Đức, Italy, Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha và Áo đã kêu gọi EU yêu cầu các công ty năng lượng chia sẻ gánh nặng với người tiêu dùng và người nộp thuế do tác động từ cuộc xung đột ở Trung Đông, bằng cách sử dụng phần lợi nhuận tăng thêm mà các doanh nghiệp này thu được nhờ giá nhiên liệu leo thang.
Năm bộ trưởng kinh tế và tài chính đã nêu quan điểm này trong một bức thư gửi tới Cao ủy Khí hậu EU Wopke Hoekstra, nhấn mạnh rằng các biện pháp ở cấp quốc gia như điều chỉnh thuế tiêu thụ đặc biệt cần phải đi kèm với nỗ lực chung ở cấp độ toàn khối.
"Điều này sẽ cho phép tài trợ các biện pháp hỗ trợ tạm thời, đặc biệt là cho người tiêu dùng, đồng thời kiềm chế lạm phát gia tăng mà không tạo thêm gánh nặng cho ngân sách công", bức thư có chữ ký của các bộ trưởng Markus Marterbauer, Lars Klingbeil, Giancarlo Giorgetti, Joaquim Miranda Sarmento và Carlos Cuerpo cho biết.
Lời kêu gọi được đưa ra trong bối cảnh giá dầu Brent đã chạm mốc 100 USD/thùng, tăng từ mức 70 USD trước khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công quân sự nhằm vào Iran hôm 28/2. Việc eo biển Hormuz bị đóng cửa trên thực tế đã khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu đối mặt với nhu cầu gia tăng và nguồn cung sụt giảm đột ngột, làm gia tăng rủi ro biến động giá.
Cờ Liên minh châu Âu tung bay bên ngoài trụ sở Ủy ban châu Âu tại Brussels, Bỉ, ngày 26/2/2026. (Ảnh: Reuters/Yves Herman/Ảnh tư liệu)
Cần một "công cụ đóng góp" trên toàn EU
Trong thư gửi ông Hoekstra, các bộ trưởng đề xuất khôi phục và tăng cường một cơ chế tương tự "đóng góp đoàn kết" của EU năm 2022, vốn đã đánh thuế khoảng 28 tỷ euro đối với lợi nhuận vượt trội từ nhiên liệu hóa thạch trong giai đoạn giá tăng mạnh sau xung đột tại Ukraine, theo số liệu của Ủy ban châu Âu.
Lần này, các bộ trưởng cho rằng hệ thống nên được áp dụng trên toàn EU, có cơ sở pháp lý vững chắc hơn và nhắm mục tiêu hiệu quả hơn vào các tập đoàn dầu khí đa quốc gia lớn, bao gồm cả lợi nhuận tạo ra ở nước ngoài.
"Trong bối cảnh thị trường biến dạng và dư địa tài khóa hạn chế hiện nay, Ủy ban châu Âu cần nhanh chóng xây dựng một công cụ đóng góp trên toàn EU, dựa trên nền tảng pháp lý chắc chắn", năm bộ trưởng nhấn mạnh.
"Điều quan trọng là phải đảm bảo gánh nặng được phân bổ công bằng. Một giải pháp ở cấp châu Âu sẽ gửi tín hiệu tới người dân và nền kinh tế rằng chúng ta đoàn kết và có khả năng hành động", họ cho biết thêm.
Giá nhiên liệu đã tăng mạnh trên khắp châu Âu do chiến sự, trong đó Đức, Italy và Tây Ban Nha là những quốc gia chịu ảnh hưởng nặng nề nhất.
Ông Hans Stegemen, kinh tế trưởng của ngân hàng Triodos, cho rằng thuế lợi nhuận vượt trội là "một lựa chọn hiển nhiên" khi khủng hoảng tạo ra khoản lợi nhuận đột biến lớn cho các nhà sản xuất nhiên liệu hóa thạch, trong khi gây thiệt hại trực tiếp cho các hộ gia đình và các nền kinh tế nhập khẩu.
"Chính sách tài khóa có vai trò rõ ràng trong việc tái phân bổ những khoản lợi nhuận này. Thuế lợi nhuận vượt trội là điều hiển nhiên", ông Stegemen nói.
Trước đó, đề xuất đình chỉ Hiệp ước Ổn định của EU nhằm tạo thêm dư địa cho các chính phủ ứng phó khủng hoảng và nguy cơ suy thoái đã bị Ủy ban châu Âu bác bỏ.
Thế Hải (Theo Reuters, Euronews)
