Iran đã áp đặt một cuộc phong tỏa trên thực tế đối với eo biển này kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào cuối tháng 2, đồng thời muốn thu phí đối với các tàu đi qua và tấn công những tàu mà nước này cáo buộc tìm cách né tránh tuyến đường mà Tehran ưu tiên.
Iran đã đặt ra các điều kiện tiên quyết để mở lại eo biển Hormuz, bao gồm bồi thường thiệt hại chiến tranh, làm phức tạp thêm một thỏa thuận tiềm năng. (Ảnh: Al-monitor)
Các cuộc tấn công tiếp diễn trên tuyến đường thủy vốn được tự do lưu thông trước chiến tranh đã dẫn đến sự sụp đổ của lệnh ngừng bắn hồi tháng 4. Các bên trung gian đã kêu gọi hai phía quay trở lại các điều khoản của bản ghi nhớ tháng 6 sau đó, trong đó vạch ra lộ trình hướng tới các cuộc đàm phán hòa bình.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết, các cuộc thảo luận với Oman về việc quá cảnh và quản lý eo biển đang "tiến gần đến giai đoạn cuối", nhưng nói thêm rằng việc mở lại Hormuz "phụ thuộc vào các điều kiện khác và việc bồi thường cho hành vi vi phạm" thỏa thuận tháng 6.
Ngày Chủ nhật, ông bác bỏ thông tin Iran đang đàm phán với Mỹ, nói rằng hai bên chỉ "trao đổi thông điệp" thông qua các bên trung gian.
Ngày thứ Bảy, quan chức phụ trách an ninh Iran Mohammad Bagher Zolghadr đã đưa ra một loạt yêu cầu để mở lại eo biển, trong đó có việc chấm dứt "cuộc xung đột và hành động gây hấn chống lại Iran và các đồng minh của Iran tại Lebanon, Palestine, Yemen và Iraq".
Theo những phát biểu được hãng thông tấn Tasnim dẫn lại, ông cũng yêu cầu chấm dứt lệnh phong tỏa đối ứng của Mỹ đối với các cảng Iran, dỡ bỏ các lệnh trừng phạt, giải phóng các tài sản bị phong tỏa và bồi thường thiệt hại do chiến tranh.
IRGC ngày Chủ nhật tuyên bố, chiến lược của họ là duy trì việc đóng cửa eo biển cho đến khi đối phương "chấp nhận tất cả các điều kiện của chúng ta... eo biển hiện thực sự là một chiến trường đối với chúng ta chứ không chỉ là một tuyến đường thủy".
Các cuộc tấn công liên tiếp
Những tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh hoạt động quá cảnh qua Hormuz đã giảm đáng kể, khi Iran nhắm mục tiêu vào những tàu mà nước này cáo buộc tìm cách đi vòng qua tuyến đường ưu tiên của Tehran trong vùng biển Iran.
Bộ Ngoại giao Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) ngày thứ Bảy lên án điều mà nước này gọi là "một cuộc tấn công thù địch của Iran nhằm vào một tàu chở dầu thuộc ADNOC (Công ty Dầu khí Quốc gia Abu Dhabi) bằng tên lửa khi tàu đang đi qua eo biển Hormuz, nhưng không gây thương vong".
Sau đó trong ngày thứ Bảy, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết, một tàu đã bị một vật thể bay đánh trúng ngoài khơi Oman, tại eo biển Hormuz, gây ra hỏa hoạn. Đám cháy đã được dập tắt và không có thương vong. Không rõ cơ quan này có đang đề cập đến cùng một con tàu hay không.
Bộ Ngoại giao Oman ngày thứ Bảy lên án "các cuộc tấn công liên tiếp nhằm vào những tàu quá cảnh qua eo biển Hormuz", nhưng không nêu đích danh Iran.
Bộ Ngoại giao Oman cũng cho biết, "các cuộc đàm phán đang diễn ra về những thỏa thuận liên quan đến hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz được tiến hành trong bầu không khí tích cực và mang tính xây dựng", đồng thời kêu gọi tránh mọi hành động có thể gây nguy hiểm cho tiến trình này.
Thỏa thuận Iran-Mỹ trước đó quy định Tehran và Muscat sẽ thảo luận về các thỏa thuận trong tương lai của eo biển với các quốc gia vùng Vịnh khác và "phù hợp với luật pháp quốc tế hiện hành".
Luật pháp quốc tế nhìn chung cấm thu phí đối với hoạt động quá cảnh tại các tuyến đường thủy như vậy.
Thỏa thuận an ninh
Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ ngày thứ Bảy cho biết, ông kỳ vọng Ai Cập sẽ tham gia một thỏa thuận phòng thủ chung giữa Thổ Nhĩ Kỳ, Saudi Arabia và Pakistan, nhằm ổn định khu vực, đồng thời gọi Ai Cập là "đối tác tự nhiên trong mọi vấn đề".
"Tôi tin rằng ở giai đoạn tiếp theo, Ai Cập cũng sẽ nằm trong liên minh cùng chúng ta. Chúng ta vốn đã hành động với nhau như thể là các thành viên của một liên minh", Ngoại trưởng Hakan Fidan nói trong một cuộc phỏng vấn.
Tháng trước, một máy bay không người lái đã tấn công các cơ sở của Mỹ tại một cảng của Ai Cập bên Địa Trung Hải, đánh dấu cuộc tấn công bằng UAV đầu tiên nhằm vào lãnh thổ Ai Cập kể từ khi xung đột Iran bùng nổ.
Ông Fidan cho biết, thỏa thuận này không nhằm vào bất kỳ quốc gia cụ thể nào.
"Không có mối đe dọa chung nào mà chúng tôi đưa vào văn bản", ông nói, theo hãng thông tấn.
Bộ Ngoại giao Pakistan ngày thứ Sáu cho biết, thỏa thuận quy định một cuộc tấn công nhằm vào bất kỳ thành viên nào sẽ được coi là cuộc tấn công nhằm vào tất cả các thành viên, đồng thời cho biết thỏa thuận này "nhằm tăng cường khả năng răn đe tập thể".
Thế Hải (Theo Arabnews, Reuters)
