Quốc gia số không thể là "phép cộng" của những hệ thống rời rạc

Thiết lập khung kiến trúc chung cho quốc gia số

Tại họp báo thường kỳ tháng 8/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ chiều 28/8, bà Mai Thùy Ngân - Giám đốc Trung tâm Công nghệ - Chính phủ số (Cục Chuyển đổi số quốc gia) đã thông tin về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số phiên bản 1.0.

Theo bà Ngân, khung kiến trúc được xây dựng nhằm thiết lập chiến lược và các chuẩn chung, làm cơ sở để các cơ quan trong hệ thống chính trị xây dựng hoặc cập nhật kiến trúc số của mình.

Theo đó, mỗi cơ quan vẫn có thể duy trì khung kiến trúc riêng, phù hợp với chức năng, nhiệm vụ và thẩm quyền. Tuy nhiên, các hệ thống phải tuân thủ một cấu trúc, nguyên tắc và yêu cầu liên thông thống nhất.

"Một quốc gia số không thể là "phép cộng" của những hệ thống rời rạc. Nếu thiếu sự đồng bộ, chúng ta sẽ đối mặt với tình trạng phân tán nguồn lực, dữ liệu khó kết nối khiến người dân phải khai báo lại thông tin nhiều lần, đồng thời gây khó khăn cho việc đo lường hiệu quả chuyển đổi số do phụ thuộc vào báo cáo thủ công", bà Ngân nói.

Khung kiến trúc gồm 4 lớp: hạ tầng số và an ninh mạng; dữ liệu và nền tảng lõi; ứng dụng và nghiệp vụ dùng chung; kênh tương tác và đo lường hiệu quả.

Bên cạnh đó là 4 thành phần xuyên suốt gồm quản trị, điều phối và giám sát; tiêu chuẩn và yêu cầu kỹ thuật chung; ưu tiên trí tuệ nhân tạo (AI First); lấy dữ liệu làm trung tâm (Data-centric).

Theo Cục Chuyển đổi số quốc gia, cấu trúc này nhằm vừa bảo đảm tính đặc thù của từng cơ quan, vừa tạo khả năng đối chiếu và liên thông trên quy mô toàn quốc.

Một trong những điểm mới là thiết lập chuẩn kiến trúc chung ở cấp quốc gia, làm căn cứ để các cơ quan xây dựng và phát triển hệ thống số.

Nguyên tắc đầu tư cũng được thay đổi theo hướng ưu tiên sử dụng hạ tầng, nền tảng và dịch vụ sẵn có, với thông điệp "xây dựng một lần, sử dụng nhiều lần". Việc đầu tư mới chỉ được xem xét khi các thành phần hiện có không đáp ứng yêu cầu.

Khung kiến trúc đồng thời xác định dữ liệu là tài sản chiến lược, yêu cầu dữ liệu bảo đảm các tiêu chí "đúng, đủ, sạch, sống". Các yếu tố về an toàn, bảo vệ quyền riêng tư, quản trị AI và ưu tiên sử dụng điện toán đám mây (Cloud First) cũng được tích hợp ngay từ khâu thiết kế hệ thống.

AI được khuyến khích sử dụng trong phân tích và tự động hóa, song chỉ đóng vai trò hỗ trợ và không thay thế trách nhiệm của con người trong các quyết định pháp lý.

Một điểm mới khác là tăng cường quản trị vòng đời dự án, từ lập dự án đến vận hành, thông qua Hệ thống quản lý quốc gia số (NDS) do Bộ Khoa học và Công nghệ quản lý. Việc đánh giá được định hướng chuyển từ định tính sang định lượng, dựa trên hệ thống chỉ số KPI và dữ liệu tự động.

Về lộ trình, trong vòng 6 tháng kể từ thời điểm khung được ban hành vào tháng 7/2026, các cơ quan, tổ chức phải hoàn thành việc xây dựng mới hoặc cập nhật khung kiến trúc số của mình.

Nền tảng OTT ngoại tuân thủ quy định tại Việt Nam

Cũng tại họp báo, ông Nguyễn Anh Cương - Phó Cục trưởng Cục Viễn thông chia sẻ về sự hiện diện của các nền tảng OTT (Over-The-Top) tại Việt Nam.

Theo ông Cương, các nền tảng OTT cung cấp dịch vụ nhắn tin, gọi điện qua Internet trên toàn cầu hiện chỉ có dưới 10 nền tảng lớn. Tại Việt Nam, Zalo đã trở thành một nền tảng lớn, có lượng người dùng thuộc nhóm dẫn đầu thị trường nội địa và có khả năng cạnh tranh với các dịch vụ nước ngoài.

Bên cạnh Zalo, một số doanh nghiệp trong nước cũng phát triển các nền tảng OTT khác như Tammi của Viettel và Lotus Chat.

Lãnh đạo Cục Viễn thông cho biết Luật Viễn thông năm 2023 đã chính thức đưa dịch vụ OTT vào khuôn khổ quản lý pháp luật theo hướng "light-touch", tức quản lý ở mức độ phù hợp, tạo điều kiện cho dịch vụ phát triển thay vì áp dụng cơ chế quản lý nặng như đối với dịch vụ viễn thông truyền thống.

Hiện các nền tảng xuyên biên giới lớn như Viber, Telegram, WhatsApp... đã thực hiện thông báo cung cấp dịch vụ và phối hợp tuân thủ các quy định của pháp luật Việt Nam.

Ông Cương đánh giá việc đưa các nền tảng OTT xuyên biên giới vào khuôn khổ quản lý là kết quả đáng chú ý, "điều mà hiếm các quốc gia trong khu vực có thể làm được".

Theo số liệu do Zalo cung cấp, tính đến hết quý I/2026, nền tảng này có 80,2 triệu người dùng thường xuyên hàng tháng, với khoảng 2,1 tỷ tin nhắn được gửi mỗi ngày.

Trong khi đó, Meta chưa công bố số người dùng Facebook cụ thể tại Việt Nam. Tuy nhiên, tại cuộc gặp gỡ báo chí hồi tháng 1, ông Khôi Lê - Giám đốc Quốc gia Meta tại Việt Nam đã dẫn thống kê của Decision Lab cho biết 94% người dùng Internet Việt Nam sử dụng Facebook. Instagram cũng nằm trong nhóm 5 ứng dụng được Gen Y và Gen Z sử dụng nhiều nhất.

Về định hướng phát triển doanh nghiệp công nghệ số, ông Nguyễn Khắc Lịch - Cục trưởng Cục Công nghiệp Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành đề án đưa doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam ra nước ngoài.

Theo ông Lịch để hiện thực hóa mục tiêu này, Việt Nam cần trở thành "bàn đạp" cho doanh nghiệp công nghệ số thông qua việc đẩy mạnh nghiên cứu, phát triển các sản phẩm công nghệ số Make in Viet Nam, đồng thời tận dụng nguồn nhân lực kỹ sư công nghệ thông tin và lập trình viên trong nước.

Mạng lưới đại diện khoa học và công nghệ tại 22 thị trường trọng điểm được kỳ vọng trở thành những "bến đỗ" hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam khi mở rộng hoạt động ra quốc tế.

Các đại diện này có nhiệm vụ tìm hiểu nhu cầu thị trường, kết nối với chính phủ, chính quyền địa phương và doanh nghiệp bản địa, qua đó hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam tiếp cận và phát triển tại các thị trường nước ngoài.