Cây sen mở hướng làm giàu cho nông dân
Gắn bó với vùng đất Đồng Tháp từ bao đời nay, sen từng chỉ được người dân trồng xen kẽ ở ao hồ, vùng trũng để lấy gương, lấy ngó mang ra chợ bán. Thế nhưng vài năm trở lại đây, cây sen dần khẳng định vị thế là một trong những ngành hàng nông nghiệp chủ lực của tỉnh.
Được mệnh danh là "thủ phủ sen" của cả nước, Đồng Tháp hiện có nhiều vùng trồng sen tập trung tại các địa phương như Tháp Mười, Trường Xuân, Phương Thịnh, Thanh Bình… Không chỉ mang giá trị văn hóa đặc trưng, sen còn mở ra hướng phát triển kinh tế hiệu quả cho người dân.
Những cánh đồng sen vào mùa nở rộ.
Tại Tháp Mười, ông Lê Văn Bé (người có hơn 10 năm gắn bó với cây sen) cho biết, trước đây gia đình chủ yếu canh tác lúa nhưng hiệu quả kinh tế bấp bênh. Sau khi chuyển sang trồng sen kết hợp làm du lịch trải nghiệm, nguồn thu nhập ổn định và cải thiện đáng kể.
"Sen dễ chăm sóc hơn nhiều loại cây khác. Quan trọng nhất là đầu ra ngày càng đa dạng, từ gương sen, hạt sen, lá sen… cho đến dịch vụ tham quan đều tạo thêm thu nhập", ông Bé chia sẻ.
Theo nhiều nông dân địa phương, cây sen phù hợp với điều kiện tự nhiên vùng Đồng Tháp, có khả năng chịu ngập tốt, chi phí đầu tư không quá cao. Đặc biệt, hầu như mọi bộ phận của cây sen đều có thể khai thác thương mại, góp phần nâng cao giá trị kinh tế.
Hoa sen được dùng để trang trí, ướp trà; hạt sen chế biến thực phẩm; lá sen làm trà thảo mộc; ngó sen trở thành nguyên liệu cho nhiều món ăn dân dã. Thậm chí, tim sen và củ sen còn được một số cơ sở tận dụng để sản xuất dược liệu và sản phẩm chăm sóc sức khỏe.
Người dân địa phương thu hoạch gương sen.
Không dừng lại ở việc bán nông sản tươi, Đồng Tháp đang từng bước nâng cao giá trị cây sen bằng hướng đi chế biến sâu.
Hiện nhiều doanh nghiệp, hợp tác xã trên địa bàn đã phát triển hàng chục sản phẩm từ sen như trà lá sen, trà tim sen, sữa sen, hạt sen sấy, bột sen hay các dòng quà tặng đặc sản. Nhiều sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 5 sao, góp phần mở rộng thị trường tiêu thụ trong nước và xuất khẩu.
Một trong những mô hình tiêu biểu là Công ty TNHH MTV Nam Huy Đồng Tháp do ông Huỳnh Văn Hiệp sáng lập. Nhận thấy tiềm năng kinh tế từ cây sen, ông mạnh dạn đầu tư chế biến sâu sau nhiều lần chứng kiến cảnh nông dân rơi vào vòng luẩn quẩn "được mùa mất giá".
Năm 2023, sản phẩm hạt sen sấy của công ty được công nhận OCOP 5 sao cấp quốc gia.
Ông Hiệp cho biết, hạt sen sấy là sản phẩm chủ lực và cũng là niềm tự hào của chúng tôi. Mục tiêu không chỉ nâng doanh số mà còn góp phần tiêu thụ nông sản bền vững, tạo việc làm ổn định cho người dân địa phương.
Nhiều sản phẩm được chế biến từ sen.
Hiện sản phẩm hạt sen sấy của doanh nghiệp đã có mặt tại nhiều hệ thống siêu thị lớn và xuất khẩu sang các thị trường như Hàn Quốc, Malaysia, Thái Lan, Singapore… Qua đó cho thấy khi nông sản được đầu tư bài bản về chất lượng, thương hiệu và chế biến sâu, cơ hội vươn ra thị trường quốc tế là hoàn toàn khả thi.
Không chỉ mang giá trị kinh tế trong nông nghiệp, sen còn mở ra hướng phát triển du lịch sinh thái đặc trưng cho Đồng Tháp.
Mỗi mùa sen nở, nhiều cánh đồng tại Tháp Mười trở thành điểm đến thu hút đông đảo du khách. Người dân đầu tư xuồng chèo, cầu gỗ, chòi nghỉ, khu ẩm thực để phục vụ khách tham quan, trải nghiệm.
Nhiều món ăn dân dã từ sen như cơm gói lá sen, gỏi ngó sen, chè hạt sen hay trà sen dần trở thành nét đặc trưng đối với du khách khi đến vùng đất Sen hồng.
Chị Bùi Thị Mỹ Duyên (du khách đến từ Tp.HCM) cho biết, điều khiến chị ấn tượng không chỉ là vẻ đẹp của đồng sen mà còn là sự chân chất, hiếu khách của người dân địa phương.
"Ngồi chèo xuồng giữa đồng sen buổi sáng rất thư giãn. Ở đây còn có nhiều món ăn từ sen khá lạ và ngon", chị Duyên chia sẻ.
Hoạt động du lịch sinh thái đang phát triển mạnh tại Đồng Tháp.
Theo định hướng phát triển du lịch của tỉnh, Đồng Tháp đang xây dựng hình ảnh địa phương gắn với thông điệp "Thuần khiết như hồn sen". Nhiều mô hình du lịch cộng đồng kết hợp trải nghiệm nông nghiệp tiếp tục được khuyến khích nhằm tạo thêm nguồn thu cho người dân nông thôn.
Hướng đi cho ngành hàng tỷ đồng
Đại diện UBND tỉnh Đồng Tháp cho biết, sen hiện là một trong 5 ngành hàng chủ lực trong Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp của địa phương, bên cạnh lúa gạo, xoài, cá tra và hoa kiểng. Ngành hàng này đang được định hướng phát triển theo hướng giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng, đẩy mạnh chế biến sâu và phát triển bền vững.
Hiện toàn tỉnh có khoảng 1.800 ha sen, với hơn 100 sản phẩm chế biến thuộc các nhóm thực phẩm, mỹ phẩm và quà tặng đặc sản. Trong đó, gần 60 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP từ 3 đến 5 sao. Mỗi năm, ngành hàng sen mang lại giá trị sản xuất hơn 1.900 tỷ đồng.
Ứng dụng công nghệ nuôi cấy mô để hóa giải nút thắt về chất lượng giống, tạo đà cho ngành hàng sen Đồng Tháp vươn tầm.(Ảnh: M.L)
Tuy nhiên, ngành hàng này cũng đang đối mặt nhiều thách thức như biến đổi khí hậu, sâu bệnh và tình trạng thoái hóa giống. Theo các chuyên gia, việc ứng dụng công nghệ cao, đặc biệt là công nghệ nuôi cấy mô trong sản xuất giống sen sạch bệnh, được xem là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao năng suất và chất lượng vùng nguyên liệu.
Ông Ngô Hùng Vũ, Phó giám đốc HTX Kim Phát (Đồng Tháp) cho biết, hợp tác xã đang hỗ trợ nông dân tiếp cận nhiều giải pháp kỹ thuật trong canh tác sen, từ xử lý đất, phòng trừ dịch bệnh đến quy trình chăm sóc nhằm kiểm soát hiệu quả các loại bệnh hại.
Theo ông Vũ, thế mạnh hiện nay của HTX là phát triển giống sen nuôi cấy mô chất lượng cao. Thời gian tới, đơn vị sẽ phối hợp với Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp triển khai trên nhiều vùng trồng nhằm hạn chế tình trạng sen nhiễm bệnh, nâng cao chất lượng vùng nguyên liệu.
Trong khi đó, theo ông Ngô Chí Công, Chủ tịch Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp cho rằng, để phát triển bền vững, ngành hàng sen cần giảm dần sự phụ thuộc vào thời tiết và dịch bệnh. Việc sử dụng giống sen nuôi cấy mô sẽ tạo nền tảng xây dựng vùng nguyên liệu sạch phục vụ chế biến sâu và phát triển du lịch trải nghiệm.
Theo ông Công, tầm nhìn của ngành hàng sen Đồng Tháp không chỉ dừng lại ở việc bán hạt, ngó hay lá sen tươi mà hướng đến mô hình kinh tế đa giá trị. Địa phương hiện cũng đang nghiên cứu các mô hình kết hợp như "sen - dứa", đồng thời xây dựng vùng trồng sen sạch gắn với mã số vùng trồng để từng bước đưa sản phẩm sen vươn ra thị trường quốc tế.
Hội đang từng bước liên kết nông dân, hình thành các hợp tác xã chuyên nghiệp nhằm xây dựng vùng nguyên liệu quy mô lớn, đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao giá trị ngành hàng sen.
Từ loài cây gắn bó với đời sống người dân Đồng Tháp, sen hôm nay không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn dần khẳng định vị thế của một ngành hàng kinh tế đầy tiềm năng.
Với định hướng phát triển vùng nguyên liệu sạch, đẩy mạnh chế biến sâu và tăng cường liên kết sản xuất, Đồng Tháp đang từng bước đưa cây sen vươn xa hơn trên thị trường trong và ngoài nước.
