Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh

Đinh Lạc Thành
Thứ 4, 30/11/2022 | 09:07
Di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật làm gốm của người Chăm đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.

Đêm 29/11, Cục Di sản Văn hoá (Bộ VH,TT&DL) cho biết: Vào hồi 16 giờ 12 phút, ngày 29/11/2022 giờ địa phương (tức 22 giờ 12 phút ngày 29/11/2022 giờ Việt Nam), tại phiên họp của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 17 của UNESCO diễn ra tại Rabat, thủ đô của Vương quốc Ma-rốc, di sản Nghệ thuật làm gốm của người Chăm chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Đây là một trong 56 hồ sơ được xem xét trong kỳ họp này.

Gốm của người Chăm chủ yếu là đồ gia dụng, đồ dùng cúng lễ và đồ mỹ nghệ gồm chum (jek), nồi (gok), mâm (cambak), bình (bilaok)… Nghề làm gốm được xem là biểu hiện của sự sáng tạo cá nhân do người phụ nữ Chăm làm ra trên nền tảng tri thức được lưu truyền trong cộng đồng.

Văn hoá - Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh

Các nghệ nhân làng Bàu Trúc chế tác gốm Chăm.

Thay vì sử dụng bàn xoay, người phụ nữ Chăm di chuyển giật lùi quanh khối nguyên liệu để tạo hình sản phẩm. Gốm không tráng men và được phơi khô, nung ở ngoài trời bằng củi và rơm trong 7 đến 8 giờ ở nhiệt độ khoảng 8000C. Nguyên liệu (đất sét, cát, nước, củi và rơm) được khai thác tại chỗ. Đất sét được tái sinh theo chu kỳ vài ba năm sau khi khai thác tại cánh đồng Hamu Tanu Halan, bên bờ sông Quao thuộc làng Bàu Trúc (tỉnh Ninh Thuận) và mỏ đất làng Xuân Quang (cách làng Bình Đức, tỉnh Ninh Thuận, 3km về hướng Tây Bắc).

Dụng cụ làm gốm đơn giản do nghệ nhân tận dụng vật liệu tại chỗ như: vòng quơ, vòng cạo (bằng tre) để cạo mỏng thân gốm, và vỏ sò, vải cuộn thấm nước để chà láng thân gốm. Tri thức và kỹ năng làm gốm được trao truyền cho các thế hệ trong gia đình thông qua thực hành. Việc làm nghề tạo cơ hội cho người phụ nữ Chăm giao lưu, tương tác trong lao động sản xuất, sinh hoạt xã hội, cũng như trong việc giáo dục nghề nghiệp cho con cái, nâng cao hơn nữa vai trò của họ trong xã hội.

Nghề làm gốm cũng giúp tăng thu nhập của gia đình và bảo lưu thuần phong mỹ tục, bản sắc văn hóa của người Chăm ở Việt Nam. Tuy nhiên, dù có nhiều nỗ lực bảo vệ, song nghề gốm của người Chăm vẫn đang đứng trước nguy cơ mai một vì sự tác động của quá trình đô thị hóa đến khả năng tiếp cận nguồn nguyên liệu thô, sự chậm thích ứng với kinh tế thị trường và thế hệ trẻ ít quan tâm đến nghề.

Theo Uỷ ban Liên Chính phủ về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, Hồ sơ đề cử di sản văn hóa phi vật thể Nghệ thuật làm gốm của người Chăm đáp ứng những tiêu chí sau để ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp:

Thứ nhất là di sản này liên quan đến nghề thủ công truyền thống làm gốm Chăm bằng tay và sử dụng các công cụ đơn giản. Chủ thể văn hóa và người thực hành chủ yếu là phụ nữ Chăm. Tri thức và kỹ năng làm nghề được trao truyền trong gia đình, dòng họ và cộng đồng.

Việc trao truyền được thực hiện bằng biện pháp kể chuyện và thực hành hàng ngày. Di sản thu hút sự trao đổi và tương tác giữa những người thực hành nghề, các sinh hoạt xã hội và nâng cao vai trò của người phụ nữ Chăm trong xã hội hiện đại.

Di sản gắn liền với nghệ thuật trình diễn dân gian, phong tục tập quán, tín ngưỡng, lễ hội, trong đó có các nghi lễ liên quan đến ông tổ nghề làm gốm của người Chăm. Nghề làm gốm của người Chăm góp phần gìn giữ bản sắc văn hóa Chăm ở Đông Nam Á.

Thứ 2, hồ sơ cho biết hiện nay số lượng nghệ nhân, người thực hành và người học nghề tại các làng gốm còn ít. Dù có nhiều nỗ lực bảo vệ, di sản vẫn có nguy cơ mai một bởi nhiều mối đe dọa khác nhau như sự đô thị hóa ảnh hưởng đến không gian của các làng nghề thủ công truyền thống và ảnh hưởng đến nguồn nguyên liệu sẵn có, chi phí cho nguyên liệu tăng cao, nghệ nhân lành nghề tuổi cao, thế hệ trẻ không hứng thú với nghề, sản phẩm thiếu sự đa dạng và ảnh hưởng của đại dịch Covid-19.

Thứ 3, hồ sơ trình bày chi tiết kế hoạch bảo vệ di sản, kế hoạch này sẽ được thực hiện trong bốn năm (2023–2026). Các mục tiêu của mỗi năm, các hoạt động cụ thể và kết quả dự kiến được trình bày rõ ràng trong hồ sơ. Các hoạt động bảo vệ được đề xuất nhằm giải quyết những thách thức được nêu trong tiêu chí U.2. và bao gồm việc đào tạo, tư liệu hóa, giải quyết các vấn đề liên quan đến nguồn nguyên liệu và tạo sinh kế bền vững cho những người hành nghề. Hồ sơ đã trình bày một thời gian biểu và ngân sách chi tiết.

Thứ 4, cộng đồng, các nhóm và cá nhân có liên quan đã tham gia vào quá trình đề cử bằng cách cung cấp thông tin và đóng góp vào quá trình kiểm kê. Nhiều thành viên trong cộng đồng đã tham gia vào việc quay phim và chụp ảnh quá trình làm gốm và thờ cúng tổ nghề.

Hơn nữa, 354 nghệ nhân đã đồng thuận về việc đề cử di sản này vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp. Hồ sơ cho biết, du khách muốn tham gia nghi lễ thờ tổ nghề cần phải tuân thủ một số quy tắc phong tục nhất định.

Văn hoá - Nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh (Hình 2).

Đoàn Việt Nam tham gia kỳ họp của Ủy ban Liên chính phủ Công ước 2003 về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể lần thứ 17 của UNESCO.

Thứ 5, di sản được đưa vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia và Báo cáo kiểm kê di sản văn hóa phi vật thể quốc gia trên Hệ thống thông tin quản lý di sản văn hóa phi vật thể của Cục Di sản văn hóa. Các Sở và viện nghiên cứu thực hiện việc kiểm kê ở cấp tỉnh, thành phố và cấp quốc gia.

Hồ sơ cho biết việc kiểm kê di sản thu hút sự tham gia của cộng đồng ở làng Bàu Trúc và Bình Đức, phối hợp với Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận, Trung tâm Nghiên cứu và trưng bày văn hóa Chăm (tỉnh Ninh Thuận) vào việc khảo sát, kiểm kê, quay phim và chụp ảnh.

Kết quả kiểm kê được cập nhật hàng năm, trước 31/10. Nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản văn hóa phi vật thể thứ 15 của Việt Nam được ghi danh vào các Danh sách của UNESCO.

Thay mặt Quốc gia thành viên có di sản được ghi danh, PGS.TS. Lê Thị Thu Hiền, Cục trưởng, Cục Di sản Văn hóa, đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã phát biểu đáp từ, cam kết thực hiện các biện pháp bảo vệ các giá trị của nghề làm gốm của người Chăm, cám ơn Hội đồng thẩm định, các thành viên của Uỷ ban Liên Chính phủ, Ban thư ký đã làm việc tận tình để ghi danh di sản này của Việt Nam.

UNESCO vinh danh Nghệ thuật Xòe Thái là di sản văn hoá của nhân loại

Chủ nhật, 25/09/2022 | 07:17
Tối 24/9, tại Yên Bái, Bộ Ngoại Giao, Bộ VH,TT&DL tổ chức Lễ đón nhận Bằng của UNESCO ghi danh Nghệ thuật Xòe Thái là Di sản Văn hóa phi vật thể của nhân loại.

Thủ tướng đề nghị UNESCO xem xét công nhận Vịnh Hạ Long - Cát Bà là di sản thế giới

Thứ 3, 06/09/2022 | 22:51
Thủ tướng Phạm Minh Chính mong muốn UNESCO tiếp tục xem xét công nhận Vịnh Hạ Long – Quần đảo Cát Bà, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử là di sản thế giới.

Nghệ thuật Xòe Thái được UNESCO ghi danh là di sản văn hóa phi vật thể

Thứ 4, 15/12/2021 | 19:52
17 giờ 11 phút ngày 15/12, di sản Nghệ thuật Xòe Thái của Việt Nam chính thức được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại.
Cùng tác giả

Bà Sương Nguyệt Anh được tôn vinh trên trang chủ của Google Doodle

Thứ 4, 01/02/2023 | 09:25
Bà Sương Nguyệt Anh, người được coi là nữ chủ bút Việt Nam đầu tiên đã được Google Doodle tôn vinh vào ngày 1/2/2023.

Hà Nội tăng cường kiểm tra chất lượng dịch vụ các điểm du lịch

Thứ 2, 30/01/2023 | 09:29
Sau kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Quý Mão 2023, Sở Du lịch Hà Nội đã lập nhiều đoàn kiểm tra tại các khu, điểm du lịch để đảm bảo an toàn, văn minh cho du khách.

NSND Trần Tiến - bố NSND Lê Khanh qua đời ở tuổi 86

Thứ 2, 23/01/2023 | 10:34
Theo thông tin từ NSND Lê Khanh, NSND Trần Tiến đã qua đời vào chiều ngày 22/1 (Mùng 1 Tết) tại nhà riêng, hưởng thọ 86 tuổi.

Hoạ sĩ Đức Nhà sàn kể về việc vẽ những con Mèo "ghê gớm" dịp Tết

Thứ 2, 23/01/2023 | 09:56
Hoạ sĩ Nguyễn Mạnh Đức cho hay, ông muốn vẽ Mèo vì đây là con vật biểu trưng cho năm 2023. Với ông, mỗi lần cầm bút vẽ là một lần được là chính mình...

Hoa hậu Nông Thuý Hằng: "Tôi trân trọng những ngày Tết cổ truyền"

Thứ 6, 20/01/2023 | 10:00
Hoa hậu Các dân tộc Việt Nam Nông Thuý Hằng yêu thích Tết cổ truyền. Với cô, sum họp bên gia đình sau 1 năm bận rộn là khoảng thời gian đáng nhớ và hạnh phúc...
Cùng chuyên mục

Phạm Băng Băng tái xuất màn ảnh rộng trong phim Lục Dạ

Thứ 7, 04/02/2023 | 08:11
Thông tin Phạm Băng Băng tham gia vào một dự án phim đồng tính nữ có tên Lục Dạ. Bộ phim sẽ được công chiếu tại LHP Berlin đang thu hút sự chú ý của dư luận.

Gà hóa rồng, phượng trên mâm cúng giỗ Vua Mai Hắc Đế

Thứ 6, 03/02/2023 | 16:23
Những cỗ gà thế bay tựa rồng, phượng được người dân ở huyện Lộc Hà (Hà Tĩnh) tỉ mỉ uốn nắn, cung tiến trong ngày giỗ Vua Mai Hắc Đế.

Đồng Nai: Đặc sắc Lễ thả Phúc khí cầu dịp đầu xuân

Thứ 6, 03/02/2023 | 15:00
Hàng nghìn quả Phúc khí cầu được thả lên trời kèm những lời cầu chúc, ước nguyện của người dân nhân dịp đầu năm Quý Mão 2023.

Đan Trường bất ngờ thông báo tình hình sức khỏe đáng lo ngại

Thứ 6, 03/02/2023 | 14:27
Ca sĩ Đan Trường bất ngờ thông báo, đôi mắt của anh giờ đã quá yếu nên sẽ ít xem điện thoại để bảo vệ đôi mắt.

Nghệ sĩ Chí Trung phản ứng khi bị chê "đũa lệch" với bạn gái Á hậu kém 18 tuổi

Thứ 6, 03/02/2023 | 14:00
Đáp trả trước những lời miệt thị từ cư dân mạng, Chí Trung cũng "đuổi khéo" những kẻ "non văn hóa". 
     
Nổi bật trong ngày

Gà hóa rồng, phượng trên mâm cúng giỗ Vua Mai Hắc Đế

Thứ 6, 03/02/2023 | 16:23
Những cỗ gà thế bay tựa rồng, phượng được người dân ở huyện Lộc Hà (Hà Tĩnh) tỉ mỉ uốn nắn, cung tiến trong ngày giỗ Vua Mai Hắc Đế.

Nghệ sĩ Chí Trung phản ứng khi bị chê "đũa lệch" với bạn gái Á hậu kém 18 tuổi

Thứ 6, 03/02/2023 | 14:00
Đáp trả trước những lời miệt thị từ cư dân mạng, Chí Trung cũng "đuổi khéo" những kẻ "non văn hóa". 

Khánh Hòa triển khai thực hiện xây dựng Đề án Bảo tàng Trường Sa

Thứ 6, 03/02/2023 | 11:00
UBND tỉnh Khánh Hòa vừa ban hành kế hoạch triển khai thực hiện xây dựng Đề án Bảo tàng Trường Sa.

Lý Nhã Kỳ phản pháo cực gắt khi bị chê bai nhan sắc

Thứ 6, 03/02/2023 | 06:00
Lý Nhã Kỳ vốn nổi tiếng với cuộc sống sang chảnh, song mới đây nhất, nữ diễn viên gây xôn xao khi có động thái cực gắt trước những lời chê bai nhan sắc.

Đan Trường bất ngờ thông báo tình hình sức khỏe đáng lo ngại

Thứ 6, 03/02/2023 | 14:27
Ca sĩ Đan Trường bất ngờ thông báo, đôi mắt của anh giờ đã quá yếu nên sẽ ít xem điện thoại để bảo vệ đôi mắt.