Trên thế giới có những nơi bình thường chỉ để sinh sống, nhưng cũng có những ngôi làng khiến người ta phải tò mò ngay từ lần đầu nghe tên.
Ẩn mình giữa thiên nhiên và thời gian, ngôi làng độc lạ ấy mang trong mình những điều kỳ bí, khác thường đến mức khó tin nơi mà mỗi bước chân đặt tới đều mở ra một câu chuyện mới lạ.
Giữa vịnh Riga, nơi những con sóng Baltic vỗ đều vào bờ, có một hòn đảo nhỏ dài khoảng 7 km, rộng hơn 3 km mang tên Kihnu. Đây là nơi sinh sống của chỉ khoảng 300 người nhưng lại được UNESCO công nhận là Không gian Văn hóa phi vật thể một "bảo tàng sống" hiếm hoi của châu Âu.
Phụ nữ Estonia trong trang phục truyền thống
Người ta thường gọi Kihnu là "đảo nữ nhi" bởi suốt nhiều thế hệ, đàn ông rời đảo lênh đênh trên biển hoặc đi làm xa hàng tháng trời, còn phụ nữ ở lại gánh vác gần như mọi công việc: từ ruộng đồng, chăm sóc gia đình đến duy trì đời sống cộng đồng. Chính sự đảo chiều vai trò ấy đã tạo nên một xã hội đặc biệt, nơi phụ nữ trở thành trụ cột văn hóa.
Tuy nhiên, cách gọi "đảo nữ nhi" không phải lúc nào cũng được người dân đồng tình. "Chúng tôi không phải một chế độ mẫu hệ. Ở Kihnu, phụ nữ giữ vai trò trung tâm trong đời sống cộng đồng và văn hóa," bà Mare Mätas hướng dẫn viên kiêm chuyên gia văn hóa trên đảo chia sẻ với tờ Guardian.
Theo bà, phụ nữ không chỉ lo việc nhà mà còn gìn giữ phong tục, tổ chức nghi lễ và truyền dạy bản sắc cho thế hệ sau.
Dù vậy, đàn ông trên đảo vẫn thường xuyên vắng mặt vì công việc: đi tàu vận tải, tàu du lịch hoặc sang các nước Bắc Âu lao động để gửi tiền về gia đình. Việc làm tại chỗ ít ỏi và mang tính mùa vụ khiến mô hình "đi biển ở nhà" trở thành nhịp sống quen thuộc của Kihnu qua nhiều đời.
Những người phụ nữ Kihnu trở nên đặc biệt mạnh mẽ, họ sinh con trong phòng xông hơi, địu con ra đồng, thậm chí lái xe máy sidecar hay vận hành máy móc nông nghiệp.
Khi đàn ông vắng nhà, họ thay nhau gác hải đăng, quản lý nông trại và đảm nhiệm cả những nghi lễ cộng đồng. Ngôn ngữ địa phương cũng phản ánh đời sống khắc nghiệt với nhiều từ ngữ riêng về băng giá và thời tiết biển như "tie" (băng chắc) hay "tuulõeauk" (băng mỏng).
Trang phục truyền thống của phụ nữ cũng mang nhiều tầng ý nghĩa. Váy kört được dệt vào mùa đông, với màu đỏ tượng trưng cho tuổi trẻ, còn màu đen gắn với tang lễ. Phụ nữ đã lập gia đình thường mặc thêm tạp dề bên ngoài như một dấu hiệu xã hội. Những tập tục này từng được duy trì nghiêm ngặt qua nhiều thế hệ.
Không ít người quan sát cho rằng đời sống trên đảo khá khắc nghiệt, đặc biệt với những phụ nữ không kết hôn hoặc không có con nhóm từng bị xem là "thiếu trọn vẹn" trong cộng đồng truyền thống.
Ngày nay, Kihnu vẫn đang nỗ lực gìn giữ di sản văn hóa đặc sắc của mình. Những điệu múa cổ, âm nhạc dân gian và nghề thủ công vẫn được truyền dạy cho trẻ em gái như một phần không thể thiếu của đời sống. Tuy nhiên, hòn đảo cũng đang đối mặt với thách thức lớn đó là già hóa dân số, người trẻ rời đi học tập và làm việc trên đất liền, nhiều ngôi nhà gỗ bị bỏ trống, và những lễ cưới kéo dài ba ngày dần trở thành ký ức.
Trong bối cảnh đó, nhiều phụ nữ lớn tuổi, khi bước qua tuổi 60, thậm chí bắt đầu chuẩn bị cho chính tang lễ của mình tự may quần áo và đan đồ dùng cần thiết, như một phần của truyền thống chuẩn bị cho sự ra đi.
Để bảo vệ bản sắc, người dân ngôi làng này đang chủ động định hướng du lịch theo hướng bền vững. Thay vì đón dòng khách đại trà, họ muốn thu hút những du khách thực sự quan tâm đến văn hóa, âm nhạc và nghề thủ công.
Chính quyền địa phương cũng đang cân nhắc hạn chế xe nhà di động nhằm giữ gìn sự yên bình và nguyên bản của hòn đảo.
Hình ảnh một cụ bà trên đảo Kihnu, Estonia. Ảnh: Guardian.
Kihnu vì thế không chỉ là một điểm đến, mà còn là câu chuyện về sự gìn giữ văn hóa giữa dòng chảy hiện đại nơi phụ nữ vẫn âm thầm giữ nhịp sống của cả một cộng đồng.
Điều thú vị đi giữa những con đường nhỏ trên đảo, du khách dễ dàng bắt gặp hình ảnh phụ nữ trong khăn trùm đầu và váy đỏ họa tiết truyền thống, đôi khi khoác thêm chiếc tạp dề sặc sỡ dấu hiệu của hôn nhân và cũng là biểu tượng văn hóa được lưu truyền qua huyền thoại và thơ ca cổ.
Trong các xưởng thủ công, tiếng hát dân gian vẫn vang lên khi họ làm gốm, đan găng tay hay chế tác đồ lưu niệm, như thể lao động và nghệ thuật hòa làm một.
Giữa nhịp sống chậm rãi, không ồn ào xe cộ, Kihnu vẫn được xem là một trong những hòn đảo thanh bình và độc đáo nhất châu Âu nơi con người tin rằng họ đang sống ở một trong những nơi đáng quý nhất trên thế giới.
Trúc Chi (t/h)
