Gần đây, khắp cõi mạng thường xuyên xuất hiện các bài viết về việc cơ quan chức năng tăng cường kiểm tra việc sử dụng bản quyền phần mềm của các doanh nghiệp, kèm theo lời cảnh báo việc sử dụng phần mềm "lậu" sẽ bị xử lý hình sự. Trước những thông tin này, cộng đồng đam mê công nghệ cũng nhanh chóng tung ra các công cụ "nhà làm" để kiểm tra trạng thái bản quyền và mức độ "sạch" của hệ điều hành Windows.
Trước làn sóng "kiểm thử" nhộn nhịp từ cộng đồng mạng, một tài khoản Facebook đã lan truyền thông tin cảnh báo các doanh nghiệp về việc từng cài Windows "lậu". Luận điểm này cho rằng dù có định dạng ổ cứng và chuyển sang hệ điều hành Ubuntu, cơ quan chức năng vẫn sở hữu bộ công cụ boot chuyên dụng để kích hoạt lại mã định danh phần cứng (HWID), nhằm truy vết hành vi sử dụng hệ điều hành lậu trong quá khứ. Tin tức này lập tức khiến nhiều người đang có ý định chuyển đổi sang phần mềm mã nguồn mở lo lắng.
Bài viết chia sẻ thông tin về việc sử dụng Ubuntu cũng không thoát tội cài Windows "lậu".
Sự thật về công cụ kiểm tra bản quyền và cơ chế HWID
Tuy nhiên, các chuyên gia công nghệ khẳng định thông tin trên hoàn toàn sai bản chất kỹ thuật và mang tính chất "dọa" doanh nghiệp là chính. Khi thực hiện xóa trắng (Format/Wipe) ổ cứng để cài đặt Ubuntu hoặc Debian, mọi dấu vết phần mềm, cấu trúc Registry hay file kích hoạt cũ của Windows trên ổ cứng đó sẽ hoàn toàn biến mất. Không công cụ boot nào có thể quét ngược lại phân vùng ext4 của Linux để tìm ra khóa đăng ký registry từ bản Windows cũ.
Về mặt kỹ thuật, các công cụ bẻ khóa ngày nay thường gửi thông tin phần cứng lên máy chủ Microsoft để đăng ký một chứng chỉ bản quyền số giả lập. Cơ chế HWID này lưu thông tin định danh trên máy chủ của Microsoft chứ không nạp key "lậu" vào chip ROM trên Mainboard của người dùng. Do đó, chứng chỉ này hoàn toàn vô hại khi máy tính chuyển sang hệ điều hành Linux vì cấu trúc này không hề liên lạc hay đồng bộ với máy chủ kích hoạt của Microsoft.
Đồng thời, bản chất của các công cụ kiểm tra bản quyền tự phát gần đây là các đoạn script hoặc phần mềm chỉ chạy trực tiếp trên môi trường Windows. Chúng thực hiện quét sâu vào hệ thống Registry, tác vụ lập lịch hay dịch vụ ngầm để đối chiếu dấu vết bẻ khóa như KMS lậu, KMS38. Nếu máy tính đã định dạng trắng và đang chạy hệ điều hành khác như Ubuntu, các công cụ kiểm tra này hoàn toàn không thể thực thi.
Một công cụ kiểm tra trạng thái bản quyền của Windows được người dùng tự phát triển và chia sẻ.
Về mặt pháp lý, khi cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, họ sẽ kiểm tra thực tế máy tính tại thời điểm đó đang chạy hệ điều hành gì và có giấy tờ hóa đơn hợp pháp hay không. Nếu máy đang chạy Ubuntu, sẽ không có hành động xử phạt lỗi từng cài Windows lậu trong quá khứ. Doanh nghiệp chỉ đối mặt với rủi ro pháp lý nếu máy đang chạy Windows nhưng xuất hiện dấu vết bẻ khóa và không xuất trình được hóa đơn, chứng nhận hợp pháp.
An An
