Tôm mũ ni là loài giáp xác có 10 chân, sinh sống ở các vùng biển ấm. Chúng sống ở độ sâu hàng chục mét, nơi có rạn san hô và đá ngầm.
Trong đó, Mũi Né, Côn Đảo hay Phú Quốc được đánh giá là những khu vực có điều kiện tự nhiên lý tưởng để tôm mũ ni sinh trưởng, cho chất lượng thơm ngon hàng đầu.
Anh Thành Nam, một ngư dân tại phường Mũi Né, cho biết sở dĩ loài này có tên gọi “tôm mũ ni” là vì phần đầu to, bè rộng, trông giống chiếc mũ ni – loại mũ thường dùng để che kín tai và phần sau gáy.
Tại một số địa phương, chúng còn được gọi là “tôm vỗ” do đặc tính khá thú vị: khi bị bắt lên, phần đuôi tôm xòe ra, thân co lại rồi bất ngờ đập mạnh vào phần bụng phía trước, tạo âm thanh nghe như tiếng vỗ tay.
Theo anh Nam, tôm mũ ni hoàn toàn được khai thác từ tự nhiên, vào mùa cao điểm từ tháng 4 đến tháng 7 hằng năm. Ở Việt Nam hiện có ba loại chính là tôm mũ ni đỏ, đen và trắng. Trong đó, tôm mũ ni trắng phổ biến nhất trên thị trường; tôm mũ ni đen có sản lượng ít hơn, còn quý hiếm và đắt giá nhất là tôm mũ ni đỏ.
Theo ngư dân này, để đánh bắt tôm mũ ni, người ta thường dựa vào đặc tính của chúng. Ban ngày, tôm thường vùi mình vào cát hoặc treo mình trên các vách đá, ẩn náu trong các hang hốc.
Nhưng đêm xuống, chúng rời hang đi tìm thức ăn. Đây cũng là thời điểm lý tưởng để ngư dân ra khơi đánh bắt tôm.
"Tùy kích cỡ và thời điểm, tôm mũ ni trắng và đen được bán với giá dao động từ 750.000 – 950.000 đồng/kg (size 5-6 con). Còn tôm mũ ni đỏ đắt hơn, giá khoảng 1,2 – 1,5 triệu đồng/kg", anh nói thêm.
Món tôm mũ ni cháy tỏi được phục vụ trong nhiều nhà hàng, quán ăn ở Mũi Né.
Chị Bùi Hiền (Hà Nội) từng thưởng thức tôm mũ ni nhiều lần, nhận xét loại tôm này có phần thịt dai, chắc, ăn không bị bở hay tanh.
"Tôm mũ ni có thịt chắc, vị ngọt tự nhiên, khá giống tôm hùm nhưng mềm hơn. Khi ăn chậm và nhai kỹ, tôi còn cảm nhận rõ vị ngọt cùng hương thơm dịu đặc trưng. Theo khẩu vị cá nhân, tôi thích tôm mũ ni hơn", chị Hiền chia sẻ.
Từ kinh nghiệm nấu nướng, chị cho biết, tôm mũ ni có thể chế biến thành nhiều món giống tôm hùm như nấu cháo, nấu lẩu hay hấp, xào cháy tỏi, sốt phô mai… đều hấp dẫn.
Trong đó, chị thích nhất tôm mũ ni hấp, vừa dễ làm lại giữ trọn được hương vị nguyên bản của món ăn.
"Tuy thịt tôm mũ ni chỉ chiếm khoảng 1/3 - 1/2 trọng lượng cơ thể nhưng rất ngon, đáng để thưởng thức", chị nêu cảm nhận.
Tôm mũ ni được xem như sản vật "trời ban" vì ăn ngon, mang lại giá trị kinh tế.
Tôm mũ ni chế biến được nhiều món ngon, điển hình như nướng bơ chanh là món ngon lôi cuốn thực khách. Nguyên liệu cho món ăn gồm có tôm nũ ni, bơ tan chảy, tỏi băm, chanh, ớt. Sau khi rửa sạch, dùng kéo cắt đôi tôm mũ ni. Thoa đều hỗn hợp gồm bơ, nước cốt chanh, tỏi, hạt tiêu, ớt lên mặt tôm.
Kế đến cho tôm vào lò nướng. Khi phần thịt chuyển sang màu trắng, vỏ tôm đổi màu cam là tôm chín. Nếu không có lò nướng thì có thể chuyển qua món tôm mũ ni chiên bơ tỏi. Tôm mua về rửa sạch, chẻ đôi lưng, chiên thật vàng.
Đặt chảo lên bếp, đổ bơ vào, làm bơ tan chảy rồi phi tỏi băm cho vàng. Sau đó cho nước cốt chanh vào khuấy đều. Nêm muối, tiêu cho vừa nước sốt.
Cho tôm đã chiên vàng vào hỗn hợp nước sốt, rưới đều lên mặt để tôm thấm gia vị. Món tôm ngon nhất khi thưởng thức cùng nước chấm tiêu chanh.
Tôm mũ ni hấp mộc nhĩ trắng có màu hồng tươi, thơm phức, dai, mềm và ngọt lịm. Cách làm khá đơn giản. Tôm ướp gia vị, đưa lên hấp tới khi gần chín thì cho mộc nhĩ trắng vào. Đun thêm khoảng 3 phút là được. Và đơn giản nhất là món tôm mũ ni hấp sả ngọt đậm có hương vị tự nhiên thơm ngon nhất.
Tôm mũ ni có lớp vỏ cứng nên khi chế biến với các món cần nêm gia vị, người ta thường cắt tôm làm đôi để phần thịt bên trong dễ thấm vị, ăn đậm đà hơn
Không chỉ được tiêu thụ tại địa phương, tôm mũ ni hiện còn được vận chuyển đến nhiều tỉnh, thành, trở thành đặc sản lạ miệng thu hút thực khách sành ăn trên cả nước.
Nhiều người cho biết, nhờ hệ thống vận chuyển hiện đại cùng quy trình bảo quản nghiêm ngặt, tôm mũ ni dù đưa tới các thành phố lớn như Hà Nội, Tp.HCM… vẫn giữ được độ tươi ngon như khi vừa đánh bắt.
Hương Giang (theo vietnamnet, kienthuc)
