Pháp và Italy hôm thứ Bảy đã tăng cường kiểm soát biên giới sau khi khoảng 60.000 người vượt qua biên giới vào Ceuta, vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi, gây ra một trong những cuộc khủng hoảng người di cư lớn nhất đối với Liên minh châu Âu trong những năm gần đây.
Những người di cư từ Morocco tràn vào Ceuta, Chủ tịch khu vực Ceuta Juan Jesus Vivas nói với các phóng viên, nhưng đến tối thứ Sáu, các quan chức cho biết hơn 48.000 người đã quay trở lại.
Để vào Ceuta, nhiều người đã bơi vòng qua một hàng rào biên giới nhỏ nhô ra Địa Trung Hải. Ít nhất 34 người đã thiệt mạng trong nỗ lực này.
Hàng nghìn người di cư đã vượt biên từ Morocco sang Ceuta, gây ra một cuộc khủng hoảng mới cho Tây Ban Nha và EU. (Ảnh: Jorge Guerrero, AFP)
Làn sóng người di cư đột ngột đã gây ra một cuộc khủng hoảng quốc tế.
Pháp siết chặt kiểm tra tại biên giới với Tây Ban Nha và cho biết sẽ tăng gấp 5 lần lực lượng cảnh sát hiện diện tại đây, lên 334 cảnh sát và hiến binh vào thứ Bảy.
Italy tuyên bố đã đình chỉ thỏa thuận Schengen với Tây Ban Nha, vốn cho phép đi lại miễn thị thực qua biên giới giữa hai nước.
Các quan chức Italy cho biết, việc đình chỉ sẽ có hiệu lực từ thứ Bảy và kéo dài trong một tháng.
Một số quốc gia châu Âu đề xuất đình chỉ tư cách thành viên của Tây Ban Nha trong khu vực tự do đi lại Schengen, mặc dù Ngoại trưởng Tây Ban Nha cho biết tính toàn vẹn của khu vực này đã được "đảm bảo".
"Các đường dây buôn người"
Madrid khẩn trương điều quân, bổ sung cảnh sát, máy bay không người lái, thợ lặn và tàu thuyền tới vùng lãnh thổ mà Tây Ban Nha đã quản lý nhiều thế kỷ, trong bối cảnh Thủ tướng Pedro Sanchez và Bộ trưởng Nội vụ nước này tới thăm vào thứ Sáu.
Trong đêm sang thứ Bảy, các phóng viên AFP chứng kiến những nhóm thanh niên đi lang thang trên các bãi biển và đường phố Ceuta. Hàng chục người đàn ông ngủ trên cát.
Một lực lượng cảnh sát và quân đội đông đảo được triển khai trong khu vực, trong khi một số thanh niên được nhìn thấy quay trở lại, nói "tạm biệt" với các sĩ quan trước khi vượt biên trở lại Morocco.
Bên trong thành phố, các cửa hàng đóng cửa và các lễ hội thường niên bị hủy bỏ.
"Thật thảm họa", Mohammed, một tài xế taxi địa phương và cư dân Ceuta, nói.
"Chắc chắn, chúng tôi cảm thông với họ. Họ đang trải qua khoảng thời gian khủng khiếp ở đất nước của mình và tất cả những điều đó, nhưng đây không phải cách để bước vào một nơi, cũng không phải cách để sống".
Những làn sóng người di cư tương tự từng xảy ra trong các giai đoạn căng thẳng giữa Tây Ban Nha và Morocco.
Ông Sanchez đã tới Algiers vào ngày 20/7 - chuyến thăm đầu tiên của một người đứng đầu chính phủ Tây Ban Nha tới đây trong 4 năm - đánh dấu sự cải thiện quan hệ với Algeria, đối thủ của Morocco.
Tuy nhiên, chưa rõ liệu chuyến thăm đó có mối liên hệ nào với làn sóng người di cư mới nhất này hay không.
Tại Ceuta, ông Sanchez đổ lỗi cho những kẻ buôn người vì đã lan truyền tin đồn về một phán quyết của Tòa án Tối cao Tây Ban Nha trong tháng này, theo đó những người di cư không hợp pháp đến bằng đường biển không thể lập tức bị trả về.
"Điều được rút ra từ các cuộc trao đổi giữa chúng tôi với chính quyền Morocco là các đường dây buôn người đã cố tình diễn giải phán quyết của Tòa án Tối cao theo hướng có lợi cho họ", ông nói.
Hệ lụy ngoại giao
Lo ngại về việc đám đông tràn vào các quốc gia thành viên EU đã gây ra những hệ lụy ngoại giao.
Chủ tịch Ủy ban châu Âu Ursula von der Leyen gọi những hình ảnh tại Ceuta là "không thể chấp nhận được".
"Chúng ta không thể cho phép bất kỳ ai vào Liên minh (châu Âu) của chúng ta mà không tuân thủ các quy định", bà nói trên mạng xã hội.
Phần Lan và Đan Mạch hôm thứ Sáu ủng hộ động thái của Italy, trong khi Thủ tướng Đức Friedrich Merz yêu cầu Morocco "lập tức tiếp nhận trở lại những người di cư bất hợp pháp".
Pháp và Anh cho biết sẵn sàng hỗ trợ Tây Ban Nha đối phó với làn sóng người di cư đột ngột, ngay cả khi Pháp tăng cường kiểm soát biên giới.
Thủ tướng Bồ Đào Nha Luis Montenegro cho biết, ông đang cân nhắc tăng cường kiểm tra biên giới nhưng không thấy cần thiết phải loại Tây Ban Nha khỏi khu vực Schengen.
Ngoại trưởng Tây Ban Nha Jose Manuel Albares cố gắng xoa dịu những lo ngại, nói rằng "không thể đi từ Ceuta và Melilla tới đất liền Tây Ban Nha mà không xuất trình giấy tờ xác minh tại một trạm kiểm soát của cảnh sát", đề cập tới hai vùng lãnh thổ của Tây Ban Nha ở Bắc Phi.
Những cuộc khủng hoảng liên tiếp
Ceuta, vùng lãnh thổ có diện tích 18,5 km² (7 dặm vuông), cùng vùng lãnh thổ Melilla gần đó là hai đường biên giới trên đất liền duy nhất của châu Âu với châu Phi.
Chính quyền Morocco hiện chưa đưa ra tuyên bố chính thức về dòng người di cư.
Trong một làn sóng tương tự vào năm 2021, hơn 10.000 người di cư đã tới Ceuta từ Morocco láng giềng trong vòng 2 ngày, giữa lúc quan hệ ngoại giao giữa hai nước căng thẳng.
Tranh cãi nổ ra sau khi Tây Ban Nha quyết định tiếp nhận một thủ lĩnh của Mặt trận Polisario để điều trị y tế. Lực lượng du kích của mặt trận này đã tham gia một cuộc chiến tranh kéo dài với Rabat để giành độc lập cho khu vực Tây Sahara.
Thế Hải (Theo France24, Euronews)
