Khi nhắc đến giáo dục Phần Lan, nhiều người thường hình dung về những lớp học nhẹ nhàng, học sinh ít bài tập về nhà và gần như không chịu áp lực thi cử. Quốc gia Bắc Âu này từ lâu đã nổi tiếng với triết lý giáo dục đề cao sự phát triển tự nhiên của trẻ thay vì chạy đua điểm số.
Áp lực mùa thi dễ khiến học sinh căng thẳng, stress.
Tuy nhiên, điều ít người biết là Phần Lan vẫn duy trì một kỳ thi cực kỳ quan trọng mang tên “Matriculation Examination” - kỳ thi tốt nghiệp trung học quốc gia dành cho học sinh cuối cấp.
Đây gần như là kỳ thi quy mô toàn quốc hiếm hoi trong hệ thống giáo dục phổ thông của nước này. Với nhiều học sinh Phần Lan, áp lực lớn nhất trong suốt những năm đi học thường dồn vào cột mốc này.
Theo Finnish National Agency for Education, kỳ thi được tổ chức nhằm đánh giá xem học sinh đã đạt đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết sau chương trình trung học phổ thông hay chưa. Đồng thời, kết quả cũng được nhiều trường đại học sử dụng trong quá trình tuyển sinh.
Khác với nhiều quốc gia châu Á, nơi học sinh liên tục trải qua các cuộc thi chuyển cấp, thi thử và các bảng xếp hạng áp lực từ nhỏ, học sinh Phần Lan được đánh giá chủ yếu thông qua quá trình học tập hằng ngày.
Giáo viên tại đây có quyền tự chủ cao trong việc chấm điểm và theo dõi sự tiến bộ của học sinh thay vì phụ thuộc vào các bài kiểm tra chuẩn hóa liên tục. Điều này giúp trẻ ít bị căng thẳng hơn trong suốt quá trình học.
Một bài phân tích của BBC Future cho rằng, điểm đặc biệt của Phần Lan không phải “không thi cử”, mà là hạn chế tối đa những kỳ thi mang tính cạnh tranh khốc liệt kéo dài nhiều năm.
Ở Phần Lan, trẻ em thường bắt đầu đi học muộn hơn nhiều nước khác. Học sinh tiểu học ít bài tập về nhà, thời gian nghỉ giữa giờ dài và gần như không tồn tại văn hóa học thêm tràn lan.
Nhờ đó, nhiều chuyên gia đánh giá học sinh Phần Lan có tuổi thơ “dễ thở” hơn đáng kể so với những môi trường giáo dục đặt nặng thành tích.
Tuy nhiên, khi bước vào giai đoạn cuối trung học phổ thông, áp lực từ kỳ thi matriculation vẫn khiến nhiều học sinh lo lắng. Các môn thi bao gồm tiếng mẹ đẻ, ngoại ngữ, toán học hoặc các môn khoa học - xã hội tùy lựa chọn.
Theo ICEF Monitor, kỳ thi này hiện được tổ chức hoàn toàn trên máy tính và kéo dài nhiều ngày. Một số học sinh chuẩn bị từ trước đó cả năm để đạt kết quả tốt nhằm tăng cơ hội vào đại học.
Dẫu vậy, điều khiến nhiều người bất ngờ là ngay cả kỳ thi quan trọng nhất của Phần Lan cũng không bị biến thành “cuộc chiến sống còn” như ở nhiều nơi khác.
Học sinh được quyền thi lại để cải thiện điểm số. Ngoài ra, nhiều trường đại học còn kết hợp đánh giá hồ sơ hoặc các tiêu chí khác thay vì chỉ phụ thuộc hoàn toàn vào kết quả thi.
Mô hình giáo dục Phần Lan thường được đem ra so sánh với những quốc gia có văn hóa “luyện thi từ nhỏ”, nơi trẻ em gần như phải sống trong các lớp học thêm để cạnh tranh vào trường top.
Trong khi nhiều nền giáo dục đặt trọng tâm vào kiểm tra liên tục và thành tích, Phần Lan lại chọn cách xây dựng môi trường học tập ít áp lực hơn nhưng vẫn duy trì một chuẩn đánh giá cuối cùng để bảo đảm chất lượng đầu ra.
Theo nhiều chuyên gia, thành công của giáo dục Phần Lan không đến từ việc “xóa bỏ thi cử”, mà nằm ở cách quốc gia này cân bằng giữa học tập, sức khỏe tinh thần và áp lực cạnh tranh.
Và chính kỳ thi matriculation - kỳ thi hiếm hoi nhưng đầy sức nặng ấy - đang cho thấy ngay cả một trong những nền giáo dục hạnh phúc nhất thế giới cũng vẫn cần một cột mốc đánh giá quan trọng cho học sinh trước khi bước vào tuổi trưởng thành.
Khánh Linh (t/h)
