El Nino đang trở thành phép thử mới đối với khả năng chống chịu của châu Á trước biến đổi khí hậu, khi được dự báo đạt cường độ rất mạnh từ tháng 10 và có thể kéo dài sang năm 2027. Hàng trăm triệu người trong khu vực có nguy cơ đối mặt với nắng nóng cực đoan, hạn hán, mưa lớn, cháy rừng và những sức ép ngày càng lớn lên an ninh lương thực.
Theo dự báo giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026, xác suất El Nino đạt cường độ mạnh khoảng 98% và có khả năng tiếp tục duy trì trong những tháng đầu năm 2027 trước khi suy yếu dần.
Tại Việt Nam, El Nino thường làm giảm lượng mưa và tăng nền nhiệt. Dự báo từ nay đến cuối năm, lượng mưa tại Duyên hải Nam Trung Bộ và Nam Bộ có thể giảm 20-40% so với trung bình nhiều năm. Những tháng đầu năm 2027, nắng nóng có khả năng xuất hiện sớm, làm gia tăng nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn.
Nguồn nước được dự báo chịu sức ép lớn khi dòng chảy trên nhiều lưu vực sông trong giai đoạn 2026-2027 có thể thiếu hụt 15-78% so với trung bình nhiều năm.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cảnh báo nhiều khu vực trên toàn quốc có thể hứng chịu các đợt hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn trong mùa khô 2026-2027.
Tác động của El Nino diễn ra rõ rệt tại nhiều khu vực của Đông Nam Á. Tại Indonesia, cơ quan khí tượng nước này dự báo mùa mưa năm 2026 đến muộn tại khoảng 61% diện tích lãnh thổ. Điều đó đồng nghĩa với việc mùa khô kéo dài, góp phần làm trầm trọng thêm các vụ cháy rừng và tác động tiêu cực đến nhiều cây trồng chủ lực.
Đáng chú ý, các tổ chức nông nghiệp Indonesia cho biết sản lượng ca cao trong cao điểm thu hoạch tháng 8-9 giảm 15% so với tháng 6, sản lượng mía bình quân năm nay ước tính giảm 25%.
Theo dự báo, sản lượng lúa năm 2027 có thể giảm 10%, còn sản lượng dầu cọ dự báo giảm khoảng 2-8% do ảnh hưởng của hạn hán.
Tại lưu vực sông Mekong, dòng chảy thấp gây khó khăn cho các cộng đồng phụ thuộc vào nguồn nước phục vụ đánh bắt thủy sản và sản xuất nông nghiệp. Việt Nam và Thái Lan nằm trong nhóm các nước xuất khẩu gạo lớn chịu tác động, trong khi Indonesia và Malaysia cung cấp khoảng 85% dầu cọ của thế giới.
Hiện tượng El Niño. Ảnh: TTXVN
Kinh nghiệm từ đợt El Nino 2023-2024 cho thấy các chính phủ từng có thể giảm bớt tác động đối với nông nghiệp bằng cách điều chỉnh lịch gieo trồng và quản lý nguồn nước.
Tuy nhiên, các chuyên gia cảnh báo những biện pháp này có thể không đủ trước quy mô của đợt El Nino mới này, khiến an ninh lương thực cần được nhìn nhận như một vấn đề an ninh quốc gia.
Các nước châu Á đang mở rộng ứng phó với El Nino, từ bảo vệ mùa màng, bảo đảm nguồn nước đến nâng cấp hệ thống cảnh báo và kiểm soát ngập lụt. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu làm nền nhiệt toàn cầu tăng cao, El Nino không còn là một hiện tượng thời tiết đơn lẻ mà đang trở thành phép thử đối với năng lực quản trị rủi ro và thích ứng khí hậu của cả khu vực.
Đáng chú ý vào tháng 8, Chương trình Lương thực Thế giới (WFP) đã cảnh báo các tác động của El Nino có thể đẩy khoảng 50 triệu người vào tình trạng thiếu đói cấp tính.
Tại New Zealand, El Nino đã góp phần khiến năm 2023 trở thành năm nóng thứ hai trong lịch sử được ghi nhận của quốc gia này.
El Nino là gì?
El Nino là một hiện tượng khí hậu tự nhiên xảy ra khi nhiệt độ bề mặt nước biển tại khu vực trung tâm và phía đông vùng xích đạo Thái Bình Dương ấm lên bất thường và kéo dài. Sự thay đổi nhiệt độ của đại dương làm xáo trộn hoàn lưu khí quyển, từ đó tác động đến thời tiết và khí hậu ở nhiều khu vực trên thế giới.
El Nino thường xuất hiện không theo chu kỳ cố định, trung bình khoảng 2–7 năm một lần. Mỗi đợt có thể kéo dài từ vài tháng đến hơn một năm. Tác động của El Nino cũng không giống nhau ở mọi nơi: trong khi một số khu vực có thể trải qua nắng nóng và khô hạn kéo dài, những nơi khác lại có nguy cơ xuất hiện mưa lớn, lũ lụt hoặc các hình thái thời tiết bất thường.
Tại châu Á, El Nino có thể làm thay đổi đáng kể chế độ mưa và nhiệt độ. Đông Nam Á và một số khu vực Nam Á thường có nguy cơ đối mặt với hạn hán, thiếu nước, cháy rừng và suy giảm sản lượng nông nghiệp. Trong khi đó, tại một số khu vực Đông Á, hiện tượng này có thể góp phần làm gia tăng những biến động thời tiết khác.
El Nino cũng cần được xem xét trong bối cảnh Trái Đất đang ấm lên do biến đổi khí hậu. Biến đổi khí hậu không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra El Nino, nhưng nền nhiệt toàn cầu cao hơn có thể làm một số tác động của El Nino trở nên nghiêm trọng hơn, chẳng hạn như nắng nóng, hạn hán hoặc các đợt cực đoan về thời tiết.
Trúc Chi (t/h Văn Hóa, Đại Biểu Nhân Dân)
