Nhà nước không phải thay thị trường rót vốn, mà tạo vốn mồi

Thành lập quỹ đầu tư với vốn mồi từ nhà nước

Tại phiên tọa đàm về chính sách và nguồn lực thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp Gia Lai trong khuôn khổ Ngày hội Đổi mới sáng tạo tỉnh Gia Lai diễn ra vào sáng 23/10, bà Nguyễn Thị Bích Nguyệt, nguyên Phó hiệu trưởng Trường Đại học Kinh tế Tp. Hồ Chí Minh, nhìn nhận rằng, vốn với doanh nghiệp là máu, nuôi toàn bộ cơ thể. Vốn mạnh thì cơ thể khỏe, còn thiếu vốn thì ý tưởng hay đến đâu cũng khó phát triển được.

Vốn là máu nuôi cơ thể theo cách lý giải của các chuyên gia. Tuy nhiên, khi các doanh nghiệp khởi nghiệp mới hình thành, khó tiếp cận được tín dụng ngân hàng thì vốn ở đâu chính là bài toán. Lúc này, vai trò của cơ quan nhà nước với sự tham gia tạo lập các quỹ đầu tư mạo hiểm cho doanh nghiệp khởi nghiệp rất cần thiết.

"Nhà nước không phải là thay thị trường rót vốn, mà nhà nước thành lập quỹ đầu tư mạo hiểm như việc tạo vốn mồi. Khi có sự hiện diện của chính quyền địa phương, cơ quan quản lý nhà nước ở quỹ này, thì các nhà đầu tư an tâm, có tự tin để rót vốn cho các doanh nghiệp khởi nghiệp", bà Nguyệt nói.

Bà Nguyệt gợi ý về việc hình thành vốn mồi trong quỹ đầu tư mạo hiểm bằng ví dụ cụ thể. Ví dụ, địa phương xác định xây dựng quỹ đầu tư mạo hiểm với số tiền 100 tỷ đồng, khi đó địa phương khởi đầu quỹ bằng 10 tỷ đồng, huy động sự tham gia của cộng đồng doanh nghiệp 10 tỷ đồng để mở rộng quỹ từ từ. "Không nhất thiết phải lớn ngay từ đầu, song khi có vốn mồi của nhà nước rồi có huy động từ cộng đồng doanh nghiệp để phát triển. Trên cơ sở đó đánh giá từng giai đoạn để quyết định việc xem xét mở rộng hay không", bà Nguyệt nói.

TS. Khổng Quốc Minh, đại diện Cục Đổi mới sáng tạo (Bộ KH&CN) phân tích, khởi nghiệp không thể trông vào vốn vay ngân hàng, vì doanh nghiệp ở giai đoạn đầu hình thành chưa có tài sản thế chấp, chưa có dòng tiền ổn định. Với họ, vốn từ đầu nhà đầu tư mới là then chốt. Tuy nhiên, các chuyên đã đưa ra một con số đáng suy ngẫm, 50% startup chưa gõ được cánh cửa từ các nhà đầu tư để tiếp cận vốn.

Từ thực tế của địa phương, ông Nguyễn Hữu Hà, Phó Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Gia Lai, cho biết địa phương rất trăn trở về vấn đề này. Chia sẻ tại tọa đàm, ông Hà cho biết, hiện tỉnh Gia Lai đã có Nghị quyết số 10 của HĐND về phát triển khoa học và công nghệ, nhưng với doanh nghiệp khởi nghiệp, chừng ấy vẫn chưa đủ. "Chính sách cần đủ mạnh, đủ lớn và đủ rộng để tạo động lực thực sự cho doanh nghiệp. Vì thế, Sở đang lên kế hoạch xây dựng chính sách riêng cho doanh nghiệp khởi nghiệp và các tổ chức trung gian hỗ trợ hệ sinh thái", ông Hà cho hay.

TS. Khổng Quốc Minh bổ sung thêm, trong các chính sách trợ lực cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp phải là chủ thể, các cơ chế cần ưu tiên cho doanh nghiệp trực tiếp thực hiện. Trên cơ sở đó, ông cũng cho biết thời gian tới Cục Đổi mới sáng tạo sẽ ban hành hướng dẫn cụ thể hơn, trong đó có cẩm nang dành cho hoạt động đổi mới sáng tạo, để địa phương và doanh nghiệp có cơ sở triển khai.

Quỹ đầu tư mạo hiểm, theo ông Hà chính là hướng đi phù hợp. Song phải có sự chọn lọc, có điều kiện, tập trung vào các doanh nghiệp khởi nghiệp có tiềm năng thực sự. Ngay tại tọa đàm, ông Hà cũng nêu ra một con số đáng suy ngẫm. Rằng, ở Việt Nam hiện có khá nhiều quỹ đầu tư, nhưng họ chưa tìm được dự án đủ tốt để rót vốn và chấp nhận rủi ro thấp. Từ thực tế này, theo ông Hà, nếu Gia Lai hình thành được quỹ đầu tư mạo hiểm với mức chấp nhận rủi ro 50% sẽ tạo ra cú hích cho doanh nghiệp đổi mới sáng tạo của tỉnh trong thời gian tới.

Hình thành hệ sinh thái khởi nghiệp đổi mới sáng tạo

Tiếp nối phần vốn, các chuyên gia cũng nhận định, vốn mới là một nửa của dự án, muốn thành công phải một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo đủ lực. Chính vì thế, phần thảo luận tiếp tục đi sâu thêm vào trợ lực dẫn dắt doanh nghiệp khởi nghiệp.

Và, với một địa phương đang ở những bước khởi đầu như Gia Lai, các chuyên gia cũng cho hay việc tham khảo cách làm của các địa phương khác đã thành công là một kinh nghiệm quý.

Được mời chia sẻ kinh nghiệm thực tế cho Gia Lai tại tọa đàm, bà Đặng Thị Luận, Giám đốc Trung tâm Khởi nghiệp sáng tạo Tp. Hồ Chí Minh (SIHUB), nhấn mạnh rằng, Gia Lai có thể tham khảo cách làm của Tp. Hồ Chí Minh và các địa phương khác, song không nên áp dụng rập khuôn mà phải dựa vào thực tế của địa phương. Đặc biệt, bà Luận đưa ra một lưu ý đó là sự ra đời của Trung tâm đổi mới sáng tạo của tỉnh Gia Lai phải "định vị" được nhiệm vụ của trung tâm. "Cái gì thị trường tốt rồi thì để thị trường làm, nhà nước nên đi vào những khoảng trống, làm những điều mới và khơi gợi. Định vị đúng ngay từ đầu sẽ quyết định được hướng đi phù hợp của trung tâm", bà Luận nói.

Về phía TS. Khổng Quốc Minh, ông cho hay Cục Đổi mới sáng tạo đang được giao nhiệm vụ hình thành mạng lưới đổi mới sáng tạo trên cả nước. Với tỉnh Gia Lai, theo ông khi hình thành Trung tâm Đổi mới sáng tạo, đơn vị xác định rõ trung tâm là nơi tiếp nhận các bài toán của địa phương và doanh nghiệp. Đồng thời là nơi tổ chức các sự kiện, gặp gỡ, song chỉ dừng lại ở đó thì chưa đủ. Trung tâm cần chuẩn bị đầy đủ các điều kiện để hỗ trợ cho các doanh nghiệ, trở thành nơi ươm mầm cho các dự án tốt, thúc đẩy sự phát triển cho các dự án khởi nghiệp. Và mỗi trung tâm mới nên học hỏi kinh nghiệm của những đơn vị đi trước.

Còn ông Đinh Việt Hòa, Chủ tịch Hiệp hội Khởi nghiệp Quốc gia nhấn mạnh vào vai trò của người sáng lập (founder) các dự án. Ông Hòa cho rằng, thành công hay thất bại của một dự án đều do người lãnh đạo. Với doanh nghiệp khởi nghiệp, người lãnh đạo rất quan trọng. Nhà đầu tư không đầu tư vào ý tưởng mà họ đầu tư vào người sáng lập. "Thực tế hiện nay nhiều founder đang thiếu hệ thống kiến thức đặc biệt là quản trị, nâng cao năng lực. Thay vì hoạt động tập huấn rời rạc thì cần một hệ thống đào tạo bài bản, cung cấp cho các founder các kiến thức phù hợp để phát triển dự án".

Khép lại tọa đàm, các chuyên gia, đại biểu cùng chung nhận định phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo cần có một chính sách trợ lực đủ tốt để từ đó có sự hình thành của một chuỗi từ vốn mồi, trung tâm đổi mới sáng tạo đến năng lực của các nhà sáng lập. Việc của Gia Lai là thiết kế được một chính sách để các mắt xích này khớp vào nhau, tạo động lực phát triển doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.

Thanh niên khởi nghiệp có thêm cơ hội tiếp cận vốn theo

Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính, để khơi thông nguồn vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp, cần đa dạng hóa phương thức tiếp cận tín dụng, tăng cường kết nối với nhà đầu tư, đồng thời giảm thủ tục và chi phí khởi nghiệp.