Điểm nghẽn không chỉ nằm ở pháp lý
Ngày 11/4, tại Đà Nẵng, tọa đàm Hạ tầng tuân thủ điều kiện tiên quyết để đưa tài sản số vào ứng dụng thực tế thu hút nhiều chuyên gia công nghệ, doanh nghiệp và nhà quản lý.
Luật sư Đào Tiến Phong, điều hành hãng Luật Investpush Legal, cho biết, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay không phải là thiếu định hướng, mà là hệ thống pháp lý và các cấu phần hỗ trợ vẫn đang trong giai đoạn hoàn thiện.
Theo luật sư Đào Tiến Phong, rào cản lớn nhất hiện nay là hành lang pháp lý và hệ sinh thái hỗ trợ vẫn chưa theo kịp thực tiễn.
Việt Nam đã bắt đầu tiếp cận lĩnh vực tài sản số từ nhiều năm trước, với các chỉ đạo nghiên cứu từ Chính phủ, báo cáo của Bộ Tư pháp và gần đây là các chính sách, nghị quyết liên quan. Tuy nhiên, hành lang pháp lý hiện nay vẫn ở trạng thái "đang hình thành", chưa đủ độ chín để tạo niềm tin cho doanh nghiệp triển khai ở quy mô lớn.
Không chỉ pháp lý, hệ sinh thái đi kèm cũng chưa theo kịp tốc độ phát triển. Các lĩnh vực như kế toán, kiểm toán, hạ tầng công nghệ, chuẩn hóa dữ liệu… vẫn thiếu sự đồng bộ. Điều này khiến cả doanh nghiệp lẫn các đơn vị cung cấp dịch vụ tài sản số (VASP) phải "vừa làm vừa dò đường", kéo dài thời gian đưa sản phẩm ra thị trường.
Đồng quan điểm, ông Võ Đức Anh, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo Đà Nẵng, nhận định, đây là câu chuyện phổ biến, công nghệ luôn đi nhanh hơn pháp luật. Ngay cả những quốc gia phát triển cũng gặp tình trạng phải quản lý công nghệ mới bằng các công cụ cũ.
Do đó, việc triển khai cơ chế sandbox, thử nghiệm có kiểm soát, là phù hợp và cần thiết. Mô hình này cho phép doanh nghiệp thử nghiệm sản phẩm trong một không gian pháp lý linh hoạt, đồng thời giúp cơ quan quản lý có thời gian quan sát, đánh giá trước khi ban hành quy định chính thức.
Ông Daniel Pang, Giám đốc Phát triển Kinh doanh khu vực Châu Á - Thái Bình Dương (APAC) tại Sumsub, chia sẻ, luật còn chưa rõ ràng, thì việc làm đúng luật trong thực tế lại càng khó khăn với doanh nghiệp.
Ông chỉ ra sự khác biệt căn bản giữa tài chính truyền thống và tài sản số. Trong khi các hệ thống ngân hàng có thể xử lý dữ liệu theo lô, có độ trễ, thì tài sản số vận hành theo thời gian thực, xuyên biên giới và phi tập trung.
Ông Daniel Pang cho biết, việc tuân thủ quy định đối với tài sản số của doanh nghiệp trong thực tế gặp rất nhiều khó khăn.
Điều này buộc các doanh nghiệp phải tích hợp các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, phân tích blockchain để giám sát rủi ro ngay trong quá trình giao dịch. Việc xác thực khách hàng (KYC), chống rửa tiền (AML) hay theo dõi giao dịch không còn là khâu "bổ sung", mà phải trở thành một phần của hệ thống ngay từ đầu.
Thực tế cho thấy nhiều doanh nghiệp trong nước vẫn gặp khó khi tiếp cận các tiêu chuẩn quốc tế. Khi tham gia thị trường toàn cầu, họ phải đồng thời tuân thủ quy định của nhiều quốc gia, trong khi nguồn lực và kinh nghiệm còn hạn chế.
Cần một hệ sinh thái đủ "chín" để bứt phá
Ông Trần Ngọc Thạch, Phó giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ thành phố Đà Nẵng, cho biết thành phố đã xác định rõ định hướng phát triển thành trung tâm công nghệ, đổi mới sáng tạo và kinh tế số của khu vực. Trong đó, các lĩnh vực như công nghệ tài chính, trí tuệ nhân tạo, dữ liệu số hay vi mạch bán dẫn đang được ưu tiên thúc đẩy.
Theo ông Thạch, việc xây dựng hạ tầng dữ liệu minh bạch, an toàn và tuân thủ là yếu tố then chốt để thu hút doanh nghiệp tham gia vào lĩnh vực tài sản số. Đây là nền tảng để các doanh nghiệp và chuyên gia công nghệ đến đầu tư, làm việc, từ đó góp phần vào sự phát triển của Trung tâm tài chính quốc tế Việt Nam tại Đà Nẵng.
Ông Võ Đức Anh cho rằng, công nghệ luôn đi trước, pháp luật cần thích ứng linh hoạt.
Tuy vậy, Phó Giám đốc Trung tâm Hỗ trợ Khởi nghiệp Đổi mới Sáng tạo Đà Nẵng Võ Đức Anh nhận định cơ chế sandbox đang mở ra không gian thử nghiệm cần thiết cho các mô hình mới, nhưng đi kèm là yêu cầu kiểm soát chặt chẽ.
Thách thức lớn nhất là công nghệ mới thường nằm ngoài các quy định hiện hành. Cơ quan quản lý luôn phải đặt yếu tố an toàn lên hàng đầu, đồng thời cần có đủ công cụ và chuyên gia để giám sát quá trình thử nghiệm.
Bổ sung thêm góc nhìn từ thực tiễn, ông Đào Tiến Phong cho rằng Việt Nam từng có những bài học điển hình từ các mô hình sandbox như ví điện tử như Momo, Zalopay… hay xe công nghệ Grab. Những lĩnh vực này ban đầu được cho phép thử nghiệm, sau đó mới từng bước hoàn thiện khung pháp lý phù hợp.
"Sandbox giúp cơ quan quản lý có thời gian quan sát để quyết định nên luật hóa hay điều chỉnh. Đây là cách tiếp cận phù hợp với những lĩnh vực mới như tài sản số", ông Phong nói.
Tuy nhiên, ông Phong cũng cho hay, để tạo được "cú hích" thực sự, cần nhiều hơn những chính sách đơn lẻ. Một hệ sinh thái hoàn chỉnh phải bao gồm hành lang pháp lý rõ ràng, hạ tầng công nghệ đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao và cơ chế phối hợp hiệu quả giữa các bên.
Khi những yếu tố này hội tụ, tài sản số mới có thể vượt qua giai đoạn thử nghiệm để bước vào ứng dụng rộng rãi, trở thành một phần thực chất của nền kinh tế số.
