Thẩm quyền của trọng tài thương mại: Nên “mở” đến mức nào?

Lê Mạnh Quốc
Thứ 7, 04/03/2023 | 09:43
0
Vấn đề mở rộng phạm vi thẩm quyền của trọng tài không chỉ phù hợp với tính chất của các quan hệ KT - XH hiện nay mà còn góp phần giảm áp lực giải quyết cho tòa án.

Làm rõ thẩm quyền của trọng tài

Kể từ khi Luật Trọng tài thương mại (TTTM) năm 2010 bắt đầu có hiệu lực thi hành, số lượng các vụ tranh chấp trong lĩnh vực thương mại được giải quyết bằng TTTM đã được tăng lên đáng kể, năm sau cao hơn năm trước, song thực tiễn thi hành đã bộc lộ một số bất cập, hạn chế.

Một trong những vấn đề có ảnh hưởng đến quyền tự định đoạt của các bên chính là quy định thẩm quyền giải quyết các tranh chấp của TTTM.

Trao đổi với Người Đưa Tin, ông Ngô Khắc Lễ - Trọng tài viên, Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam cho biết, theo quy định thì các bên xảy ra tranh chấp được phép thỏa thuận lựa chọn trọng tài tuy nhiên chỉ áp dụng đối với những lĩnh vực mà pháp luật quy định trọng tài có thẩm quyền giải quyết. Đây là yếu tố đóng vai trò quyết định dân đến hiệu lực của thỏa thuận trọng tài, từ đó mới xác định được vụ việc thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài.

Theo quy định của Luật Thương mại 2005 thì trọng tài có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp phát sinh trong hoạt động thương mại, bao gồm các hành vi cụ thể sau: Hoạt động mua, bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ, xúc tiến thương mại và các hoạt động khác có mục đích sinh lợi. Tuy nhiên, đến năm 2010, Luật TTTM được ban hành đã có quy định về phạm vi thẩm quyền của trọng tài, cụ thể có 3 trường hợp.

Thứ nhất, tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại. Đây là loại tranh chấp phổ biến nhất thuộc thẩm quyền của trọng tài, khi các bên tham gia ký kết các hợp đồng để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh, cung ứng... có thể đã vi phạm quyền, nghĩa vụ và phát sinh tranh chấp.

Thứ hai, tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại.

Thứ ba, tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định phải giải quyết bằng trọng tài thương mại.

Kinh tế vĩ mô - Thẩm quyền của trọng tài thương mại: Nên “mở” đến mức nào?

Ông Ngô Khắc Lễ - Trọng tài viên Trung tâm Trọng tài Quốc tế Việt Nam (VIAC).

Như vậy, Luật TTTM đã tạo điều kiện cho các trung tâm trọng tài trong quá trình xác định thẩm quyền, thụ lý và giải quyết các tranh chấp, phạm vi thẩm quyền giải quyết tranh chấp không bị giới hạn trong các tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại mà còn mở rộng đối với các tranh chấp có liên quan đến một bên có hoạt động thương mại và các tranh chấp khác thuộc thẩm quyền giải quyết của trọng tài. 

“Tuy nhiên, thực tế vẫn còn tồn tại nhiều ý kiến khác nhau trong việc phân định thẩm quyền của trọng tài, tòa án dẫn đến trên thực tế đã có một số vụ tranh chấp có cùng bản chất nhưng các tòa án đã có các quyết định khác nhau. Do đó, cần có hướng dẫn, giải thích rõ về những tranh chấp nào thuộc thẩm quyền của trọng tài, tranh chấp nào thuộc thẩm quyền của tòa án”, ông Lễ cho biết.

Bên cạnh đó, ông Lễ cũng đặt vấn đề trong thực tiễn và tương lai, có những vụ việc tranh chấp về lao động, môi trường… nếu các bên thỏa thuận lựa chọn trọng tài để giải quyết tranh chấp thì có nên tôn trọng thỏa thuận của họ hay không? Do đó, cần có quy định rõ và mở rộng phạm vi giải quyết tranh chấp của TTTM trong vấn đề này.

Mở rộng thẩm quyền của trọng tài là nhu cầu tất yếu

Theo GS. TSKH Đào Trí Úc - Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội, việc mở rộng thẩm quyền của trọng tài phù hợp với tính chất của các quan hệ kinh tế - xã hội hiện nay trong bối cảnh Việt Nam là nền kinh tế thị trường hoàn chỉnh.

Theo đó, ngoài thẩm quyền giải quyết tranh chấp thương mại, Luật TTTM cần mở rộng các lĩnh vực dân sự, lao động theo yêu cầu của các bên và các bên tranh chấp không chỉ là tổ chức, cá nhân kinh doanh. Với tính chất là hình thức tài phán tư, trọng tài cần được tạo điều kiện để có thể giải quyết tất cả các tranh chấp tư, bao gồm cả các tranh chấp hợp đồng và ngoài hợp đồng, trừ những quan hệ liên quan đến lợi ích công và trật tự công cộng.

Vấn đề mở rộng phạm vi thẩm quyền của trọng tài là một nhu cầu tất yếu đặt ra trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay, thực tiễn cho thấy khi mở rộng phạm vi thẩm quyền sẽ giải quyết được vấn đề xung đột thẩm quyền của tòa án và trọng tài.

 “Nếu thẩm quyền bị giới hạn trong phạm vi giải quyết tranh chấp thương mại thì không chỉ gặp nhiều khó khăn trong việc xác định thẩm quyền giải quyết một tranh chấp cụ thể, mà còn có thể sẽ dẫn đến sự lạm dụng của tòa án trong việc tuyên huỷ quyết định của trọng tài. Bởi một trong những điều kiện để tòa án có thể tuyên hủy quyết định đó là tranh chấp không thuộc thẩm quyền của trọng tài. Do đó, nếu không xác định rõ các tranh chấp trong nhiều trường hợp tòa án có thể tuyên huỷ phán quyết của trọng tài”, GS. TSKH Đào Trí Úc cho hay.

Kinh tế vĩ mô - Thẩm quyền của trọng tài thương mại: Nên “mở” đến mức nào? (Hình 2).

GS. TSKH  Đào Trí Úc - Trường Đại học Luật, Đại học Quốc gia Hà Nội.

Tuy nhiên, ông Úc cũng nhấn mạnh, khi mở rộng phạm vi của trọng tài phải phù hợp với thực tiễn khách quan, phù hợp với luật pháp quốc tế, ngoài ra cần học hỏi thêm kinh nghiệm quốc tế để lý luận chung và thực tiễn giải quyết tranh chấp thương mại bằng trọng tài trở nên tương thích với nhau. 

Từ góc nhìn thực tế, Luật sư Nguyễn Phan Hùng Kiệt thuộc Trung tâm Trọng tài Thương mại Tài chính (FCCA) cho biết, hiện nay việc giải quyết tranh chấp đất đai theo quy định tại Khoản 9 Điều 26 Bộ Luật Tố tụng dân sự và Điều 203 Luật Đất đai 2003 là thuộc thẩm quyền của tòa án.

“Việc quy định như vậy do chủ yếu các bên thường tranh chấp giữa cá nhân, hộ gia đình cá nhân với nhau mang yếu tố dân sự, tuy nhiên việc doanh nghiệp tranh chấp thương mại liên quan đến bất động sản, nhà ở ngày càng nhiều. Vì vậy cần mở rộng hơn phạm vi thẩm quyền của trọng tài thương mại trong việc giải quyết tranh chấp bất động sản mà chủ yếu liên quan đến nhà ở và đất đai”, ông Kiệt đánh giá.

Ngoài ra, đối với các lĩnh vực lao động cũng cần được mở rộng tùy theo thỏa thuận các bên ví dụ tranh chấp về bảo mật hạn chế cạnh tranh.

Về phía trọng tài viên, phần lớn cũng là các chuyên gia trong lĩnh vực pháp luật. Không những thế, số vụ việc của trọng tài giải quyết hiện nay khá lớn, nhất là kể từ khi có Luật TTTM cũng thể hiện niềm tin của các doanh nghiệp. Do đó có thể giảm tải áp lực cho hệ thống tòa án liên quan đến tranh chấp có yếu tố thương mại, cũng giúp nâng cao vai trò của trọng tài viên tạo điều kiện phát huy được năng lực chuyên môn.

Cần cơ chế phối hợp để hoạt động trọng tài thương mại phát huy hiệu quả

Thứ 3, 29/11/2022 | 15:31
Từ thực tiễn quản lý Nhà nước trên địa bàn Tp.HCM, Sở Tư pháp địa phương đã nêu ra nhiều vướng mắc cần nghiên cứu thêm để hoàn thiện Luật Trọng tài thương mại.

Cần sửa đổi, bổ sung Luật Trọng tài Thương mại đáp ứng nhu cầu thực tiễn

Thứ 3, 29/11/2022 | 12:26
Tất cả các ý kiến đều đồng thuận cho rằng cần thiết phải sửa đổi, bổ sung Luật Trọng tài thương mại, tiến tới hoàn thiện thể chế về trọng tài thương mại, đáp ứng nhu cầu thực tiễn.

Nên “thiết kế” Luật Trọng tài thương mại theo hướng mở rộng phạm vi thẩm quyền

Thứ 3, 29/11/2022 | 11:08
Trên thực tế, hiện có 2 quan điểm nhận thức khác nhau về phạm vi điều chỉnh của Luật TTTM, gây khó khăn cho việc xác định thẩm quyền của trọng tài.
Cùng tác giả

Cần lưu ý gì để không bị thất lạc hành lý xách tay trên máy bay?

Thứ 3, 27/02/2024 | 10:49
Các đối tượng có tiền sử trộm cắp trên máy bay bị đưa vào danh sách từ chối vận chuyển hoặc cảnh báo trên toàn hệ thống đặt chỗ, bán vé, phục vụ mặt đất.

Hết ưu đãi trước bạ, thị trường ô tô ảm đạm trong tháng đầu năm

Thứ 2, 26/02/2024 | 16:13
Tâm lý tiêu dùng dịp cận Tết và việc chính sách ưu đãi trước bạ 50% hết hiệu lực đã khiến doanh số bán ô tô trong tháng đầu năm sụt giảm mạnh.

Tiến độ thi công 5 dự án thành phần đường Hồ Chí Minh như thế nào?

Thứ 2, 26/02/2024 | 14:08
Theo Bộ GTVT, từ nay đến năm 2025, sẽ có thêm 168,5km đường Hồ Chí Minh được đầu tư xây dựng và hoàn thành.

Đầu tư đường cao tốc: Phân kỳ nhưng an toàn là nguyên tắc thượng tôn

Thứ 7, 24/02/2024 | 08:00
Để khắc phục những bất cập ở nhiều tuyến cao tốc, cần khẩn trương rà soát, sắp xếp thứ tự ưu tiên các tuyến cao tốc đã được phân kỳ đầu tư, sớm triển khai mở rộng.

Yêu cầu các hãng hàng không báo cáo việc giá vé cao dịp sau Tết

Thứ 5, 22/02/2024 | 10:51
Sau khi kết thúc kỳ nghỉ Tết Nguyên đán Giáp Thìn, một số chặng bay xuất hiện tình trạng khó mua vé máy bay hoặc nếu mua được thì mức giá rất cao.
Cùng chuyên mục

Ngành gỗ đang được “nội soi" rất kỹ, chủ thể tham gia phải có sự thay đổi

Thứ 3, 27/02/2024 | 11:19
Phó Chủ tịch VIFOREST Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh, thời cuộc đã khác, các chủ thể tham gia vào ngành lâm nghiệp và công nghiệp gỗ phải có sự thay đổi.

Thanh Hóa tích cực tháo gỡ bất cập trong cung ứng VLXD

Thứ 2, 26/02/2024 | 18:56
Thời gian qua, trên địa bàn Thanh Hóa phát sinh nhiều vướng mắc trong khâu cung ứng VLXD khiến nhiều công trình xây dựng gặp khó khăn.

Giá cà phê xuất khẩu biến động do sức ép nguồn từ Brazil

Thứ 2, 26/02/2024 | 14:00
Giá cà phê tiếp tục sụt giảm một phần do sức bán ra khá mạnh từ Brazil - quốc gia sản xuất và xuất khẩu cà phê lớn nhất thế giới sắp bước vào vụ thu hoạch mới.

Thanh Hóa: Đầu năm thu từ xuất nhập khẩu đạt hơn 2.350 tỷ đồng

Chủ nhật, 25/02/2024 | 18:59
Sau 2 tháng đầu năm 2024, thu Ngân sách Nhà nước liên quan hoạt động xuất nhập khẩu qua Cục Hải quan Thanh Hóa ước đạt hơn 2.350 tỷ đồng, tăng 4% so với cùng kỳ.

Thanh Hóa: Thực hiện các giải pháp để thu hút vốn đầu tư phát triển

Chủ nhật, 25/02/2024 | 15:00
Trong năm 2024, tỉnh Thanh Hóa đặt mục tiêu huy động, thu hút được 135.000 tỷ đồng tổng vốn đầu tư phát triển trên địa bàn.
     
Nổi bật trong ngày

Giá vàng 27/2: Vàng SJC tăng mạnh lên mốc 79 triệu đồng/lượng

Thứ 3, 27/02/2024 | 09:41
Giá vàng thế giới tăng 6 USD/ounce, lên 2.033 USD/ounce. Tại thị trường trong nước, giá vàng tăng từ 200 - 400 ngàn đồng/lượng so với hôm qua.

Tháng 1/2024, xuất khẩu chè mang về hơn 21 triệu USD

Thứ 2, 26/02/2024 | 08:00
Tháng 1/2024, xuất khẩu chè của Việt Nam đạt 12.398 tấn, trị giá hơn 21 triệu USD, tăng khoảng 85% cả về lượng và trị giá so với cùng kỳ 2023.

Những tín hiệu khởi sắc của thị trường bất động sản nghỉ dưỡng

Thứ 3, 27/02/2024 | 07:00
Theo các chuyên gia, thị trường bất động sản nghỉ dưỡng ghi nhận nhiều tín hiệu tích cực khi nguồn cầu đang dần khôi phục với tốc độ ổn định.

Ngành gỗ đang được “nội soi" rất kỹ, chủ thể tham gia phải có sự thay đổi

Thứ 3, 27/02/2024 | 11:19
Phó Chủ tịch VIFOREST Ngô Sỹ Hoài nhấn mạnh, thời cuộc đã khác, các chủ thể tham gia vào ngành lâm nghiệp và công nghiệp gỗ phải có sự thay đổi.

Giá vàng 26/2: Vàng SJC bật tăng lên mốc 79 triệu đồng/lượng

Thứ 2, 26/02/2024 | 09:45
Sáng 26/2, giá vàng SJC tại các doanh nghiệp cộng thêm 200.000-300.000 đồng/lượng, trong khi vàng Rồng Thăng Long lại đi xuống với mức điều chỉnh 50.000 đồng/lượng.