"Đánh cược" với thiên tai bằng mô hình thâm canh
Nghề đánh bắt thủy sản trên sông Gianh ở thôn Cồn Sẻ, xã Nam Gianh, tỉnh Quảng Trị đã nuôi sống bao thế hệ, nhưng bước ngoặt thực sự mở ra con đường làm giàu cho người dân nơi đây chỉ bắt đầu từ năm 2011, khi những chiếc lồng nuôi cá đầu tiên được thả xuống lòng sông.
Tại thôn Cồn Sẻ, phần lớn người dân nuôi cá lồng trên sông theo mùa vụ nhưng anh Mai Tuyến lại quyết định đi ngược số đông với mô hình thâm canh quanh năm. Hiện gia đình anh đang sở hữu 20 bè cá với hơn 5 vạn con gồm nhiều loại có giá trị kinh tế cao, như: cá chẽm, nâu, dìa, bớp...
Gia đình anh Mai Tuyến nuôi cá lồng theo mô hình thâm canh.
Theo anh Tuyến, để vận hành mô hình nuôi thâm canh, người nuôi phải đối mặt với chu kỳ sinh trưởng tương đối dài của các loại cá đặc sản: Từ 8-10 tháng đối với cá bớp, 10-12 tháng với cá mú, và đặc biệt là cá chẽm phải nuôi từ 2-3 năm mới đạt kích cỡ xuất bán với giá trị cao từ 1 - 1,2 triệu đồng/con.
Theo anh Tuyến, trong suốt thời gian dài đó, việc kiểm soát nguồn nước tránh ô nhiễm sinh hoạt và chăm sóc cá giống giai đoạn đầu là những yếu tố sống còn.
"Muốn cá phát triển tốt, đạt hiệu quả cao và không bị hao hụt, ngoài việc lựa chọn con giống khỏe mạnh, người nuôi cần để ý chăm sóc cá khi vừa mang về thả nuôi. Bởi trong giai đoạn này cá còn nhỏ, rất nhạy cảm với môi trường mới", anh Tuyến chia sẻ.
Mô hình thâm canh này mang lại giá trị kinh tế cao, giúp gia đình anh Tuyến thu về hơn 200 triệu đồng mỗi năm sau khi trừ chi phí. Dù vậy, anh Tuyến vẫn ví von cách làm này như một "canh bạc" may rủi: "Năm nào không xảy ra thiên tai thì thắng lớn, năm nào mưa lũ về thì coi như mất trắng. Do đó, việc chủ động giằng néo bè và di chuyển vào vùng tránh trú an toàn khi lũ về luôn được các hộ nuôi thâm canh tính toán nghiêm ngặt".
Làm giàu từ dòng sông quê hương
Theo ông Nguyễn Cương, Trưởng thôn Cồn Sẻ, từ vài hộ nuôi thử nghiệm ban đầu thấy hiệu quả kinh tế vượt trội, đến nay toàn thôn đã có 40 hộ chủ động đầu tư mô hình này.
"Lợi thế lớn nhất của việc nuôi cá lồng trên sông so với nuôi trong ao, hồ là nguồn nước luôn luân chuyển, giúp môi trường sống của cá thông thoáng, đạt mật độ nuôi dày mà chi phí đầu tư lại thấp hơn. Nhờ dòng nước tự nhiên và giàu dưỡng chất, sản phẩm cá lồng Cồn Sẻ nổi tiếng với chất lượng thịt săn chắc, thơm ngon đặc trưng, rất được thị trường ưa chuộng", ông Trần Cương thông tin.
Tại thôn Cồn Sẻ, có khoảng 40 hộ dân nuôi cá lồng trên sông.
Nhờ nuôi trồng thủy sản mà đời sống của người dân cải thiện đáng kể, thu nhập bình quân từ 50-150 triệu đồng/hộ nuôi/năm. Nhiều gia đình không chỉ thoát nghèo mà còn vươn lên làm giàu.
Phần lớn người dân ở thôn Cồn Sẻ nuôi cá lồng trên sông theo mùa vụ. Người dân thả nuôi vụ mới sau Tết âm lịch và sẽ thu hoạch dần từ tháng 8 hằng năm. "Quy tắc nằm lòng" của người nuôi nơi đây là phải hoàn thành thu hoạch trước khi mùa mưa lũ đổ về nhằm tránh rủi ro do bị cuốn trôi, thất thoát. Ngay khi thu hoạch xong, các lồng bè kéo về khu vực tránh trú quy định để nhường không gian cho các hộ nuôi thâm canh an toàn vượt lũ.
Gia đình ông Mai Lưu, thôn Cồn Sẻ, đang nuôi 6 lồng với hơn 1.000 con cá chẽm và hơn 500 con cá dìa, cá nâu… Mỗi năm, sau khi trừ chi phí, gia đình ông thu về hơn 70 triệu đồng. Cá lồng nuôi trên sông ở thôn Cồn Sẻ được đánh giá là ngon hơn cá nuôi ở những nơi khác nên được người dân rất ưa chuộng.
"Đối với người nuôi cá lồng trên sông, điều lo ngại nhất chính là nguồn nước bị ô nhiễm, vì vậy cần kiểm soát tốt việc xả thải nước sản xuất và nước sinh hoạt của cộng đồng dân cư ra sông", ông Mai Lưu cho biết thêm.
Trăn trở tìm thương hiệu
Nghề nuôi cá lồng trên sông đã và đang đổi thay diện mạo làng quê Cồn Sẻ. Với tiềm năng tự nhiên vô cùng lớn và người dân mong muốn được mở rộng quy mô, đưa thêm nhiều giống cá quý vào nuôi trồng, nhưng "nút thắt" lớn nhất hiện nay của làng cá lồng Cồn Sẻ vẫn là câu chuyện đầu ra ổn định.
Cá lồng nuôi trên sông ở thôn Cồn Sẻ được đánh giá là ngon hơn cá nuôi ở những nơi khác nên được người dân rất ưa chuộng.
Hiện tại, việc tiêu thụ sản phẩm hoàn toàn phụ thuộc vào tính tự phát. Thương lái và các nhà hàng trên địa bàn đến thu mua nhỏ lẻ, hoặc người dân phải tự mang ra chợ bán, dẫn đến lượng tiêu thụ bấp bênh. Đáng lo ngại nhất là vào thời điểm cận kề mùa mưa lũ, áp lực cá phải xuất bán lớn khiến người nuôi cá rơi vào thế yếu, bị các tư thương ép giá xuống mức thấp.
Ông Nguyễn Cương, Trưởng thôn Cồn Sẻ, trăn trở: "Bà con rất mong mỏi các cấp, các ngành và chính quyền địa phương sớm vào cuộc đồng hành, hỗ trợ liên kết sản xuất theo chuỗi giá trị. Đặc biệt, việc xây dựng và bảo hộ thương hiệu 'Cá lồng Cồn Sẻ' là vô cùng cấp thiết. Chỉ khi có thương hiệu, sản phẩm mới có chỗ đứng vững chắc, nâng cao được giá trị gia tăng và tiếp cận thị trường một cách chuyên nghiệp".
Khai thác dòng sông Gianh để đổi đời là hướng đi đúng đắn của người dân Cồn Sẻ. Tuy nhiên, để mô hình nuôi cá lồng thoát khỏi cảnh "may rủi" và trở thành ngành kinh tế bền vững thì rất cần những chính sách hỗ trợ kịp thời về vốn, kỹ thuật và kết nối thị trường tiêu thụ ổn định lâu dài.
