Quản lý nicotine thế hệ mới: Khi chính sách dựa trên dữ liệu khoa học

Sự phát triển của các sản phẩm không khói như túi ngậm nicotine hay thuốc lá nung nóng đã làm thay đổi bức tranh tiêu dùng nicotine tại nhiều quốc gia. Điều này kéo theo sự gia tăng các nghiên cứu khoa học và kinh nghiệm quản lý thực tiễn, nhất là ở những nước áp dụng cách tiếp cận giảm tác hại nhằm từng bước giảm sự phụ thuộc vào thuốc lá điếu.

Thực tiễn quản lý từ FDA

Trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm kiếm giải pháp giảm tỷ lệ hút thuốc lá điếu, việc quản lý các sản phẩm nicotine thế hệ mới ngày càng trở thành chủ đề được quan tâm. Thay vì áp dụng một cách tiếp cận đồng nhất cho mọi sản phẩm, nhiều cơ quan quản lý trên thế giới đã chuyển sang đánh giá dựa trên bằng chứng khoa học và mức độ rủi ro của từng nhóm sản phẩm.

Chia sẻ với báo chí, ông Ankur Modi, Phó Tổng Giám đốc phụ trách Khu vực Nam Á và Đông Dương của Philip Morris International (PMI), cho biết mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng cần được đặt lên hàng đầu. Theo ông, thanh thiếu niên và những người chưa từng hút thuốc không nên sử dụng nicotine dưới bất kỳ hình thức nào. Đồng thời, ông cho rằng các quyết định quản lý cần dựa trên dữ liệu khoa học khách quan, thông tin chính xác và kinh nghiệm thực tiễn từ các thị trường đã triển khai quản lý sản phẩm nicotine thế hệ mới.

 Theo ông Modi, Hoa Kỳ là một ví dụ đáng tham khảo. Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) không xem túi ngậm nicotine là sản phẩm hoàn toàn an toàn và vẫn khẳng định cai thuốc lá là lựa chọn tốt nhất cho sức khỏe. Tuy nhiên, cơ quan này cũng thừa nhận thực tế vẫn còn một bộ phận người trưởng thành tiếp tục hút thuốc lá điếu. Vì vậy, FDA lựa chọn đánh giá từng sản phẩm dựa trên bằng chứng khoa học, mức độ rủi ro và tác động đối với sức khỏe cộng đồng, thay vì coi tất cả các sản phẩm chứa nicotine là như nhau.

Điều này được thể hiện thông qua việc tháng 6/2026, FDA cấp chỉ định "giảm tác hại" (Modified Risk Tobacco Product – MRTP) cho 20 sản phẩm túi ngậm ZYN với hàm lượng nicotine là 3mg và 6mg, cho phép doanh nghiệp công bố rằng việc sử dụng ZYN thay cho thuốc lá điếu có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến hút thuốc, như ung thư phổi, ung thư miệng, bệnh tim mạch, đột quỵ, khí phế thũng và viêm phế quản mạn tính. FDA nhấn mạnh quyết định này chỉ áp dụng cho những sản phẩm cụ thể đã trải qua thẩm định khoa học, không phải cho toàn bộ danh mục sản phẩm chứa nicotine.

 Đáng chú ý, việc cấp phép không phải là bước cuối cùng. FDA yêu cầu doanh nghiệp tiếp tục theo dõi dữ liệu sử dụng thực tế, thực hiện các nghiên cứu hậu thị trường và báo cáo thường xuyên cho cơ quan quản lý. FDA cũng có quyền điều chỉnh hoặc thu hồi cấp phép nếu xuất hiện bằng chứng mới cho thấy sản phẩm không còn đáp ứng mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng, đặc biệt trong trường hợp tỷ lệ sử dụng ở thanh thiếu niên gia tăng.

Mục tiêu bảo vệ giới trẻ và hỗ trợ người hút thuốc trưởng thành

Cách tiếp cận của FDA gợi mở một góc nhìn đáng tham khảo trong bối cảnh nhiều quốc gia đang tìm cách cân bằng giữa mục tiêu bảo vệ sức khỏe cộng đồng và thực tế vẫn còn một bộ phận lớn người trưởng thành tiếp tục hút thuốc lá. 

Theo Tobacco Atlas, Việt Nam hiện vẫn có khoảng 30% nam giới trưởng thành hút thuốc, tương đương gần 16 triệu người, trong khi tỷ lệ sử dụng thuốc lá ở nhóm vị thành niên (10–14 tuổi) ở mức khoảng 3%.

Bên cạnh đó, trong Công ước Khung về Kiểm soát Thuốc lá (FCTC) của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) mà Việt Nam là thành viên, Điều 1(d) xác định "giảm tác hại" là một trong ba trụ cột của chiến lược kiểm soát thuốc lá do WHO khuyến nghị.

Theo ông Modi, câu hỏi đặt ra đối với các nhà hoạch định chính sách là làm thế nào để vừa duy trì tỷ lệ sử dụng nicotine trong thanh thiếu niên ở mức thấp, vừa giải quyết thực tế vẫn còn hàng triệu người trưởng thành tiếp tục hút thuốc lá điếu. Trong bối cảnh đó, kinh nghiệm từ các thị trường quốc tế có thể cung cấp thêm góc nhìn tham khảo cho quá trình xây dựng chính sách. Ông cho biết các sản phẩm túi ngậm nicotine như ZYN đã được thương mại hóa hơn một thập kỷ, và hiện có mặt tại 60 quốc gia, bao gồm các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Thụy Điển, Na Uy...

Nhờ chính sách quản lý thuốc lá dựa trên các bằng chứng khoa học của Hoa Kỳ, trong những năm gần đây, tỷ lệ sử dụng các sản phẩm thuốc lá trong học sinh tại nước này đã giảm đáng kể. Báo cáo từ Khảo sát Quốc gia về Tình trạng Sử dụng Thuốc lá trong Giới trẻ (NYTS) giai đoạn 2022-2025 công bố, tỷ lệ hút thuốc lá điếu ở thanh thiếu niên Hoa Kỳ giảm từ 10,8% (2011) xuống 1,4% (2025). Ngoài ra, tỷ lệ sử dụng túi ngậm nicotine (1,7%) và thuốc lá nung nóng (0,7%) đều ở mức thấp dưới 2% và không có dấu hiệu gia tăng.

Kết quả này đạt được nhờ chính sách quản lý dựa trên bằng chứng khoa học và đa biện pháp gồm: kiểm soát độ tuổi, giám sát thị trường, truyền thông phòng chống tác hại thuốc lá và công bố rõ thông tin về mức độ tác hại của từng nhóm sản phẩm khác nhau dựa trên phương thức đánh giá khoa học nghiêm ngặt.

Trên thế giới, kinh nghiệm của Thụy Điển thường được nhắc đến như một điển hình về cách tiếp cận quản lý dựa trên mục tiêu giảm tác hại. Trong hơn một thập kỷ qua, tỷ lệ hút thuốc lá điếu tại nước này đã giảm xuống mức thấp nhất Liên minh châu Âu. Nhiều chuyên gia cho rằng kết quả này đến từ sự kết hợp giữa các biện pháp kiểm soát thuốc lá truyền thống với việc thúc đẩy các sản phẩm nicotine không khói thuốc, trong đó nổi bật là túi ngậm nicotine, dưới khuôn khổ pháp lý rõ ràng.

Ngoài khía cạnh sức khỏe cộng đồng, ông Modi cũng cho rằng quá trình chuyển đổi công nghệ trên toàn cầu đang mở ra những cơ hội mới cho ngành sản xuất. Theo ông, nếu các quốc gia lựa chọn xây dựng khuôn khổ quản lý phù hợp đối với các sản phẩm nicotine thế hệ mới, điều này không chỉ tác động đến sức khỏe cộng đồng mà còn có thể thúc đẩy đổi mới công nghệ, phát triển chuỗi giá trị mới và tạo thêm cơ hội đầu tư, việc làm trong các lĩnh vực liên quan đến sản xuất và chế biến nguyên liệu nicotine trong tương lai.

Minh Anh