Hiệu quả từ những mô hình phòng, chống mua bán người
Với địa hình đa phần là miền núi, đường biên giới dài, Nghệ An là một trong những tỉnh "điểm nóng" về tội phạm mua bán người. Thời gian qua, tình hình tội phạm mua bán người trên địa bàn cơ bản đã được kìm giữ, tuy nhiên vẫn tiềm ẩn những yếu tố phức tạp.
Theo báo cáo của Công an tỉnh Nghệ An, địa bàn xảy ra mua bán người chủ yếu tại khu vực nông thôn, miền núi, biên giới. Đây là những vùng tập trung phần lớn đồng bào dân tộc thiểu số; đời sống một bộ phận dân cư còn khó khăn; trình độ dân trí thấp, nhận thức, hiểu biết pháp luật còn hạn chế;…
Mô hình “Phòng chống mua bán người” tại xã miền núi Hữu Kiệm, tỉnh Nghệ An.
Điều đáng nói, đối tượng phạm tội thường là nữ giới có độ tuổi từ 25 đến 40 (trong các vụ án đối tượng là nam giới hầu hết đồng phạm đóng vai trò giúp sức), cấu kết với các đối tượng ở vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới tạo thành các đường dây khép kín để lôi kéo, móc nối, lừa gạt phụ nữ, trẻ em đưa sang Trung Quốc bán để hưởng lợi.
Điển hình như mới đây, TAND tỉnh Nghệ An đã mở phiên toà xét xử Cụt Thị Liên (SN 1992, quê ở xã Chiêu Lưu, Nghệ An) và Cụt Thị Tuyết (SN 1989, cùng trú xã Chiêu Lưu). Liên từng tham gia hoạt động phụ nữ ở thôn bản, nhưng chỉ vì hám lợi, người phụ nữ ấy đã cùng đồng phạm là Tuyết lừa bán một bé gái mới 14 tuổi sang xứ người.
Gần đây, tội phạm mua bán người còn hướng tới các lao động trẻ tìm kiếm việc làm ở nước ngoài với mức lương cao rồi dụ dỗ nạn nhân xuất cảnh, đưa sang một số khu tự trị tại Lào, Camphuchia, Myanmar… Tại đây, các nạn nhân bị ép thực hiện hành vi vi phạm như lừa đảo chiếm đoạt tài sản, đánh bạc, nếu không sẽ bị các đối tượng bạo hành. Do đó nạn nhân lại trở thành đối tượng mua bán các nạn nhân mới.
Giai đoạn 2021-2025, trên địa bàn tỉnh Nghệ An phát hiện 47 vụ, 84 đối tượng liên quan đến tội phạm mua bán người, trong đó phần lớn nạn nhân là phụ nữ và trẻ em.
Xác định công tác phòng, chống mua bán người là nhiệm vụ trọng tâm, cấp bách, thường xuyên và lâu dài, cần tập trung chỉ đạo quyết liệt, UBND tỉnh Nghệ An yêu cầu các sở, ngành, địa phương bố trí và huy động nguồn lực hợp pháp cho công tác phòng, chống tội phạm mua bán người tương xứng với yêu cầu, nhiệm vụ trong tình hình mới.
Trong đó, ngày 1/7/2025, UBND tỉnh Nghệ An ban hành Công văn số 6325/UBND-NC yêu cầu các sở, ban, ngành, đoàn thể, UBND các xã, phường tăng cường các giải pháp phòng ngừa; triển khai đợt cao điểm truyền thông và tấn công, trấn áp tội phạm mua bán người trên phạm vi toàn tỉnh với chủ đề năm 2025: "Mua bán người là tội phạm có tổ chức - Hãy chấm dứt sự bóc lột".
Đẩy mạnh phòng ngừa tội phạm từ việc thay đổi nhận thức
Trao đổi với phóng viên, lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo Nghệ An cho biết, trong những năm qua, công tác tuyên truyền, vận động được triển khai đồng bộ trong khuôn khổ Dự án 8, Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế – xã hội vùng đồng bào DTTS và miền núi giai đoạn 2021–2025.
"Thông qua các hội nghị, lớp tập huấn, tài liệu, mô hình truyền thông tại thôn, bản và trường học, nhận thức của người dân về pháp luật, về thủ đoạn của tội phạm mua bán người đã có chuyển biến rõ rệt. Quan trọng hơn, người dân không còn tâm lý e ngại hay phó mặc, mà chủ động phối hợp với chính quyền, lực lượng chức năng trong phát hiện, tố giác tội phạm", lãnh đạo Sở Dân tộc và Tôn giáo nhấn mạnh.
Lực lượng chức năng động viên, hỗ trợ nạn nhân bị mua bán qua biên giới.
Thời gian qua, rất nhiều mô hình phòng, chống tội phạm mua bán người tại Nghệ An đã được thành lập, hoạt động hiệu quả. Trong đó, có thể kể đến mô hình "Hỗ trợ cộng đồng phòng, chống mua bán người" ở xã Tam Quang; mô hình "Tuyên truyền phổ biến giáo dục pháp luật cho phụ nữ dân tộc thiểu số" ở xã Sơn Lâm; mô hình "Câu lạc bộ Phòng, chống mua bán người" hay mô hình "Lá chắn phòng chống mua bán người"…
Đơn cử như tại xã miền núi Hữu Kiệm, từng là điểm nóng của nạn mua bán người, bào thai. Theo thống kê, từ năm 2017 đến năm 2019, toàn xã có 22 trường hợp đi bán bào thai, chủ yếu tập trung ở các bản đồng bào Khơ Mú sinh sống. Điểm chung của họ là mù chữ, gia đình khó khăn, nhận thức về xã hội và pháp luật hết sức hạn chế.
Năm 2020, từ mô hình "Phòng, chống mua bán người" đầu tiên được xây dựng tại bản Đỉnh Sơn 2 - điểm nóng về mua bán người, mua bán bào thai, đến nay đã lan tỏa đến tất cả các bản. Thông qua các buổi tuyên truyền trực quan, qua hệ thống truyền thanh cơ sở hay sân khấu hóa thông qua các cuộc giao lưu văn nghệ, tuyên truyền trực tiếp thông qua các cuộc họp dân tại các bản, tổ chức ký cam kết đến từng hộ gia đình… nhận thức của bà con về mua bán người, mua bán bào thai đã được nâng lên rõ rệt.
Đặc biệt, thông qua số điện thoại đường dây nóng, người dân đã chủ động cung cấp với Ban Chỉ đạo phòng, chống mua bán người của xã các vụ việc nghi ngờ để kịp thời có giải pháp ngăn chặn. Vì vậy, từ khi mô hình được triển khai đến nay, trên địa bàn xã không ghi nhận vụ việc liên quan đến mua bán người, bán bào thai.
Theo đánh giá của ngành chức năng, khi nhận thức được nâng lên, cộng đồng đã hình thành sự đồng thuận xã hội trong việc bảo vệ phụ nữ, trẻ em, không tiếp tay cho các hành vi môi giới, lôi kéo trái pháp luật. Từ những vụ giải cứu trong gang tấc, những bản án nghiêm khắc đến các chương trình tuyên truyền bền bỉ, có thể thấy cuộc chiến chống mua bán người ở Nghệ An không chỉ là nhiệm vụ của lực lượng chức năng, mà là nỗ lực tổng hợp của cả hệ thống chính trị và cộng đồng.
Với những nạn nhân trở về địa phương, các cấp chính quyền cũng chủ động gặp gỡ, động viên, giúp họ ổn định tinh thần; đồng thời, thực hiện công tác hỗ trợ khám sức khỏe, hỗ trợ pháp lý để họ yên tâm cư trú, sinh sống và học tập.
Nhờ các Chương trình mục tiêu quốc gia phát triển kinh tế - xã hội vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi giai đoạn 2021 – 2030, Sở Dân tộc và Tôn giáo Nghệ An cũng phối hợp với các ngành chức năng tư vấn, tạo điều kiện về vốn, giới thiệu việc làm cho các nạn nhân, giúp họ dần xóa bỏ mặc cảm, tái hòa nhập cộng đồng.
Khi nhận thức của người dân được thay đổi, sinh kế được cải thiện và pháp luật được thực thi nghiêm minh, những "chiếc bẫy" buôn người sẽ dần mất đất sống. Đó chính là nền tảng để mang lại bình yên bền vững cho các bản làng miền núi Nghệ An.
Bài 4: Hỗ trợ phụ nữ dân tộc thiểu số phát triển sản xuất, tạo động lực giảm nghèo bền vững
Nguyễn Oanh – Anh Ngọc
