Giấc ngủ của con người không diễn ra liên tục mà được chia thành nhiều chu kỳ, mỗi chu kỳ kéo dài khoảng 90 đến 110 phút. Trong mỗi chu kỳ, não bộ lần lượt trải qua các giai đoạn ngủ nông, ngủ sâu và ngủ REM (ngủ chuyển động mắt nhanh) - giai đoạn liên quan đến giấc mơ.
Một người trưởng thành thường trải qua từ 4 đến 6 chu kỳ mỗi đêm. Vào cuối mỗi chu kỳ, giấc ngủ trở nên nông hơn, khiến việc thức giấc ngắn là điều dễ xảy ra, đặc biệt vào những giờ gần sáng, theo trang ScienceAlert.
Ngoài ra, ngủ sâu chủ yếu tập trung ở nửa đầu của đêm và giảm dần về sáng. Điều này giải thích vì sao việc thức dậy vào khoảng 3h sáng không phải là hiện tượng bất thường.
Ảnh minh họa.
Trong khi khoa học giấc ngủ hiện đại đưa ra những lời giải thích dựa trên chu kỳ giấc ngủ và nhịp sinh học, các quan điểm khác đưa ra những góc nhìn hấp dẫn về lý do tại sao chúng ta có thể thức dậy vào những thời điểm cụ thể trong đêm. Một trong những quan điểm như vậy đến từ Y học cổ truyền Trung Quốc (TCM).
Theo TCM, năng lượng của cơ thể, hay khí, chảy qua các cơ quan khác nhau vào những thời điểm cụ thể trong ngày và đêm. Khái niệm này được gọi là Đồng hồ cơ thể hoặc Đồng hồ cơ quan. Trong khuôn khổ này, việc thức dậy giữa 3 và 5h sáng có liên quan đến phổi và có thể chỉ ra các vấn đề về hô hấp tiềm ẩn hoặc căng thẳng cảm xúc. Mặc dù quan điểm này chưa được chứng minh khoa học, nhưng nó mang đến một cách giải thích thú vị khác về việc thức giấc ban đêm.
Điều quan trọng mọi người cần lưu ý là khi việc thức giấc vào 3h sáng kéo dài hoặc lặp lại thường xuyên khiến cơ thể mệt mỏi vào ngày hôm sau. Lúc này bạn cần xem xét lại các yếu tố có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ.
Một yếu tố quan trọng góp phần khiến bạn tỉnh giấc rõ rệt hơn là căng thẳng. Vào rạng sáng, cơ thể bắt đầu chuẩn bị thức dậy bằng cách tăng tiết cortisol, hormone giúp tăng sự tỉnh táo.
Nếu bạn đang chịu áp lực từ công việc, học tập hay các mối quan hệ, những suy nghĩ này có thể trở nên mạnh mẽ hơn trong không gian yên tĩnh ban đêm, khiến bạn khó ngủ lại.
Bên cạnh đó, thói quen sinh hoạt cũng ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng giấc ngủ. Việc sử dụng rượu bia có thể giúp dễ ngủ ban đầu nhưng lại làm giấc ngủ bị gián đoạn về sau và tăng số lần thức giấc giữa đêm. Tương tự, caffeine, ngay cả khi tiêu thụ vào buổi chiều, vẫn có thể tồn tại trong cơ thể nhiều giờ và khiến giấc ngủ trở nên nông hơn.
Ánh sáng từ màn hình điện thoại, lịch ngủ không đều hoặc môi trường ngủ không phù hợp cũng là những yếu tố làm tăng khả năng thức giấc giữa đêm.
Nếu tình trạng này kéo dài, nó có thể tạo thành một "vòng luẩn quẩn" của chứng mất ngủ. Lo lắng về việc không ngủ được khiến não bộ trở nên tỉnh táo hơn, từ đó càng khó quay lại giấc ngủ. Những hành động tưởng chừng vô hại như nhìn đồng hồ vào ban đêm cũng có thể làm tăng cảm giác lo lắng.
Nếu bạn thấy mình thường xuyên thức giấc giữa đêm, có một số cách giúp bạn có thể sử dụng để cải thiện chất lượng giấc ngủ và giúp bạn dễ dàng ngủ lại hơn. Dưới đây là một số cách tiếp cận hiệu quả:
-Tránh kiểm tra thời gian: Nhìn vào đồng hồ có thể làm tăng lo lắng và khiến bạn khó ngủ lại.
-Thực hành các kỹ thuật thư giãn: Các bài tập thở sâu hoặc thư giãn cơ tiến triển có thể giúp bạn bình tĩnh tâm trí và cơ thể.
-Tạo ra một môi trường ngủ tối ưu: Đảm bảo phòng ngủ của bạn mát mẻ, tối và yên tĩnh để thúc đẩy giấc ngủ tốt hơn.
-Hạn chế thời gian sử dụng màn hình trước khi đi ngủ: Ánh sáng xanh phát ra từ các thiết bị điện tử có thể làm gián đoạn nhịp sinh học của bạn.
-Thiết lập một lịch trình giấc ngủ nhất quán: Đi ngủ và thức dậy vào cùng một thời điểm mỗi ngày có thể giúp điều chỉnh đồng hồ nội bộ của cơ thể bạn.
-Và cũng xem xét thói quen ban ngày của bạn. Ví dụ, uống đủ nước trong suốt cả ngày có thể cải thiện sức khỏe tổng thể và có thể ảnh hưởng đến chất lượng giấc ngủ.
Hãy nhớ rằng, việc thức giấc ban đêm thỉnh thoảng là bình thường và thường không có gì đáng lo ngại. Tuy nhiên, nếu bạn liên tục trải nghiệm lý do tại sao chúng ta thức giấc vào lúc 3 hoặc 4h sáng mỗi đêm và nó ảnh hưởng đến hoạt động ban ngày của bạn, có thể nên tham khảo ý kiến của chuyên gia giấc ngủ để loại trừ bất kỳ rối loạn giấc ngủ tiềm ẩn nào và phát triển một chiến lược cá nhân hóa cho giấc ngủ tốt hơn.
Minh Hoa (t/h theo báo Tuổi Trẻ, báo Văn Hóa)
