Tây Nguyên trong tôi

Tây Nguyên trong tôi

Văn Công Hùng
Thứ 2, 12/06/2023 | 07:00
1
Sáng sớm hôm qua, ngủ dậy, tôi nhận được tin nhắn về H.Cư Kuin (Đắk Lắk)... Là một người bạn biết tôi sẽ xuống một huyện của tỉnh Gia Lai trao tiền của bạn bè ủng hộ 3 cháu bé mồ côi ba mẹ bị tai nạn giao thông nên nhắn thế.

Thì biết thế và theo dõi tình hình.

Nửa buổi sáng thì Trung tướng Tô Ân Xô thông báo tình hình cho các báo, rằng có việc tấn công hai trụ sở công an xã, một số cán bộ chiến sĩ công an, cán bộ xã và cả một vài người dân thương vong. Tới trưa thì thông tin tiếp là đã bắt được gần chục kẻ tham gia cuộc tấn công hai trụ sở xã.

Hành vi giết người, mà giết người có chuẩn bị, có chủ đích, có nhiều người tham gia là hành vi không thể chấp nhận được. Nó phải bị loại trừ ở xã hội văn minh.

Tối hôm trước, tôi vừa dự một cuộc cồng chiêng rất vui ở thành phố Pleiku.

Những người Jrai, Bahnar rất thân thiện và hiếu khách, cứ tối thứ 7 hàng tuần lại mang chiêng lên một góc cái quảng trường Pleiku để chơi. Ở đấy có một góc nhiều cây ít điện, một số bạn công chức văn hóa yêu Tây Nguyên đã tổ chức cuộc chơi này. Họ mời các nghệ nhân từ các buôn làng lên, “cấp” cho bà con chỗ đất “gần gần như rừng” ấy, bà con chơi đúng như những gì bà con thường làm ở buôn làng.

Đa chiều - Tây Nguyên trong tôi
Lễ hội ở Tây Nguyên. Ảnh; Văn Công Hùng.

Một Tây Nguyên hiện hữu và thân thiện, tài hoa và điệu nghệ. Một Tây Nguyên chân tình và khoáng hoạt. Tây Nguyên vừa bản sắc vừa hiện đại. Tây Nguyên hôm nay trên cái nền truyền thống.

Tôi đã rất nhiều lần được sống cùng chiêng tại các buôn làng. Cũng nhiều lần được xem các cuộc lễ hội có đạo diễn mang chiêng trên sân khấu. Rất khó khi chúng ta cứ muốn giữ những gì là nguyên bản, và lại càng khó hơn khi chúng ta mang nó ra cộng đồng lớn hơn khu vực làng, vượt qua yếu tố nghi lễ tâm linh trở thành biểu diễn thi thố. Văn hóa và văn minh thường là xung đột với nhau để xã hội phát triển mà vẫn giữ được bản sắc. Đời này sang đời khác, cuộc giành giật níu kéo giữa phát triển và bảo tồn, giữa cái mới và cái cũ, giữa hào nhoáng và thô sơ nguyên bản, giữa bản chất và hiện tượng... luôn làm loài người phải bận tâm để rồi chúng ta có văn hóa, có văn hóa vùng miền và văn hóa nhân loại, có văn hóa cá nhân và văn hóa cộng đồng, có văn hóa bản sắc và văn hóa đại trà... tựu trung lại, nó là những sản phẩm vô giá của con người gửi lại cho mai hậu…

Tôi lên Tây Nguyên tới nay đã được... 42 năm, giờ đã được coi là người Tây Nguyên dù nhà ở Huế. Tốt nghiệp đại học là đeo ba lô làm một lèo tới giờ.
Nhiều năm ở Tây Nguyên, tiếp xúc và học hỏi, cảm nhận và thu nạp, đi và sống, tôi lờ mờ nhận thấy có một nguyên tắc hài hoà trong đời sống của đồng bào Tây Nguyên. Cái nguyên tắc này nó tự nhiên nhi nhiên hoà lẫn vào đời sống như bản thân đời sống chứ không gò bó bắt buộc, không câu nệ, như kiểu chả ai bảo ai, chả ai bắt buộc, nhưng nếu sáng sáng nhìn dân ta đi bộ thể dục quanh hồ hoặc quanh công viên, bao giờ cũng theo chiều ngược kim đồng hồ...

Theo thuyết vạn vật hữu linh, người Tây Nguyên quan niệm tất cả mọi vật liên quan đến đời sống của họ đều có linh hồn. Chiêng có hồn chiêng, lúa có hồn lúa, ghè có hồn ghè, cho đến cái gùi, quả bầu, cái cầu thang... Và tất nhiên là con người nữa. Đứa bé sinh ra được làm lễ thổi tai để nhập linh hồn, cho đến khi chết đi được làm lễ pơ thi để đưa tiễn linh hồn về với thế giới A tâu là một vòng đời với tất cả sự huyền bí thiêng liêng, vừa giản dị vừa bí ẩn, vừa đương nhiên vừa bất ngờ khiến cho kiếp người vừa hạnh phúc vừa khổ đau, vừa mong manh lại trường tồn bất tử...

Có rất nhiều những nguyên lý hài hoà ở đời sống cư dân Tây Nguyên, từ những bậc cầu thang với cặp vú căng mẩy để ta nắm ta cầm mỗi khi lên xuống đến bếp lửa trong sàn nhà suốt ngày bập bùng tối sáng. Từ cái giọt nước đầu làng đến những đống củi hứa hôn xếp đầy dưới gầm cầu thang. Từ hương rượu cần đến đôi mắt thiếu nữ bắt men lung linh như những đốm lửa, cả ở cái tay áo thiếu nữ được dệt rất công phu nhưng lại không bao giờ xỏ vào mà để thõng ngoài cánh tay trần tròn lẳn... Tây nguyên còn rất nhiều kỳ bí lý thú mà không thể ngày một ngày hai ta đã hiểu hết...

Ngày xưa làng Tây Nguyên đẹp lắm. Bao giờ cũng ở rìa các con suối, có các “giọt” nước dẫn về làng, và làng thì chênh vênh trên đồi, giữa làng là nhà rông như lưỡi rìu ngược lên trời, xung quanh là nhà sàn như đàn gà con xúm xít quanh gà mẹ. Rẫy ở xa làng, trong rẫy cũng có nhà để người đi làm rẫy nghỉ lại, có khi cả tuần mới về. Thông thường là sáng đi tối về.

Có rất nhiều bí ẩn, huyền bí trong cuộc sống của người Tây Nguyên, cái cuộc sống tưởng như lam lũ, tưởng như đơn giản, nhưng té ra lại vô cùng phong phú, vô cùng nhân văn và vô cùng lý thú nếu như ta chịu khó đi sâu tìm hiểu...

Và muốn Tây nguyên phát triển thì có lẽ cần phải hiểu về nó một cách thấu đáo trước khi đề ra các chính sách kinh tế xã hội phục vụ nó...

Trong tôi, Tây Nguyên luôn vừa bí ẩn lại vừa thân thiện như đã cảm nhận trực tiếp gần nửa thế kỷ qua.

*Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả.

 

 

Sĩ tử và vũ môn

Thứ 6, 09/06/2023 | 07:00
Báo chí mấy hôm nay liên tục đưa tin các cuộc thi vào lớp 10 của các tỉnh, từ tình hình chung tới nội dung đề thi, số lượng sĩ tử của tỉnh tới nỗi lo của phụ huynh.

Không thấy người trong bài viết

Thứ 5, 08/06/2023 | 14:35
Một sản phẩm báo chí, dù ở dạng đơn giản nhất (một cái tin) cũng đã thực hiện chức năng liên kết xã hội.

Điện những ngày này

Thứ 4, 07/06/2023 | 07:00
Đúng là những ngày này, đi đâu cũng đều nghe dân tình bàn đến... điện.

'Tây Nguyên trong tôi là thiếu nữ trẻ mãi không già'

Thứ 6, 08/03/2013 | 16:56
Nhắc đến nhạc sĩ Nguyễn Cường, ai cũng biết đó là một cây đa, cây đề của các ca khúc viết về núi rừng Tây Nguyên. Sau nhiều năm hành trình chinh phục miền đất hoang dã, Nguyễn Cường đã truyền vẻ đẹp kì bí, hùng vĩ của Tây Nguyên đến khắp mọi miền đất nước.
Cùng tác giả

Bất ngờ ông Ca

Thứ 6, 23/02/2024 | 07:00
Là ông Đỗ Hữu Ca, nguyên Giám đốc công an Thành phố Hải Phòng.

Chuyện hai con đèo

Thứ 4, 21/02/2024 | 07:00
Đèo An Khê và Mang Yang không chỉ là con đường có dốc quanh co qua hai cái đèo như cái “trạm nghỉ” của dãy Trường Sơn, mà nó còn gắn với lịch sử, với văn hóa.

Cà phê và những bí ẩn...

Thứ 2, 19/02/2024 | 07:00
Tôi cứ tưởng mình đã rất rành, sành, thuộc cà phê vì “chiến tích” nghiện cà phê hơn bốn mươi năm nay, vì sự nghiêm cẩn trong thú thưởng thức, vì cả sự tung tẩy trong các cách tiếp cận...

Lại những ngày bình thường

Thứ 5, 15/02/2024 | 07:00
Trước mắt chúng ta lại là những ngày “bình thường”. Ngày bình thường, cũng như mùa bình thường.

Tản mạn chuyện tất niên...

Thứ 6, 09/02/2024 | 07:00
Hôm nay là 30 tết rồi, các gia đình lại tất niên từng nhà, một dịp cả nhà quây quần và cũng là cách tưởng nhớ tổ tiên. Nên người Việt, đi làm ăn khắp nơi, tết vẫn cố về nhà là thế...
Cùng chuyên mục

Bất ngờ ông Ca

Thứ 6, 23/02/2024 | 07:00
Là ông Đỗ Hữu Ca, nguyên Giám đốc công an Thành phố Hải Phòng.

Chuyện đùa ngày vía thần Tài

Thứ 5, 22/02/2024 | 07:00
Hôm nay, 22/2/2024, tức ngày 13 tháng Giêng năm Giáp Thìn theo nguyệt lịch. Cũng tức là đã bước sang ngày thứ ba kể từ ngày vía thần Tài mùng 10 tháng Giêng. 3 ngày thôi, nhưng với cái anh vốn không để ý lắm chuyện như tôi, từ xa đến gần, tôi cũng kịp nghe đủ sự việc, đủ tiếng kêu “vừa sướng vừa đau" quanh ngày này.

Chuyện hai con đèo

Thứ 4, 21/02/2024 | 07:00
Đèo An Khê và Mang Yang không chỉ là con đường có dốc quanh co qua hai cái đèo như cái “trạm nghỉ” của dãy Trường Sơn, mà nó còn gắn với lịch sử, với văn hóa.

Khoe

Thứ 3, 20/02/2024 | 07:00
“Khoe”, “hay khoe”, “thích khoe” là một trong những phẩm tính đặc trưng cố hữu, lại mang tính di truyền cao của người Việt Nam chúng ta.

Cà phê và những bí ẩn...

Thứ 2, 19/02/2024 | 07:00
Tôi cứ tưởng mình đã rất rành, sành, thuộc cà phê vì “chiến tích” nghiện cà phê hơn bốn mươi năm nay, vì sự nghiêm cẩn trong thú thưởng thức, vì cả sự tung tẩy trong các cách tiếp cận...
     
Nổi bật trong ngày

Chuyện đùa ngày vía thần Tài

Thứ 5, 22/02/2024 | 07:00
Hôm nay, 22/2/2024, tức ngày 13 tháng Giêng năm Giáp Thìn theo nguyệt lịch. Cũng tức là đã bước sang ngày thứ ba kể từ ngày vía thần Tài mùng 10 tháng Giêng. 3 ngày thôi, nhưng với cái anh vốn không để ý lắm chuyện như tôi, từ xa đến gần, tôi cũng kịp nghe đủ sự việc, đủ tiếng kêu “vừa sướng vừa đau" quanh ngày này.

Bất ngờ ông Ca

Thứ 6, 23/02/2024 | 07:00
Là ông Đỗ Hữu Ca, nguyên Giám đốc công an Thành phố Hải Phòng.