Trong bối cảnh xung đột kéo dài, Nga gần đây đã đưa ra lời cảnh báo mạnh mẽ, khẳng định EU đang "tự đặt mình vào những mối nguy hiểm lớn" khi tiến hành kiểm tra tàu nước ngoài dựa trên một sứ mệnh "đã hết hạn".
Trong một tuyên bố đầu tuần này, Bộ Ngoại giao Nga cho rằng các lực lượng châu Âu đã tiến hành "kiểm tra bất hợp pháp" đối với tàu nước ngoài dựa trên Chiến dịch Irini (giám sát và ngăn chặn việc vận chuyển vũ khí trái phép vào Libya), vốn được Liên Hợp Quốc hậu thuẫn nhưng đã hết hạn vào tháng 5.
Moscow cho rằng EU đang lạm dụng Chiến dịch Irini để gây khó dễ cho các chuyến hàng vận chuyển dầu và hàng hóa khác của Nga trên biển, gọi hành động này là "lạm dụng các chuẩn mực pháp lý quốc tế" và "diễn giải quá rộng quyền hạn của chiến dịch".
Bộ Ngoại giao Nga dẫn chứng vụ kiểm tra tàu Toa Payoh ở trung Địa Trung Hải vào đầu tháng này. Con tàu treo cờ Cameroon và nằm trong danh sách trừng phạt của EU.
Cuộc kiểm tra do Hải quân Italy thực hiện với tàu Thaon di Revel, có sự hỗ trợ của một máy bay tuần tra Ba Lan và một tàu tuần tra Hy Lạp, diễn ra tại vùng biển quốc tế phía Tây đảo Pantelleria của Italy (nằm giữa Sicily và Tunisia).
Lực lượng do Hải quân Italy dẫn đầu kiểm tra một tàu thương mại ở trung Địa Trung Hải, ngày 2/8/2026. Ảnh: Naval News
Theo Bộ Quốc phòng Italy, thuyền trưởng ban đầu không hợp tác đầy đủ, dẫn đến việc một đội quân sự Italy đã được đưa bằng trực thăng từ tàu Thaon di Revel lên tàu Toa Payoh để tiến hành kiểm tra.
Hoạt động kéo dài khoảng 2 giờ và kết thúc an toàn. Italy khẳng định việc kiểm tra tuân thủ Điều 110 của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), cho phép kiểm tra quốc tịch và cờ của tàu thương mại.
Bộ trưởng Quốc phòng Italy Guido Crosetto đánh giá đây là đóng góp cụ thể của nước này vào an ninh Địa Trung Hải và hành động của EU. Hiện các cơ quan chức năng Italy đang xem xét thông tin và tài liệu thu thập được.
Trong khi đó, Bộ Ngoại giao Nga nhấn mạnh rằng sau khoảng 2 giờ kiểm tra, tàu đã được cho phép tiếp tục hành trình và "các nghi ngờ đối với con tàu rõ ràng đã không được xác nhận".
Vụ việc phản ánh sự đối lập gay gắt trong cách giải thích pháp lý giữa hai bên quanh hoạt động giám sát hàng hải của EU tại Địa Trung Hải.
Bộ Ngoại giao Nga cũng bác bỏ nỗ lực của EU trong việc xác định các tàu tương tự được cho là thuộc "hạm đội bóng tối" – nhóm các tàu bị cáo buộc vận chuyển dầu Nga bị cấm theo các lệnh trừng phạt. Cơ quan ngoại giao của Moscow nhấn mạnh các cuộc kiểm tra kiểu này là không có cơ sở pháp lý.
"Không một quyết định nội bộ nào của EU có thể xóa bỏ các quyền tự do cơ bản được đảm bảo bởi UNCLOS", Bộ Ngoại giao Nga tuyên bố.
Moscow đồng thời còn chỉ trích người đứng đầu chính sách đối ngoại của EU, bà Kaja Kallas, vì đã lên án các chuyến hàng vận tải biển thường lệ nhằm đáp ứng nhu cầu an ninh năng lượng và lương thực của các nước đang phát triển.
Bộ Ngoại giao Nga cho rằng các hành động của EU thực chất là biến Chiến dịch Irini thành công cụ gây áp lực chính trị, đồng thời cảnh báo rằng Brussels đang tự tạo ra những rủi ro nghiêm trọng khi can thiệp vào hoạt động hàng hải thương mại quốc tế.
"Bằng cách thực hiện những hành động như vậy, EU đang tự đặt mình vào những mối nguy hiểm lớn", Bộ này cảnh báo.
Minh Đức (Theo Euronews, Anadolu)
