Trường THPT chuyên Tuyên Quang, tỉnh Tuyên Quang - Ảnh: FBNT.
Thực tình mà nói, những ngày trước đó, khi đọc thông tin hơn 290 trong tổng số 328 thí sinh của trường này đạt từ 9 điểm Toán trở lên, trong đó có hơn 140 em đạt điểm tuyệt đối, tôi đã thấy có điều gì đó không ổn.
Tôi không phải là người có chuyên môn sâu về Toán để đánh giá đề thi năm ấy khó hay dễ đến mức nào, nhưng từng là một giáo viên, từng tham gia nhiều kỳ kiểm tra, từng chứng kiến biết bao lớp học trò trưởng thành, tôi hiểu rằng những con số đẹp đến mức hoàn hảo đôi khi lại khiến người ta phải đặt dấu hỏi. Khi kết quả vượt quá quy luật thông thường, sự nghi ngờ là điều rất tự nhiên. Và rồi, khi những thông tin ban đầu của cơ quan chức năng được công bố, cảm giác trong tôi không phải là sự bất ngờ mà là một nỗi buồn rất khó gọi thành tên.
Điều khiến tôi buồn trước hết không phải là vì một vụ việc tiêu cực bị phát hiện, bởi trong bất kỳ lĩnh vực nào cũng có những người làm đúng và những người làm sai. Điều khiến tôi day dứt là người bị nhắc đến lại là một thầy giáo.
Được biết, thầy D. từng là học sinh của chính ngôi trường ấy, tuổi đời còn trẻ, có năng lực chuyên môn tốt và được nhiều người đánh giá là một giáo viên có triển vọng. Một người từng là niềm tự hào của nhà trường, từng được kỳ vọng sẽ tiếp tục bồi dưỡng những thế hệ học sinh xuất sắc, giờ lại xuất hiện trên mặt báo trong một vụ việc khiến cả xã hội bàng hoàng.
Tôi cứ tự hỏi điều gì đã khiến một người thầy đi đến quyết định như vậy. Có phải vì quá thương học sinh nên muốn các em có kết quả cao hơn? Có phải vì áp lực thành tích của nhà trường? Hay đằng sau đó còn là những lợi ích khác mà đến lúc này chúng ta chưa thể biết hết? Câu trả lời cuối cùng chắc chắn phải chờ kết luận của cơ quan điều tra. Thế nhưng, dù vì bất kỳ lý do nào, tôi vẫn nghĩ rằng không có động cơ nào đủ sức biện minh cho việc đánh đổi sự trung thực trong thi cử.
Thi cử vốn được xây dựng trên nền tảng của sự công bằng. Mỗi điểm số đều là kết quả của những tháng ngày học tập, của những đêm thức khuya, của biết bao hy sinh từ phía học sinh và gia đình. Chỉ cần một bài thi bị can thiệp, một đáp án bị sửa đổi hay một điểm số không phản ánh đúng năng lực, thì sự công bằng ấy ngay lập tức bị phá vỡ. Một thí sinh được hưởng lợi không xứng đáng cũng đồng nghĩa với việc một thí sinh khác phải mất đi cơ hội mà lẽ ra em ấy được nhận. Đằng sau một điểm số thiếu trung thực có thể là cánh cửa đại học khép lại với một học sinh khác, là ước mơ của cả một gia đình bị dang dở sau nhiều năm vun đắp. Người thầy chắc chắn hiểu điều đó hơn ai hết, bởi chính họ là người vẫn hằng ngày dạy học sinh phải học thật, thi thật và sống trung thực.
Ông cha ta từ bao đời nay vẫn dạy: "Tiên học lễ, hậu học văn." Chữ "lễ" luôn được đặt trước chữ "văn" bởi trước khi học kiến thức, con người phải học cách làm người. Sự trung thực, lòng tự trọng, tinh thần trách nhiệm đều nằm trong chữ "lễ" ấy. Điều đó không chỉ đúng với học sinh mà còn đúng với cả người thầy. Muốn dạy học sinh sống trung thực thì trước hết người thầy phải là người trung thực. Muốn học sinh tin vào công bằng thì chính người thầy phải là người bảo vệ sự công bằng.
Có lẽ vì từng làm giáo viên nên khi đọc những thông tin như vậy, điều đầu tiên tôi nghĩ đến lại là học sinh của mình. Phần lớn các em đều là con em đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao Nghệ An. Nhiều em lớn lên trong những bản làng còn rất nhiều khó khăn, phải đi bộ hàng cây số đến trường, phải ở bán trú từ khi còn nhỏ vì nhà quá xa. Điều kiện học tập còn thiếu thốn nhưng các em luôn rất chăm chỉ và giàu nghị lực. Các em hiểu rằng mình được học hành hôm nay là nhờ sự quan tâm của Đảng, Nhà nước, nhờ những chính sách dành cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi.
Chính vì thế, rất nhiều em từng nói với tôi rằng sẽ cố gắng học thật tốt để sau này trở về làm bác sĩ, giáo viên hay cán bộ phục vụ chính quê hương mình. Những ước mơ ấy giản dị nhưng vô cùng đẹp đẽ, bởi nó được xây dựng từ niềm tin rằng chỉ cần cố gắng thì sẽ có cơ hội thay đổi cuộc sống.
Tôi bỗng tự hỏi, nếu một ngày nào đó các em đọc được những dòng tin như thế này thì các em sẽ nghĩ gì. Liệu các em có còn tin rằng điểm số là kết quả của sự nỗ lực? Liệu các em có còn tin rằng chỉ cần học giỏi thì sẽ được đối xử công bằng? Hay trong suy nghĩ non trẻ của các em sẽ xuất hiện cảm giác hoài nghi rằng đôi khi sự cố gắng vẫn có thể thua trước những hành vi gian dối? Tôi thực sự không muốn điều đó xảy ra, bởi niềm tin của học sinh là thứ rất mong manh. Để xây dựng niềm tin có khi phải mất nhiều năm, nhưng để đánh mất nó chỉ cần một vụ việc như thế này là đủ.
Dẫu vậy, tôi cũng không vì một vài cá nhân mà đánh đồng cả đội ngũ nhà giáo. Trong suốt những năm công tác, tôi đã gặp rất nhiều thầy cô tận tụy với nghề. Có người chấp nhận cắm bản hàng chục năm trời để mang con chữ đến với trẻ em vùng cao. Có người âm thầm bỏ tiền túi mua sách, mua quần áo cho học sinh nghèo. Có người ở lại trường đến tối để phụ đạo miễn phí cho những em học lực còn yếu mà chưa từng nghĩ đến chuyện được ghi nhận hay khen thưởng. Những con người ấy không xuất hiện trên báo chí mỗi ngày, cũng không được nhiều người biết đến, nhưng chính họ mới là hình ảnh đẹp nhất của nghề giáo. Vì vậy, tôi vẫn tin rằng trường hợp của thầy D chỉ là một "con sâu làm rầu nồi canh", không thể đại diện cho hàng triệu giáo viên đang ngày đêm tận tâm với học trò.
Tuy nhiên, tin rằng đó chỉ là số ít không có nghĩa là chúng ta được phép xem nhẹ. Mỗi vụ việc tiêu cực trong giáo dục đều để lại những hệ lụy rất lớn, bởi nó tác động trực tiếp đến niềm tin của xã hội. Nếu những hành vi gian dối không bị phát hiện và xử lý nghiêm minh thì rất có thể sẽ còn những người khác tiếp tục bước vào vết xe đổ ấy.
Tôi mong rằng vụ việc này sẽ được điều tra khách quan, xử lý đúng người, đúng hành vi vi phạm, không bao che nhưng cũng không quy chụp. Quan trọng hơn, sau những bài học đau xót ấy, công tác tổ chức thi cử sẽ ngày càng chặt chẽ hơn, những kẽ hở sẽ được khắc phục để không còn ai có cơ hội đánh đổi sự công bằng bằng những toan tính cá nhân.
*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả!
