Theo các báo cáo đánh giá thực trạng nghèo đa chiều sau sáp nhập, nhiều xã miền núi của tỉnh Thái Nguyên có điều kiện tự nhiên phức tạp, giao thông khó khăn, dễ bị cô lập khi xảy ra mưa lớn kéo dài. Sản xuất nông nghiệp vẫn là sinh kế chủ yếu, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, trong khi khả năng phòng, chống và ứng phó thiên tai của người dân còn hạn chế.
Hiện toàn tỉnh có 23.061 hộ nghèo (5,46%) và 15.482 hộ cận nghèo (3,67%), tập trung chủ yếu tại các xã vùng cao, vùng sâu. Không ít địa bàn có tỷ lệ hộ nghèo, cận nghèo từ 40% đến trên 60%. Trong các chiều thiếu hụt, có 7.900 hộ nghèo, cận nghèo thiếu việc làm và 3.616 hộ thiếu nước sinh hoạt an toàn – những yếu tố khiến người dân càng dễ tổn thương khi thiên tai xảy ra.
Thực tế cho thấy, chỉ một đợt mưa lũ lớn hoặc rét đậm kéo dài cũng có thể làm mất trắng mùa màng, gia súc chết rét, nhà cửa hư hỏng. Với người nghèo, những thiệt hại này không chỉ là mất mát trước mắt mà còn kéo theo nguy cơ tái nghèo, làm đứt gãy nỗ lực vươn lên trong nhiều năm.
Một trong những nguyên nhân khiến người nghèo chịu thiệt hại nặng nề hơn trước thiên tai chính là thiếu thông tin dự báo và cảnh báo sớm. Việc không nắm bắt kịp thời diễn biến thời tiết khiến người dân chậm thu hoạch nông sản, không kịp gia cố nhà cửa, chuồng trại hoặc không chủ động di dời khỏi khu vực có nguy cơ sạt lở. Trong trường hợp này, thiếu thông tin không chỉ là bất tiện, mà trở thành rủi ro trực tiếp đe dọa sinh kế và an toàn của người dân.
Trước diễn biến giá rét, gia đình bà Triệu Thị Quan, thôn Khuổi Nà (xã Xuân Dương) đã chủ động gia cố chuồng trại, che bạt giữ ấm nhằm bảo vệ đàn bò.
Giảm nghèo bền vững vì vậy không thể chỉ dừng lại ở hỗ trợ vật chất, mà cần nhìn nhận đầy đủ vai trò của thông tin như một nguồn lực an sinh quan trọng.
Xuất phát từ thực tiễn đó, tỉnh Thái Nguyên đang đẩy mạnh công tác truyền thông dự báo khí tượng, cảnh báo rủi ro thiên tai như một giải pháp then chốt trong giảm nghèo thông tin. Hệ thống truyền thanh cơ sở tiếp tục được củng cố, nhiều cụm loa liên xã, loa truyền thanh thông minh được lắp đặt tại các xã vùng sâu, vùng xa, giúp thông tin dự báo thời tiết được truyền tải nhanh chóng đến từng thôn, bản.
Cùng với đó, tỉnh chú trọng ứng dụng chuyển đổi số, kết nối dữ liệu dự báo từ tỉnh đến xã; tăng cường hạ tầng viễn thông, tạo điều kiện để người dân tiếp cận thông tin qua nhiều kênh khác nhau. Các bản tin cảnh báo mưa lũ, rét đậm, giông lốc được cập nhật thường xuyên, giúp người dân chủ động hơn trong sản xuất và sinh hoạt.
Thực tế cho thấy, nhờ tiếp cận thông tin dự báo, cảnh báo sớm, nhiều hộ dân ở các xã miền núi đã chủ động thu hoạch nông sản, gia cố chuồng trại, di dời vật nuôi ra khỏi khu vực nguy hiểm, qua đó hạn chế đáng kể thiệt hại khi mưa lớn, rét đậm kéo dài.
Bên cạnh hạ tầng kỹ thuật, vai trò của cán bộ thôn, bản và các tổ chức đoàn thể được xác định là mắt xích quan trọng trong công tác truyền thông khí tượng. Thông qua các lớp tập huấn trong khuôn khổ Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo bền vững, 100% cấp xã đã được trang bị kiến thức về phòng, chống thiên tai và kỹ năng truyền thông cảnh báo rủi ro.
Thông tin dự báo thời tiết khi được truyền tải kịp thời, dễ hiểu thông qua cán bộ thôn, bản đã giúp người dân thay đổi dần thói quen ứng phó thụ động, chủ động hơn trong phòng, tránh thiên tai và bảo vệ sinh kế.
Trong bối cảnh Thái Nguyên mở rộng địa bàn sau sáp nhập, việc bảo đảm người dân ở các xã miền núi được tiếp cận đầy đủ, kịp thời thông tin dự báo khí tượng mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đối với người nghèo, thông tin không chỉ là dữ liệu thời tiết, mà còn là nguồn lực an sinh, giúp họ giảm thiểu rủi ro, bảo vệ sinh kế và hạn chế nguy cơ tái nghèo.
Với việc tăng cường truyền thông khí tượng, đầu tư hạ tầng thông tin và phát huy vai trò của cộng đồng, Thái Nguyên đang từng bước bảo đảm quyền tiếp cận thông tin cho người dân miền núi, qua đó xây dựng một "lá chắn mềm" hiệu quả, góp phần bảo vệ người nghèo trước thiên tai và hướng tới mục tiêu phát triển bao trùm, bền vững, đúng tinh thần "không ai bị bỏ lại phía sau".
Hà Anh
