Có một cảm xúc mà con người gần như không thể trốn tránh: nỗi sợ. Nó khiến chúng ta giật mình khi nghe tiếng động lạ trong đêm, lùi lại trước một con rắn hay cảnh giác khi nhận thấy một người có vẻ nguy hiểm.
Người phụ nữ bị thu hút bởi chuồng rắn, rất hào hứng khi được cầm một con rắn. Ảnh: Nationalgeographic
Nhưng với một phụ nữ Mỹ được các nhà khoa học đặt bí danh SM, những phản ứng tưởng như bản năng ấy lại gần như biến mất.
SM mắc một căn bệnh di truyền hiếm gặp có tên Urbach-Wiethe. Căn bệnh khiến các vùng não bị tổn thương và vôi hóa, trong đó đặc biệt nghiêm trọng là hạch hạnh nhân (amygdala) ở cả hai bên não. Đây là cấu trúc có hình dạng giống hạt hạnh nhân, nằm sâu trong não và có vai trò quan trọng trong việc xử lý các tín hiệu cảm xúc, đặc biệt là những phản ứng liên quan đến mối đe dọa và sợ hãi.
Điều khiến SM trở thành một trường hợp đặc biệt là cô không chỉ nói rằng mình không sợ hãi. Các nhà khoa học đã nhiều lần tìm cách kiểm chứng điều đó.
Họ đưa SM tới một ngôi nhà ma được tổ chức tại Waverly Hills Sanatorium, nơi những diễn viên hóa trang thành quái vật, sát nhân và ma quỷ liên tục xuất hiện để dọa khách tham quan. Với hầu hết mọi người, đây là trải nghiệm đủ khiến họ la hét hoặc bỏ chạy.
Còn SM thì hoàn toàn khác. Cô thậm chí chủ động dẫn nhóm đi trước qua những hành lang tối. Khi các “quái vật” bất ngờ nhảy ra, SM không hoảng loạn. Trái lại, cô cười, tò mò tiến lại gần và nói chuyện với những người đang cố dọa mình. Có lúc, chính hành động của cô còn khiến một diễn viên bất ngờ. Những con vật vốn khiến nhiều người khiếp sợ cũng không làm SM lùi bước.
Trường hợp của SM từng giúp giới khoa học hiểu sâu hơn về vai trò của hạch hạnh nhân trong cảm xúc.
Trong một thử nghiệm, các nhà nghiên cứu cho cô tiếp xúc với rắn và nhện, trong đó có cả tarantula. Thay vì né tránh, SM tỏ ra tò mò và muốn tiến lại gần. Những đoạn phim kinh dị cũng không tạo ra phản ứng sợ hãi đáng kể. Cô thậm chí cảm thấy chúng thú vị và giải trí.
Đáng kinh ngạc hơn, trong cuộc đời thực, SM từng trải qua những tình huống nguy hiểm mà người bình thường khó có thể giữ được bình tĩnh. Các nhà nghiên cứu ghi nhận cô từng bị đe dọa bằng dao và trải qua những biến cố nghiêm trọng trong đời, nhưng không cho thấy phản ứng sợ hãi thông thường.
Thoạt nghe, không biết sợ có vẻ giống một siêu năng lực. Nhưng các nhà khoa học nhận ra đây cũng có thể là một “lời nguyền”.
Nỗi sợ không chỉ khiến chúng ta khó chịu. Nó còn là một hệ thống cảnh báo giúp con người tránh xa nguy hiểm. Một người nhìn thấy rắn sẽ lập tức lùi lại. Một người nhận thấy kẻ khả nghi tiến gần sẽ cảnh giác. Nhưng nếu tín hiệu cảnh báo ấy bị suy giảm, con người có thể dễ dàng bước vào những tình huống nguy hiểm mà không nhận ra mức độ rủi ro.
Các nghiên cứu về SM cho thấy cô có xu hướng tiếp cận con người và tình huống với sự tin tưởng cao, đôi khi không nhận ra những dấu hiệu khiến người khác phải dè chừng. Chính điều đó khiến cuộc sống “không biết sợ” của cô không hề dễ dàng như tưởng tượng.
Trường hợp của SM từng giúp giới khoa học hiểu sâu hơn về vai trò của hạch hạnh nhân trong cảm xúc. Tuy nhiên, câu chuyện còn phức tạp hơn những gì người ta tưởng.
Năm 2013, một nghiên cứu khác phát hiện SM và hai bệnh nhân có tổn thương hạch hạnh nhân tương tự vẫn có thể trải nghiệm sợ hãi và hoảng loạn khi hít phải lượng CO₂ cao. Điều này cho thấy nỗi sợ không chỉ được tạo ra bởi những mối đe dọa bên ngoài; cơ thể còn có những cơ chế báo động khác có thể kích hoạt cảm giác hoảng loạn.
Vì thế, SM không thực sự là một “siêu nhân miễn nhiễm với mọi nỗi sợ”. Điều phi thường ở cô nằm ở chỗ một phần quan trọng của hệ thống xử lý sợ hãi trong não đã bị tổn thương, khiến cô gần như không có phản ứng trước hàng loạt mối đe dọa mà người bình thường lập tức nhận diện.
Câu chuyện của người phụ nữ bí ẩn này đặt ra một câu hỏi thú vị: Nếu con người có thể sống mà không biết sợ, đó thực sự là món quà hay lại là một lời nguyền?
Có lẽ câu trả lời nằm ở chính bản chất của nỗi sợ. Chúng ta thường muốn loại bỏ cảm giác này, nhưng đôi khi, chính nỗi sợ lại là thứ giúp con người sống sót.
Khánh Linh (t/h)
