Sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump đạt được một thỏa thuận năng lượng với Tổng thống Nga Vladimir Putin ngay trong lúc các nhà đàm phán hòa bình của Kiev đang ở Florida, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đã ngay lập tức lên tiếng chỉ trích gay gắt Washington.
Theo trang Kyiv Post, sự tương phản về mặt ngoại giao này không thể rõ ràng hơn. Trong khi các quan chức Ukraine đang ngồi lại với phía Mỹ tại Miami để tìm cách chấm dứt cuộc xung đột với Nga, thì Washington lại đồng ý nới lỏng các hạn chế đối với hoạt động xuất khẩu dầu diesel của Moscow.
Điều Ukraine lo ngại là thỏa thuận này hứa hẹn sẽ mang lại nguồn thu mới đáng kể cho Nga vào thời điểm Kiev cùng các đối tác châu Âu đang nỗ lực gây sức ép kinh tế tối đa nhằm đưa Moscow đến bên bàn đàm phán.
Phát biểu trước các phóng viên vào tối 9/10, ông Zelensky đã đặt câu hỏi gay gắt về cách tiếp cận của Washington, chất vấn rằng làm thế nào Mỹ có thể đóng vai trò trung gian hòa giải đáng tin cậy trong khi đồng thời mang lại sự "giải tỏa" về mặt kinh tế một cách bất ngờ cho Nga.
Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky. Ảnh: Kyiv Independent
Theo Tổng thống Zelensky, phái đoàn của Ukraine đã đến địa điểm đàm phán với phía Mỹ để tìm kiếm lộ trình chấm dứt xung đột hoặc ít nhất là đạt được một lệnh ngừng bắn.
Ông nhấn mạnh rằng một thỏa thuận ngừng tấn công vào cơ sở hạ tầng năng lượng có thể là bước khởi đầu cấp thiết hướng tới việc giảm leo thang căng thẳng trên quy mô rộng hơn, đặc biệt là khi các cuộc tấn công dồn dập của Nga đang đe dọa nhà cửa, lưới điện và các dịch vụ thiết yếu của Ukraine ngay trước thềm mùa đông.
"Một lệnh ngừng bắn trong lĩnh vực năng lượng có thể là bước đầu tiên hướng tới một lệnh ngừng bắn toàn diện hơn. Điều này vô cùng quan trọng đối với người dân và các gia đình của chúng tôi", ông Zelensky nói.
"Ngay lúc này, khi đội ngũ của chúng tôi đang thảo luận với phía Mỹ tại Florida, Tổng thống Mỹ lại đang đối thoại với nhà lãnh đạo Điện Kremlin… Và họ đạt được thỏa thuận cho phép Nga xuất khẩu dầu diesel sang Mỹ".
Trước đó trong ngày, trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social của mình, Tổng thống Trump thông báo rằng Nga đã đồng ý cung cấp hơn 300.000 tấn dầu diesel cho thị trường Mỹ và toàn cầu, với kế hoạch cung cấp thêm 500.000 tấn vào tháng 11 và 1 triệu tấn nữa sau đó.
"Giảm giá nhiên liệu cho người dân Mỹ, đặc biệt là những người nông dân, chủ trang trại và tài xế xe tải tuyệt vời của chúng tôi, là ưu tiên hàng đầu của tôi", ông Trump viết. Ông nói thêm rằng Nga sẽ cung cấp thêm 3 triệu tấn dầu diesel trong thời gian ngắn, tùy thuộc vào tình trạng vận hành của các nhà máy lọc dầu tại nước này.
Kết hợp với điều mà ông Trump gọi là "quyền kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz", Tổng thống Mỹ khẳng định thỏa thuận này sẽ giúp giảm nhanh chi phí nhiên liệu trong nước.
Điện Kremlin đã xác nhận thỏa thuận này trong một tuyên bố đăng trên Telegram, trong đó dẫn lời Tổng thống Nga khẳng định ông "tin tưởng rằng điều này sẽ mang lại tác động tích cực cho toàn bộ nền kinh tế toàn cầu".
Ngay sau thông báo của ông Trump, Bộ Tài chính Mỹ đã ban hành Giấy phép Chung số 135, chính thức cho phép thực hiện các giao dịch liên quan đến việc bán, vận chuyển, dỡ hàng và nhập khẩu dầu diesel của Nga cho đến ngày 7/4/2027.
Động thái cấp phép bất ngờ này diễn ra chỉ 3 tuần sau khi ông Trump ký ban hành Đạo luật Lindsey O. Graham về trừng phạt Nga và Iran vào ngày 18/9 – một đạo luật được thiết kế đặc biệt nhằm cắt đứt nguồn thu từ năng lượng và các mạng lưới tài chính của Nga.
Thỏa thuận giữa Washington và Moscow diễn ra trong bối cảnh giá dầu diesel – một nguồn nhiên liệu thiết yếu cho công nghiệp và nông nghiệp – đang tăng vọt trên toàn cầu do các cuộc xung đột tại Trung Đông và Ukraine làm tê liệt cơ sở hạ tầng và gây áp lực lên nguồn cung toàn cầu.
Theo Financial Times, giá bán buôn dầu diesel giao tại cảng New York đã giảm khoảng 4,5%, xuống còn 4,67 USD/gallon sau thông báo ngày 9/10 của ông Trump, mặc dù các nhà phân tích cảnh báo rằng lượng nhiên liệu mà Nga đồng ý cung cấp sẽ không đủ để ngăn chặn tình trạng khan hiếm nguồn cung toàn cầu.
Minh Đức (Theo Kyiv Post, Financial Times)
