Ireland đề xuất cắt giảm 8% ngân sách dài hạn tiếp theo của EU, trong đó hợp tác toàn cầu và năng lực cạnh tranh chịu mức cắt giảm sâu nhất, còn ngân sách nông nghiệp và chính sách gắn kết chỉ giảm 3%. Đề xuất cũng bao gồm gói nguồn thu riêng trị giá 55 tỷ euro mỗi năm.
Văn bản được gọi là "khung đàm phán" này sẽ làm cơ sở cho các cuộc thương lượng ngân sách nhạy cảm khi lãnh đạo EU gặp nhau vào tuần tới.
"Khung đàm phán đóng vai trò thu hẹp những khác biệt giữa các quốc gia thành viên. Văn bản này đưa chúng ta đến gần hơn với việc giải quyết cái gọi là thế lưỡng nan ba chiều về ngân sách", ông Thomas Byrne, Quốc vụ khanh Ireland phụ trách các vấn đề châu Âu, người đứng đầu hồ sơ này, cho biết.
Ông Byrne nói rằng đề xuất tạo ra sự cân bằng tinh tế giữa việc cấp vốn cho các ưu tiên mới như năng lực cạnh tranh và quốc phòng, bảo vệ những chính sách cốt lõi như nông nghiệp và gắn kết, đồng thời phản ánh thực tế tài khóa mà mỗi quốc gia thành viên đang phải đối mặt.
Khung đàm phán
Các chính phủ EU đang bước vào giai đoạn then chốt để hoàn tất Khung tài chính đa niên (MFF) giai đoạn 2028-2034.
Dublin đề xuất giảm tổng quy mô ngân sách xuống còn 1.622 tỷ euro theo mặt bằng giá năm 2025, thấp hơn 8% so với đề xuất của Ủy ban châu Âu (EC) nhưng vẫn cao hơn 30% so với MFF hiện hành. Tính theo giá hiện hành, con số này tương đương khoảng 1.825 tỷ euro.
Khoản ngân sách dành cho chính sách gắn kết, nông nghiệp và thủy sản, vốn là hạng mục chi tiêu lớn nhất, chịu mức cắt giảm thấp nhất, ở mức 3%, xuống còn 914 tỷ euro. Ngân sách dành cho các chương trình về năng lực cạnh tranh kinh tế, nghiên cứu và quốc phòng giảm 13%, còn 456 tỷ euro.
Đúng như dự kiến, ngân sách dành cho hoạt động hành chính của EU cũng bị cắt giảm mạnh, ở mức 8,8%, xuống còn 95 tỷ euro. Các quốc gia thành viên đã kêu gọi cắt giảm khoản này trong bối cảnh nhiều thủ đô đang phải đối mặt với những hạn chế về nguồn lực trong bộ máy công vụ của chính mình.
Ngân sách Global Europe, dành cho các dự án hợp tác tại các nước ngoài EU, giảm 17%, xuống còn 157 tỷ euro. Mức cắt giảm này khó có thể làm suy giảm mạng lưới gồm 145 phái đoàn của EU trên toàn thế giới, vốn giúp nhiều quốc gia thành viên nhỏ duy trì phạm vi hoạt động trên toàn cầu.
"Tôi tin tưởng rằng việc điều chỉnh tổng quy mô ngân sách và cân đối lại các ưu tiên sẽ đáp ứng được mong muốn của các quốc gia thành viên, đồng thời mở đường cho giai đoạn tiếp theo của các cuộc đàm phán", ông Byrne nói.
Bối cảnh chính trị
Mục tiêu là đạt được thỏa thuận chính trị vào cuối năm nay, trước khi một số quốc gia chủ chốt bước vào các cuộc bầu cử năm 2027.
Đức dẫn đầu liên minh gồm 6 quốc gia "thắt lưng buộc bụng", những nước muốn cắt giảm đề xuất của EC "vài trăm tỷ euro" và tập trung chi tiêu vào các ưu tiên mới nổi như quốc phòng và năng lực cạnh tranh kinh tế.
Ngược lại, Thủ tướng Italy Giorgia Meloni đang dẫn dắt một nhóm gồm 17 quốc gia thành viên ở phía nam và phía đông, được gọi là "Những người bạn của chính sách gắn kết". Nhóm này đặt ưu tiên hàng đầu vào việc bảo vệ nguồn tài trợ dành cho nông dân và các khu vực nghèo nhất.
Hồi tháng 6, Síp, quốc gia khi đó giữ chức Chủ tịch luân phiên Hội đồng EU, đã đề xuất cắt giảm 32,8 tỷ euro, tập trung phần lớn mức cắt giảm vào chi tiêu cho năng lực cạnh tranh và quốc phòng, khiến nhóm quốc gia "thắt lưng buộc bụng" nổi giận.
Thỏa hiệp của Ireland tìm cách dung hòa những khác biệt, với mức cắt giảm 8%, so với mức 2% trong đề xuất của Cyprus. Tuy nhiên, một số quốc gia thuộc nhóm "thắt lưng buộc bụng" đã bày tỏ thất vọng về đề xuất này.
Các đại sứ EU sẽ thảo luận về đề xuất của Ireland vào Chủ nhật (giờ địa phương), trước khi các bộ trưởng xem xét văn bản tại Hội đồng Các vấn đề chung ngày 13/10 và các nhà lãnh đạo thảo luận tại Hội nghị Hội đồng châu Âu trong hai ngày 15-16/10.
Thế Hải (Theo Thejournal, Turkiyetoday, Euronews)
