, chẳng hạn quản trị tồn kho, kiểm soát chi phí, chăm sóc khách hàng, dự báo nhu cầu hoặc tự động hóa một công đoạn sản xuất. Một khoản đầu tư công nghệ chỉ thực sự có ý nghĩa khi làm tăng doanh thu, giảm chi phí, rút ngắn thời gian hoặc nâng cao chất lượng.

Theo tôi, Hà Nội nên xây dựng chương trình "nâng cấp doanh nghiệp" theo từng nhóm quy mô. Doanh nghiệp siêu nhỏ được hỗ trợ chuyển từ phi chính thức sang chính thức và chuẩn hóa kế toán; doanh nghiệp nhỏ được hỗ trợ số hóa, xây dựng thương hiệu, tiếp cận tín dụng và thị trường; doanh nghiệp vừa được hỗ trợ quản trị hiện đại, M&A, huy động vốn và tham gia chuỗi giá trị toàn cầu.

Như vậy, mục tiêu của Hà Nội không chỉ là có 500.000 doanh nghiệp, mà phải có một đội ngũ doanh nghiệp khỏe mạnh, minh bạch, đổi mới sáng tạo và có khát vọng lớn. Số lượng tạo nên độ rộng của nền kinh tế, nhưng năng suất, sức cạnh tranh và khả năng lớn lên của doanh nghiệp mới quyết định chiều sâu và chất lượng tăng trưởng.

Vốn chỉ tạo ra tăng trưởng khi đi vào đúng doanh nghiệp, đúng dự án

NĐT: Thưa ông, muốn DNNVV lớn lên và đóng góp nhiều hơn cho tăng trưởng, bài toán vốn cần được tháo gỡ như thế nào? Hà Nội cần làm gì để DNNVV tiếp cận được những nguồn vốn phù hợp?

GS.TS Mạc Quốc Anh: Vốn là một điểm nghẽn rất lớn, nhưng cần nhìn nhận đầy đủ rằng đây không chỉ là câu chuyện ngân hàng có muốn cho vay hay không. Điểm nghẽn nằm ở cả hai phía: khả năng cung ứng vốn phù hợp của thị trường và năng lực hấp thụ vốn của doanh nghiệp.

DNNVV thường gặp 3 hạn chế: thiếu tài sản bảo đảm, hồ sơ tài chính chưa minh bạch và chưa chứng minh được hiệu quả của phương án kinh doanh. Trong khi đó, các tổ chức tín dụng phải tuân thủ những tiêu chuẩn chặt chẽ về an toàn vốn và quản trị rủi ro. Vì vậy, nếu chỉ yêu cầu ngân hàng "hạ chuẩn" cho vay thì không giải quyết được căn cơ, thậm chí có thể tạo thêm rủi ro cho hệ thống.

Theo tôi, Hà Nội cần phát triển một hệ sinh thái vốn đa tầng thay vì để doanh nghiệp phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tín dụng ngân hàng.

Trong đó, cần thúc đẩy mạnh việc cho vay dựa trên dòng tiền và phương án kinh doanh. Muốn làm được điều này, cần kết nối có kiểm soát các dữ liệu về thuế, hóa đơn điện tử, doanh thu, hợp đồng, bảo hiểm xã hội và lịch sử thanh toán. Khi dòng tiền của doanh nghiệp được phản ánh minh bạch, ngân hàng có thêm cơ sở đánh giá năng lực trả nợ mà không chỉ dựa vào bất động sản thế chấp. Đây cũng là tinh thần quan trọng trong chủ trương phát triển kinh tế tư nhân và khơi thông các nguồn lực theo Nghị quyết số 68.

Bên cạnh đó, cần nâng cao hiệu quả của Quỹ bảo lãnh tín dụng DNNVV. Quỹ không nên bảo lãnh theo cách chia sẻ rủi ro hình thức, mà phải có quy trình thẩm định rõ ràng, thời gian xử lý ngắn và cơ chế phối hợp thực chất với ngân hàng. Có thể ưu tiên bảo lãnh cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, công nghiệp hỗ trợ, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số hoặc doanh nghiệp đã có hợp đồng đầu ra nhưng thiếu vốn lưu động.

Đồng thời, mở rộng các kênh vốn ngoài ngân hàng. Hà Nội cần tạo điều kiện hình thành và phát triển quỹ đầu tư khởi nghiệp sáng tạo, quỹ đầu tư tư nhân, quỹ đồng đầu tư, thuê tài chính, bao thanh toán, gọi vốn cộng đồng theo khuôn khổ pháp luật và thị trường M&A minh bạch. 

Nói ngắn gọn, cần chuyển từ tư duy "xin vốn" sang xây dựng năng lực "hấp thụ và sử dụng vốn có hiệu quả". Vốn chỉ tạo ra tăng trưởng khi đi vào đúng doanh nghiệp, đúng dự án, đúng thời điểm và được quản trị minh bạch.

NĐT: Từ góc độ cộng đồng DNNVV, ông muốn gửi thông điệp gì tới các doanh nghiệp Hà Nội về việc chủ động đầu tư, dám mở rộng và cùng Thành phố tạo ra động lực tăng trưởng 2 con số?

GS.TS Mạc Quốc Anh: Thông điệp tôi muốn gửi tới cộng đồng doanh nghiệp Thủ đô là: Tăng trưởng 2 con số không chỉ là mục tiêu của chính quyền Thành phố, mà phải trở thành khát vọng hành động của từng doanh nghiệp, từng doanh nhân và từng người lao động Hà Nội.

Nhưng "dám đầu tư, dám mở rộng" không có nghĩa là đầu tư theo phong trào, mở rộng bằng mọi giá hoặc sử dụng đòn bẩy tài chính thiếu kiểm soát. Điều doanh nghiệp cần là bản lĩnh đầu tư có tính toán, dựa trên thị trường, dữ liệu, năng lực cốt lõi và khả năng quản trị rủi ro.

Tôi mong mỗi doanh nghiệp Hà Nội thực hiện tốt 5 việc. Một là, xác lập một mục tiêu tăng trưởng rõ ràng và có thể đo lường. Doanh nghiệp cần biết trong 3 năm tới mình muốn đứng ở đâu, sản phẩm chủ lực là gì, thị trường nào cần chinh phục và năng lực nào phải được xây dựng.

Hai là, dành nguồn lực xứng đáng cho công nghệ, con người và quản trị. Đây không phải là chi phí ngắn hạn mà là khoản đầu tư quyết định sức cạnh tranh dài hạn.

Ba là, chủ động liên kết. Không doanh nghiệp nào có thể phát triển bền vững nếu đứng một mình. Hãy tìm kiếm đối tác, tham gia hiệp hội, cụm liên kết ngành, chuỗi cung ứng và các chương trình xúc tiến thương mại, đầu tư, B2B, B2G.

Bốn là, xây dựng doanh nghiệp minh bạch, có trách nhiệm và tuân thủ pháp luật. Minh bạch không chỉ là nghĩa vụ mà còn là tài sản. Một doanh nghiệp minh bạch sẽ có khả năng tiếp cận vốn tốt hơn, thu hút nhân tài dễ hơn và tạo dựng được niềm tin với khách hàng, đối tác, nhà đầu tư.

Năm là, nuôi dưỡng khát vọng vươn lên. Hà Nội không chỉ cần thêm nhiều doanh nghiệp mà cần nhiều doanh nghiệp có khả năng lớn lên, có thương hiệu, có sản phẩm hàm lượng tri thức cao và có vị trí trong chuỗi giá trị khu vực, toàn cầu.

Tôi tin rằng nguồn lực lớn nhất của Hà Nội không chỉ nằm ở ngân sách, đất đai hay hạ tầng, mà nằm trong trí tuệ, tinh thần kinh doanh và khát vọng cống hiến của cộng đồng doanh nhân Thủ đô. Nếu mỗi doanh nghiệp nâng năng suất thêm một bước, tạo ra một sản phẩm mới, mở thêm một thị trường, tham gia thêm một chuỗi cung ứng và tạo thêm những việc làm có chất lượng, thì hàng trăm nghìn bước tiến nhỏ ấy sẽ hợp thành bước phát triển lớn của Hà Nội.

NĐT: Cảm ơn ông đã dành thời gian chia sẻ!