Sắc xuân trên làng nghề tượng đất sét Bình Dương

Sắc xuân trên làng nghề tượng đất sét Bình Dương

Phùng Sỹ Sơn
Thứ 6, 24/01/2020 | 16:38
Trải qua hơn nửa thế kỷ với biết bao thăng trầm, nghề làm tượng đất ở tỉnh Bình Dương đến nay vẫn tồn tại và lưu giữ được giá trị truyền thống, giá trị văn hóa tinh thần riêng của nó. Cứ mỗi dịp Tết đến xuân về, cả khu phố lại nhộn nhịp tiếng cười nói bên những ô tượng đất, con vật… Người người, nhà nhà cùng nhau sản xuất, sơn mới những lô hàng để kịp bán vào dịp Tết Canh Tý 2020.

Làng nghề vui xuân bên tượng đất

Gần nửa thế kỷ trôi qua, ở phường Lái Thiêu, thị xã Thuận An, tỉnh Bình Dương có một ngôi làng nổi tiếng gần xa về nghề “nặn” tượng con vật bằng đất.

Ngôi làng này mặc dù trải qua bao nhiêu năm tháng nhưng vẫn được bảo toàn. Chỉ cần nhắc đến là ai ai cũng biết. Nhiều thế hệ đã đi qua, nhưng con nối nghiệp cha, cháu nối nghiệp ông làm tượng đất sét

Nhân dịp cuối năm 2019 Kỷ Hợi sắp kết thúc chuyển giao sang 2020 Canh Tý, PV báo Người Đưa Tin đã tìm về ngồi làng để được chứng kiến những công việc và cảnh tượng nơi được mệnh danh đệ nhất làng nghề “nặn tượng”.

Đi qua những tuyến đường rộng thênh thang, những ngôi nhà cao tầng và khu phố sầm uất, PV mới tìm đến được khu vực nơi những người dân làm nghề tượng đất sinh sống và hoạt động nghề.

Trước mắt PV là hàng trăm, thậm chí hàng nghìn tượng đất với đủ hình hài như con heo, các nhân vật hoạt hình… Đặc biệt là tượng Chuột (linh vật của năm 2020, Canh Tý) đang được những nghệ nhân khoác lên những chiếc “áo” đủ màu sắc rực rỡ.

Văn hoá - Sắc xuân trên làng nghề tượng đất sét Bình Dương

Linh vật con Chuột, đại diện cho năm Canh Tý 2020 tất bật ra lò.

Thấy PV, người dân ở đất rất hoà đồng, niềm nở và hiếu khách. Biết là có người đến tìm hiểu về làng nghề, ông Lưu Văn Thanh, một người làm nghề lâu năm vội cất gọn những chiếc khuôn sắt và rót chén trà nhâm nhi.

Nói về làng nghề, ông Thanh cho biết khi sinh ra đã thấy ông cha mình làm nghề nặn tượng đất, nặn heo đất… lâu dần cứ thế ông được dạy và nối nghiệp.

“Chẳng biết biết nghề làm tượng đất có từ khi nào, nhưng đã có từ rất lâu đời rồi, nhiều người trong làng nói rằng đã hơn 50 năm, nhưng tôi nghĩ, phải có hàng trăm năm, hoặc thậm chí rất lâu… .

Sau đó, người ta di cư đến đây rồi lập nên khu vực, các cụ ông lão nghệ nhân giờ đã già hoặc có người qua đời rồi”, ông Thanh cho biết.

PV tò mò muốn biết về cách làm tượng đất thì ông Thanh rất nhiệt tình chỉ bảo. Nhìn thì rất đơn giản, nhưng quả thực khi được bắt tay vào làm mới thấu hiểu được nỗi vất vả và gian truân của cái nghề “Tay lấm đất, mặt lem màu” này.

Để làm tượng, những gia đình tại đây phải đi mua đất sét, hoặc các loại vật phẩm thay thế để về làm tượng. Sau khi có đất, mọi thứ được nhào nặn theo nhiều công đoạn khác nhau, tuỳ vào bí quyết của từng gia đình và từng lô sản phẩm. '

Sau đó, cho vào khuôn đúc bỏ vào lò nung, nếu là nguyên liệu khác như xi măng thì sẽ được phơi khô khi sản phẩm hoàn thành sẽ sơn màu để bán hoặc xuất khẩu.

Theo ông Thanh, cứ vào dịp tháng Mười hàng năm, khu vực làm tượng đất ở Lái Thiêu, thị xã Thuận An lại nhộn nhịp vô cùng. Không chỉ vì không khí những ngày Tết đang cận kề mà còn là lúc những người ở đây có thu nhập kinh tế.

“Cứ vào dịp cuối năm thì ở đây phải rất nhộn nhịp, người vào mua hàng, làm hàng… xe cộ ra vào nhiều nên cứ mùa xuân đến gần là Tết của cả làng nghề này” ông Thanh chia sẻ.

Cũng theo ông Thanh, trung bình mỗi tháng cơ sở của ông này xuất 2.000 con sang Thái Lan. Gọi là theo nghề nhưng trong làng không phải ai cũng sản xuất.

Có hộ chuyên mua lại heo đã được nung ở các lò đưa về nhà gia công, trang trí hoa văn giai đoạn cuối và bán lại cho thương lái. Từ những việc phân chia công đoạn một cách tự nhiên này, heo đất được sản xuất theo dây chuyền... tay.

Có hộ chuyên bán đất sét, có hộ chuyên nặn và nung heo, có hộ làm trang trí, hoàn thiện sản phẩm. Mỗi người mỗi việc, nhưng đến cận Tết thì ai cũng vui”.

Văn hoá - Sắc xuân trên làng nghề tượng đất sét Bình Dương (Hình 2).

Những bức tượng đất được phủ lên một lớp màu mới.

Ông Nguyễn Văn Hai, chủ cơ sở sản xuất heo đất rộng lớn tại phường Lái Thiêu cho biết, những ngày này ông không có thời gian đi ra đường, thậm chí quên luôn ăn uống.

“Năm nay là năm Canh Tý, tượng Chuột rất khó làm mẫu lớn và đại trà, chính vì vậy tượng năm nay được sản xuất chủ yếu là làm quà tặng, vật phẩm trưng bày. Tình hình đặt hàng từ các nơi vẫn không tăng mà nằm ở mức trung bình nhưng số lượng lớn nên người dân đã tất bật làm từ nhiều tháng trước”.

“Làm tượng đất nếu nghệ nhân không làm bằng cái tâm thì sản phẩm tạo ra sẽ không đẹp. Biến một cục đất sét trở thành hình mẫu của con vật "biết nói", người tạo nên nó phải có thông điệp rõ ràng. 

Để tạo ra một tương đất hình con vật không khó nhưng để khách hàng đặt trong nhà, trưng bày thì không thể rập khuôn mà bỏ công tâm huyết rất nhiều”, ông Hai chia sẻ.

Ông Thư, một nghệ nhân có tiếng tại Lái Thiêu cho hay: “Để làm được tượng gốm, những người thợ nhào đất sét với nước sau đó đổ đất này vào khuôn sứ nặng hàng chục cân.

Sau khoảng 3 đến 4 giờ phơi nắng, thợ gốm sẽ mở khuôn, lấy sản phẩm linh vật cho vào lò nung ở nhiệt độ cao. Thời gian nung đủ để sản phẩm tốt nhất từ 10 đến 12 giờ. Sau khi tượng đất ra lò, nghệ nhân sẽ sơn, vẽ, hoàn thiện các chi tiết còn lại để đóng gói xuất ra thị trường”.

Theo tìm hiểu của PV thì một sản phẩm thô có giá 20.000 đồng. Sau khi đánh bóng, làm đẹp, sản phẩm này được bán với giá từ 50.000-100.000 đồng/sản phẩm tùy từng loại. 

Cái nghề ngấm vào da thịt

PV tiếp tục tìm đến nhà ông Nguyễn Sang, một cao niên làm nghề làm tượng đất ở Lái Thiêu.

Ông Sang bùi ngùi: “Ở Lái Thiêu trước đây rất nhiều hộ theo nghề. Tuy nhiên, gần đây nhiều hộ chuyển sang nghề khác bởi thu nhập bấp bênh không ổn định, cũng vì mục đích mưu sinh mà phải bỏ nghề ông bà để lại.

Hiện nay, chỉ còn vài chục hộ duy trì nghề làm tượng đất này phần lớn là phụ nữ, người già. Nghề cực lắm mà không kiếm được bao nhiêu, chỉ những năm kinh tế ổn định thì mới có thu nhập, chứ cái nghề suốt ngày bám vào đất, phẩm màu thì nhiều người nản lắm”.

Còn Trần Thị Hạnh (60 tuổi) chia sẻ: “Từ lúc biết nhận thức, tôi đã ngửi mùi sơn, thấy những con heo từ khi mới ra lò mang trên thân mình màu đất sét cho đến những màu sắc xanh, đỏ, vàng, tím, những nét hoa văn khéo léo, dần dần cuốn lấy tôi.

Thu nhập không cao nhưng tôi không thể bỏ nghề vì nó đã ăn vào xương máu”.

Văn hoá - Sắc xuân trên làng nghề tượng đất sét Bình Dương (Hình 3).

Những nghệ nhân trong nghề tô vẽ cho sản phẩn tượng đất.

Cũng giống như gia đình bà Sương, hộ của ông Nguyễn Văn Tâm cũng theo và giữ nghề heo đất 3 đời.

“Những gia đình ở Lái Thiêu duy trì được nghề heo đất ở đây chủ yếu là do yêu nghề hoặc do truyền thống gia đình, mặc dù chúng tôi không xác định đây là nghề kiếm sống và làm giàu. Làm tượng đất vì đam mê, xem sản phẩm mình tạo ra là bạn nên không thể bỏ nó được”, ông Tâm bày tỏ.

Chia sẻ về nghề làm tượng đất, ông Tâm cho biết thêm: “Nghề này cực nhọc lắm, phụ thuộc nhiều vào thời tiết. Nung heo đất không dễ, phải theo tay nữa, do áp suất cao trong khi tượng đất bên trong ruột rỗng dễ nổ lắm rất nguy hiểm”.

Khó khăn là vậy, nhưng đối với các hộ duy trì nghề sản xuất tượng đất cho đến nay vẫn đam mê, gắn bó với nghề. Những ai lần đầu đặt chân đến đây sẽ đặc biệt ấn tượng với mùi sơn, màu sắc rực rỡ của những.

Ngoài các tượng con Heo, Chuột… người dân không sản xuất duy nhất heo đất, họ còn làm thêm những con vật dễ thương như: vịt, cá vàng, doremon, thiên nga, bồ câu... Sản phẩm của làng nghề không chỉ tiêu thụ trong nước mà còn xuất khẩu ra nước ngoài.

Văn hoá - Sắc xuân trên làng nghề tượng đất sét Bình Dương (Hình 4).

Nghề truyền thống ngấm dần vào da thịt, từ thanh niên đến những cụ già.

Cứ như vậy, từ năm này qua năm khác, làng nghề truyền thống làm tượng đất tại Lái Thiêu, thị xã Thuận An vẫn được người dân lưu truyền.

Qua nhiều thế hệ khác nhau, những người dân không còn xem đây là nghề kiếm sống nữa, mà cả một sự kết tinh văn hoá, món ăn tinh thần không thể thiếu của những người làm nghề.

Dù có vất vả, có cực nhọc đến đâu thì cứ mỗi độ xuân về, khi chim Én đua nhau sải tránh trên những cánh đồng thì tại làng tượng đất Lái Thiêu, tiếng nhào nặn, sơn xịt báo hiệu Tết đã đến rộn ràng.

Chào một năm mới với bức tượng linh vật tượng trưng cho chính con giáp. Và chào năm Canh Tý với nhiều thành công mới.

Hà Tĩnh: Bắn pháo hoa tại 3 điểm đón giao thừa Tết Canh Tý

Thứ 5, 16/01/2020 | 21:37
Giao thừa Tết Nguyên đán Canh Tý năm nay, tỉnh Hà Tĩnh sẽ tổ chức bắn pháo hoa tại 3 địa phương.

Mâm cúng ông Công ông Táo đầy đủ, chu đáo và chuẩn nhất Tết Canh Tý 2020

Thứ 5, 16/01/2020 | 19:00
Vào ngày 23 tháng Chạp hàng năm, Táo Quân sẽ về Trời để báo cáo với Ngọc Hoàng những việc làm của gia chủ trong một năm. Vì vậy, mỗi nhà đều làm cỗ cúng tiễn Táo Quân về Trời đúng nghi thức. Dưới đây là những gợi ý cho một mâm cúng ông Công ông Táo đầy đủ, chu đáo và chuẩn nhất.

Văn khấn cúng ông Công ông Táo chuẩn nhất, hay nhất, ngắn gọn nhất Tết Canh Tý 2020

Thứ 5, 16/01/2020 | 15:00
Theo tục lệ, ngày 23 tháng Chạp, người Việt thường làm lễ tiễn ông Công ông Táo về trời. Bên cạnh những lễ vật, mâm cỗ, các gia đình cũng cần quan tâm tới văn khấn. Dưới đây là những bài văn khấn cúng ông Công ông Táo chuẩn nhất, hay nhất, ngắn gọn nhất Tết Canh Tý 2020.
Cùng tác giả

Bình Dương: Bưu điện nói gì về việc người dân vẫn chưa nhận được CCCD

Thứ 4, 17/08/2022 | 14:11
Việc người dân nộp tiền chuyển phát nhưng vẫn phải đến bưu điện nhận, cơ quan chức năng sẽ làm việc với từng trường hợp cụ thể để tìm hiểu nguyên nhân.

Bình Dương: Hơn 35.000 căn cước công dân tìm chủ

Thứ 3, 16/08/2022 | 12:15
Đến thời điểm hiện tại, các bưu điện và công an địa phương tại tỉnh Bình Dương chưa thể phát 35.326 thẻ căn cước công dân đến tay người dân vì chưa tìm được chủ.

Bắt nhóm cướp bánh trung thu về làm quà biếu

Thứ 6, 12/08/2022 | 22:16
Cơ quan Công an đã bắt giữ được nhóm đối tượng dùng hung khí uy hiếp cướp bánh trung thu tại Bình Dương.

Xác minh, làm rõ clip nhóm thanh niên cướp bánh trung thu để làm "quà biếu"

Thứ 6, 12/08/2022 | 19:15
Nhóm nam thanh niên cầm theo hung khí đe doạ nhân viên cửa hàng bánh trung thu rồi cướp nhiều hộp bánh.

Tp.HCM: Kiểm tra, chấn chỉnh các vi phạm tại sân bay Tân Sơn Nhất

Thứ 6, 12/08/2022 | 11:41
Sở GTVT yêu cầu các đơn vị tại sân bay Tân Sơn Nhất phối hợp, tăng cường công tác kiểm tra, xử lý vi phạm qua phản ánh của hành khách.
Cùng chuyên mục

Nhã Phương chia sẻ chuyện khi mới quen Trường Giang khiến nhiều người bất ngờ

Thứ 5, 18/08/2022 | 16:00
Trường Giang và Nhã Phương không còn quá xa lạ với khán giả. Trước khi về chung một nhà, cả hai đều là những nghệ sĩ nổi tiếng trong làng giải trí.

Nhan sắc khó tin của "đệ nhất mỹ nhân Hong Kong" Vương Tổ Hiền ở tuổi 55

Thứ 5, 18/08/2022 | 15:05
Trong bức ảnh do truyền thông Trung Quốc chia sẻ, Vương Tổ Hiền mặc trang phục tăng ni, tóc búi cao, mặt không trang điểm, đang chắp tay cầu nguyện.

Đỗ Thị Hà trở về nơi đầu tiên tự học catwalk trước khi đi thi hoa hậu

Thứ 5, 18/08/2022 | 14:05
Hai năm kể từ khi đăng quang ngôi vị cao nhất tại Hoa hậu Việt Nam 2020, không chỉ nhan sắc mà kỹ năng catwalk của Đỗ Thị Hà cũng ngày càng thăng hạng.

Kim Lý tiết lộ mối quan hệ thật với mẹ của Hồ Ngọc Hà chỉ qua chi tiết nhỏ

Thứ 5, 18/08/2022 | 11:00
Từ khi nên duyên với Hà Hồ, Kim Lý tập trung cho hoạt động kinh doanh và chăm sóc con cái hơn hoạt động nghệ thuật. Mối quan hệ của anh với gia đình vợ cũng tốt hơn.

NSƯT Kim Tử Long cúi đầu xin lỗi về ồn ào những ngày qua

Thứ 5, 18/08/2022 | 10:09
NSƯT Kim Tử Long vừa livestream trên trang cá nhân để trần tình về vụ ồn ào liên quan đến mình những ngày qua.
     
Nổi bật trong ngày

Sở Văn hóa Tp.HCM lý giải việc tiêu hủy 29 bức tranh triển lãm "chui"

Thứ 4, 17/08/2022 | 17:44
Sở Văn hóa Thể thao Tp.HCM khẳng định đã áp dụng hình thức xử lý nhẹ nhất là giao 29 bức tranh cho họa sĩ vi phạm tự tiêu hủy để đảm bảo tôn trọng nghệ thuật.

Danh ca Chế Linh khoe khu vườn rộng xanh mướt ở nước ngoài

Thứ 4, 17/08/2022 | 15:00
Danh ca Chế Linh vừa chia sẻ video giới thiệu vườn rộng trĩu quả của gia đình lên mạng xã hội. Khu vườn trồng đủ loại cây, từ cây ăn trái đến rau, củ.

NSƯT Kim Tử Long cúi đầu xin lỗi về ồn ào những ngày qua

Thứ 5, 18/08/2022 | 10:09
NSƯT Kim Tử Long vừa livestream trên trang cá nhân để trần tình về vụ ồn ào liên quan đến mình những ngày qua.

Hồng Đăng xin lỗi và nhận trách nhiệm

Thứ 4, 17/08/2022 | 14:57
Chia sẻ với Người Đưa Tin, NSND Trung Hiếu cho hay, Hồng Đăng đã có bản tường trình, nhận thiếu sót trong vấn đề trong việc xin nghỉ phép đi nước ngoài.

Ca sĩ Phương Thanh tiết lộ bí mật sau ồn ào với trai trẻ kém 20 tuổi

Thứ 4, 17/08/2022 | 15:23
Bị đồn hẹn hò tình trẻ Doãn Chí Kiên kém 20 tuổi, Phương Thanh đã lên tiếng tiết lộ về chuyện tình cảm khiến dư luận xôn xao.