Thiên nhiên, một góc của văn hóa

Văn Công Hùng

Văn Công Hùng

Thứ 4, 18/11/2026 07:00 GMT+7

Nhiều khi chúng ta quên, thiên nhiên cũng chính là, và đương nhiên là, văn hóa. Tất nhiên nó phải có sự tác động của con người.

Năm nay, lần đầu tiên "Ngày văn hóa Việt Nam" được quy định chính thức, và toàn thể người lao động được nghỉ một ngày hưởng nguyên lương, kèm theo đó là được tham quan miễn phí 13 địa điểm. 

Trong 13 địa điểm tham quan miễn phí có 4 vườn rừng quốc gia là: Vườn quốc gia Bạch Mã, vườn Quốc gia Cúc Phương, vườn Quốc gia Tam Đảo, vườn Quốc gia Yokdon. Tức nó là những khu vực thiên nhiên, thuộc loại… thiên nhiên nhất, tất nhiên vẫn phải do con người quản lý, để giữ nó gần thiên nhiên nhất, và vì có con người quản lý nên lâu nay phải bán vé. Nay, nhân ngày Văn hóa Việt Nam, nó được miễn phí vào tham quan.

Tôi vừa đi cà phê sáng về, mở laptop, đập vào mắt là cái tin trên một tờ báo: "Video 'ma mị' Em đã đến Tà Xùa nơi anh kể hút triệu view". Là cô này và nhóm bạn đi du lịch Tà Xùa, đến đúng ngày thời tiết xấu, sương mù dày đặc. Thì quay chơi một clip với sương mù, cô gái mặc váy trắng mờ ảo trên nóc nhà, lồng tiếng cười như… ma vào, có mười mấy giây, mà Tà Xùa hot hòn họt dù trước đấy nó đã hót. 

Trước đó có cái tin được rất nhiều người ngưỡng mộ, thậm chí là… ghen tị, là chủ tịch tỉnh Cao Bằng, nghe nói đây là chủ tịch tỉnh trẻ nhất trong các chủ tịch tỉnh thành phố trên cả nước hiện nay, gửi thư cám ơn một khách du lịch vì đã… làm clip quảng bá du lịch Cao Bằng, lan tỏa hình ảnh đẹp của Cao Bằng, dù khi làm chưa chắc bạn trẻ này đã nghĩ tới những điều sâu xa ấy, mà đơn giản có khi chỉ vì, như mọi khách du lịch khác, chị muốn làm để lưu giữ những hình ảnh đẹp trong những chuyến đi, đồng nghĩa giữ những khoảnh khắc đẹp của mình.

Thiên nhiên, một góc của văn hóa - Ảnh 1.

Ảnh: Nguyễn Thanh Bình

Bức thư của chủ tịch tỉnh Cao Bằng giản dị thân tình: "Nếu có dịp, tôi rất vui được gặp bạn, cùng uống chén trà và nghe bạn chia sẻ những cảm nhận về Cao Bằng, cả những điều bạn thấy đẹp và những điều địa phương cần làm tốt hơn để du khách có trải nghiệm trọn vẹn hơn"…

Tức là ở đây, có tới mấy chủ thể, hành vi, đối tượng… văn hóa. Ấy là thiên nhiên Cao Bằng, là du khách, cái cô gái quay clip ấy, và ông chủ tịch với bức thư bình dị nhưng lại… cá biệt với cương vị một chủ tịch tỉnh…

Và hai cô khách du lịch ấy, clip của cô ấy, chủ yếu là thiên nhiên. Những hiện tượng, địa danh đã tồn tại hàng trăm, thậm chí hàng ngàn năm, ở Tà Xùa, ở Cao Bằng, nhiều nơi nữa, giờ qua con mắt của các cô ấy, nó trở thành… văn hóa.

Thấy ngày Văn hóa Việt Nam năm nay đang được chuẩn bị khá tưng bừng, những là kịch bản, những là dàn dựng, những là nghi thức, những là lễ những là hội, là diễn văn là các bài phát biểu vân vân, đều đúng cả, rất đúng. Nhưng, được trở về với thiên nhiên cũng rất đúng.

Cũng hôm qua, gã bạn cà phê kể, con trai ông ấy rủ một đám bạn từ Sài Gòn về, 4 giờ sáng đã dậy, và… chạy lên núi Chư Nâm. Bọn này mỗi năm rủ nhau đi mấy lần như thế, cứ có thời gian là đi, nhiều nơi, cả nước ngoài. Nhưng chúng rất thích Chư Nâm. Mà bố thì ở gần đấy, nghe nói Chư Nâm thì… xì, bởi cứ nghĩ Chư Đang Ya, nơi mới tổ chức tuần lễ hoa dã quỳ núi lửa Chư Đang Ya trong năm du lịch quốc gia vừa rồi mới oai, mới là… núi.

Thiên nhiên, một góc của văn hóa - Ảnh 2.

Ảnh: Hồ Anh Tiến

Thiên nhiên, một góc của văn hóa - Ảnh 3.

Ảnh: Nguyễn Thanh Bình

Thiên nhiên, một góc của văn hóa - Ảnh 4.

Ảnh: Văn Công Hùng

Ông con trai… xì lại. Thế là ông bố kéo theo mấy gia đình bạn bè, lái ô tô, chứ không chạy bộ như ông con, vào núi Chư Nâm. Và theo ông ấy thuật lại: trời ơi là nó đẹp, đẹp đến không tưởng tượng. Ông con xì tiếp: ngồi dưới chân núi mà đẹp gì, phải lên đỉnh núi. Ông bố search thử: 1472 mét so với mực nước biển. Trong khi 2 cái núi bên cạnh, rất nổi tiếng lâu nay mà ông bố rất tự hào đã biết rồi là Chư Đang Ya cao 900 mét so với mực nước biển, và Hàm Rồng là 1000 mét. 500 mét đường núi là khoảng cách không đùa nên ông bố chọn ngồi ở chân núi là quá đúng. Và ông lại nhận lại điều khác, một cảnh đẹp cũng hết sức kỳ vỹ.

Một quán cà phê rất rộng, cỏ miên man, nhạc cực hay, cà phê ngon, và… bao la tầm mắt. Là một cái hồ, bên này quán cà phê, bên kia hồ, sừng sững hai ngọn núi, là Chư Đang Ya và Chư Nâm, các loại hoa rừng, nở từ nước có, chân núi có, xen giữa cỏ có. Và mây trắng Cao nguyên, và nắng vàng mùa khô, và gió…

Ơ kìa, thì chính nó là văn hóa chứ gì nữa?

Những gốc cây được chủ quán chăm chút kỹ, từng ngọn cỏ cũng thế. Chỗ nào không có cây thì dù che rất khéo. Ghế bố hướng ra hồ, vào núi, và thế là… văn hóa.

Nhiều khi chúng ta quên, thiên nhiên cũng chính là, và đương nhiên là, văn hóa. Tất nhiên nó phải có sự tác động của con người. Nhưng tác động như thế nào là vừa và đủ, như thế nào là cưỡng ép, như thế nào là phá hoại, như thế nào là hủy diệt?

Còn nhớ cái thời tượng nàng vọng phu Tô Thị tự nhiên đổ, bị đồn là do có người đánh mìn lấy đá nung vôi, nhưng sau hình như các nhà khoa học giải thích là nó bị sét đánh, do mưa lớn và biến đổi địa chất tự nhiên, và người ta lại phải dùng thứ đàn anh của vôi là xi măng để… phục dựng, nhưng rồi, nó không phải là Tô Thị nữa, nó vô hồn vô cảm vô cốt vô căn… Thế tức là sự tác động của con người không phải lúc nào cũng đúng, cũng tốt. Giờ dẫu nàng Tô Thị vẫn đứng đấy, vẫn vọng phu, nhưng nó không "thiêng" như ngày xưa nữa, nó trắng phớ ra, huỵch toẹt ra. Nó cũng như cái áo dài Việt Nam, sở dĩ nó mê hoặc con người là bởi những ẩn dụ ma mị của nó, những khoảng mờ nhòa, những bí ẩn phải tưởng tượng, những kín như hở mà hở lại kín bưng phập phồng thức mở, để lộ những đường cong, khối tròn mà lại kín đáo từ cổ đến chân toàn… vải…

Nên giờ, ở các đô thị lớn, những cà phê view, cà phê chill… rất đắt khách, nó chính là những góc thiên nhiên dành cho con người thời hiện đại. Có những người từ tận rất xa tới đấy để chỉ mơ màng hưởng thụ ly cà phê với góc tự nhiên một mình.

Ít nhất vừa rồi, tại Pleiku, cái món "tuần lễ hoa dã quỳ" tôi cũng đã đón rất nhiều bạn bè từ các nơi đến. Có người đến, chỉ kịp một ly cà phê sáng Pleiku, một vòng núi Chư Đang Ya ngắm hoa, tối lại lên xe về Sài Gòn.

Cái ảnh quán cà phê có view rất đẹp tôi kèm bài này là do ông bạn có con trai leo núi Chư Nâm còn ông ấy và bạn bè ngồi dưới chân núi ngắm hồ, ngắm núi và ngắm… nhau, chụp bằng điện thoại, amateur thôi nên nó chưa hết cái đẹp vốn có. Cái tuần lễ hoa dã quỳ ấy, khách đến đây phải gọi đặt bàn trước…

Và, té ra, thiên nhiên cũng chính là một phần, một góc của văn hóa. Một văn hóa tĩnh lặng, không loa đài khẩu hiệu, không diễn văn.

Tất nhiên nó chỉ là một góc nhỏ, nhưng nhỏ không có nghĩa là không cần…

Bài viết thể hiện quan điểm của tác giả

Cảm ơn bạn đã quan tâm đến nội dung trên. Hãy tặng sao để tiếp thêm động lực cho tác giả có những bài viết hay hơn nữa.
Đã tặng: 0 star
Tặng sao cho tác giả
Hữu ích
5 star
Hấp dẫn
10 star
Đặc sắc
15 star
Tuyệt vời
20 star

Bạn cần đăng nhập để thực hiện chức năng này!

Bình luận không đăng nhập

Bạn không thể gửi bình luận liên tục. Xin hãy đợi
60 giây nữa.