Ảnh: Mehrab Zahedbeigi.
Các nguồn tin cho biết, văn bản này vẫn cần được sự thông qua của Tổng thống Mỹ Donald Trump, và được coi là một quyết định mang tính đột phá cho hoạt động ngoại giao bị gián đoạn trong nhiều tuần qua giữa hai chính phủ.
Theo văn bản này, chính phủ Mỹ sẽ chấm dứt lệnh phong tỏa lên các cảng của Iran, và chính quyền Tehran sẽ mở cửa eo biển Hormuz.
Chính quyền Tehran khẳng định chủ quyền trên eo biển này, và khẳng định eo biển cần được phối hợp kiểm soát bởi Iran và Oman, vì eo biển Hormuz nằm trên lãnh hải của hai quốc gia này.
Tuy nhiên, chính phủ Mỹ đã khẳng định không cho phép mọi biện pháp kiểm soát eo biển này của Iran, bao gồm đề xuất về hệ thống đánh phí tàu thuyền qua lại.
Trong thứ Ba (ngày 16/6), Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent đã đưa ra phát biểu đe dọa sẽ áp đặt lệnh trừng phạt lên Oman nếu chính phủ nước này ủng hộ hệ thống đánh phí tàu thuyền qua lại eo biển Hormuz.
Tuy nhiên, ông cũng đã từ chối xác nhận nội dung thỏa thuận, và khẳng định thỏa thuận cần được ông Trump thông qua. Ông cũng cho biết, ông Trump đã đặt rõ 3 yêu cầu cho Iran: tái mở cửa eo biển Hormuz, từ bỏ trữ lượng uranium làm giàu cao và chấm dứt chương trình hạt nhân.
Cơ quan truyền thông bán chính thức Tasnim của Iran đã trích lời một nguồn tin có liên quan tới các thương lượng, phủ nhận các khẳng định của chính phủ Mỹ về việc thỏa thuận sẽ sớm được ký kết.
Bên cạnh các nội dung về eo biển Hormuz, văn bản cũng bao gồm các điều khoản yêu cầu chính quyền Tehran ngừng theo đuổi mục tiêu sản xuất vũ khí hạt nhân và toàn văn của văn bản sẽ được công bố trong những ngày tới. Chính phủ Iran khẳng định không có ý định sản xuất vũ khí hạt nhân và khẳng định chương trình hạt nhân của quốc gia này chỉ phục vụ mục đích hòa bình.
Chính quyền Tehran đã nhiều lần công khai khẳng định cam kết này.
Trong thứ Năm (ngày 11/6), Tổng thống Iran ông Masoud Pezeshkian cũng đã tái khẳng định Iran "không có ý định theo đuổi vũ khí hạt nhân".
Mặc dù văn bản thỏa thuận lần này có thể giải quyết vấn đề eo biển Hormuz, những vấn đề nan giải hơn như các lệnh trừng phạt của Mỹ lên Iran và trữ lượng uranium của Iran đều cần được giải quyết trong các phiên thương lượng trong tương lai.
Chính phủ Iran khẳng định có quyền làm giàu uranium trong nước cho mục đích hòa bình, một hoạt động không bị cấm dựa trên Hiệp ước Không phổ biến Vũ khí Hạt nhân của Liên Hợp Quốc. Tuy nhiên ông Trump yêu cầu dỡ bỏ toàn bộ chương trình hạt nhân của quốc gia này.
Một vấn đề khác ảnh hưởng tới các hoạt động thương lượng là cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah tại Liban. Ông Trump đã từng công khai chỉ trích Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và thể hiện sự bất mãn về chiến dịch quân sự của Israel tại Liban. Trong thứ Ba (ngày 16/6), ông đã khẳng định "không hài lòng" về cách chính phủ Israel hành động.
Chính phủ Mỹ và Iran đều khẳng định eo biển Hormuz sẽ được tái mở cửa vào thứ Sáu ngày 19/6 tới, nhưng các công ty vận tải đều khẳng định cần phải chờ trước khi có thể khẳng định tình trạng hòa bình được giữ vững.
Vào thứ Ba (ngày 16/6), kênh truyền hình quốc gia Iran đã đưa tin về các quyết định dỡ bỏ các hàng rào phong tỏa hàng hải, nhưng cũng nhấn mạnh các tàu thuyền cần phối hợp với Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran.
Chính phủ Mỹ khẳng định eo biển sẽ được mở cửa tự do trong 60 ngày và kỳ vọng điều khoản này sẽ nằm trong thỏa thuận sau cùng. Chính phủ Iran đã đưa ra các tín hiệu khẳng định sẽ tiếp tục kiểm soát eo biển này cùng chính phủ Oman.
Nguyễn Quang Minh (Theo Al Jazeera, Reuters)
