Tổng thuật Tọa đàm "Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển"

Chiều nay (16/10), dưới sự chỉ đạo của Hội Luật gia Việt Nam, Tạp chí Đời sống và Pháp luật/Tạp chí điện tử Người Đưa Tin tổ chức toạ đàm "Đẩy mạnh cắt giảm thủ tục hành chính, gỡ rào cản cho doanh nghiệp phát triển".

Về phía các chuyên gia, diễn giả tham dự toạ đàm có: TS. Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội; TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược (Bộ Tài chính); bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Về phía Hội Luật gia Việt Nam có ông Nguyễn Khánh Ngọc, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam và các trưởng ban chuyên môn.

Toạ đàm còn có đại diện các ngân hàng thương mại cùng các doanh nghiệp tham dự.

Phát biểu khai mạc, Nhà báo Phạm Quốc Huy - Tổng Biên tập Tạp chí Đời sống và Pháp luật/ Tạp chí Người Đưa Tin cho biết, cải cách thủ tục hành chính không chỉ là yêu cầu trong hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý Nhà nước, mà còn tác động trực tiếp đến môi trường đầu tư, kinh doanh và năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Thủ tục càng minh bạch, quy trình càng thông suốt, chi phí tuân thủ càng giảm thì nguồn lực của doanh nghiệp càng có điều kiện tập trung cho sản xuất, kinh doanh và đổi mới sáng tạo.

Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu thúc đẩy tăng trưởng 2 con số trong giai đoạn 2026-2030, yêu cầu đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính càng trở nên cấp thiết. Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026 của Chính phủ đã đặt ra những nhiệm vụ, giải pháp nhằm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, góp phần thúc đẩy tăng trưởng 2 con số. Điều này cho thấy cải cách thủ tục hành chính cần được nhìn nhận không chỉ từ yêu cầu quản lý, mà còn từ mục tiêu khơi thông nguồn lực, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp phát triển.

Với tinh thần đó, Tọa đàm hôm nay là diễn đàn để các chuyên gia pháp lý, các nhà hoạch định chính sách và đại diện doanh nghiệp cùng nhìn nhận những điểm nghẽn từ thực tiễn, phân tích nguyên nhân từ quy định pháp luật đến quá trình tổ chức thực hiện.

Đồng thời đề xuất những giải pháp thiết thực nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả cải cách thủ tục hành chính và tạo lập môi trường kinh doanh thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

"Chúng tôi kỳ vọng những ý kiến trao đổi tại tọa đàm sẽ không chỉ dừng lại ở việc nhận diện khó khăn, mà còn đưa ra được những kiến nghị có cơ sở thực tiễn và tính khả thi, góp phần giúp các cơ quan có thẩm quyền tiếp tục hoàn thiện chính sách, nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp", Nhà báo Phạm Quốc Huy nhấn mạnh.

Với vai trò là cơ quan ngôn luận của Hội Luật gia Việt Nam, Tạp chí Đời sống và Pháp luật xác định trách nhiệm đồng hành cùng tiến trình cải cách thông qua việc phản ánh kịp thời những vấn đề từ thực tiễn, ghi nhận tiếng nói của doanh nghiệp và giới chuyên gia, góp phần lan tỏa những cách làm hiệu quả, đồng thời kiến nghị tháo gỡ những bất cập trong xây dựng và thực thi pháp luật.

4 định hướng trọng tâm của Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam

Tham dự và phát biểu chỉ đạo tại Toạ đàm, ông Nguyễn Khánh Ngọc – Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam cho biết, trong giai đoạn vừa qua và đặc biệt bước sang nhiệm kỳ 2026-2031, dưới sự lãnh đạo sâu sát của Đảng, sự điều hành quyết liệt của Chính phủ, công cuộc hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh đã đạt được những bước tiến quan trọng.

Đặc biệt, tinh thần chỉ đạo tại Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng về phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công gia đoạn 2026-2030 đã đặt ra yêu cầu rất cao và cụ thể: tiếp tục rà soát, cắt giảm mạnh mẽ các ngành nghề kinh doanh có điều kiện và điều kiện kinh doanh không cần thiết; giảm 50% thời gian thực hiện, 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính; đồng thời cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý.

Cụ thể hóa chủ trương này, Chính phủ đã ban hành hàng loạt nghị quyết quan trọng, nổi bật là Nghị quyết số 258/NQ-CP ngày 31/8/2026, tiếp tục yêu cầu đổi mới thực chất, toàn diện công tác cải cách thủ tục hành chính, chuyển mạnh từ tư duy "tiền kiểm" sang "hậu kiểm" trên cơ sở quản trị rủi ro, tăng cường kiểm soát dựa trên dữ liệu và lấy doanh nghiệp, người dân làm trung tâm phục vụ.

Ông Ngọc cho biết, từ thực tiễn phản ánh của cộng đồng doanh nghiệp và qua công tác tư vấn pháp lý của giới luật gia, chúng ta thấy rằng doanh nghiệp vẫn đang đối mặt với không ít rào cản. Đó là tình trạng quy định pháp luật ngày càng nhiều sửa đổi, bổ sung liên tục còn chồng chéo; thiếu thống nhất, trong khi đó các quy định về giải thích, áp dụng pháp luật không đồng bộ dẫn tới những quy định pháp luật không đạt được mục tiêu, chính sách đề ra; thủ tục hành chính qua nhiều tầng nấc; yêu cầu cung cấp hồ sơ giấy tờ của chính cơ quan Nhà nước cấp nhiều lần hoặc những bất cập trong khâu thực thi tại một số cơ quan công quyền.

"Những "điểm nghẽn" này làm gia tăng chi phí tuân thủ, thời gian và rủi ro, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hấp thụ nguồn lực và mục tiêu tăng trưởng kinh tế trong kỷ nguyên vươn mình của dân tộc", ông Ngọc phát biểu.

Theo Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam, với vai trò là tổ chức chính trị - xã hội - nghề nghiệp lớn nhất của giới luật gia cả nước - với hơn 100.000 hội viên hoạt động trên tất cả các lĩnh vực lập pháp, hành pháp, tư pháp và tư vấn pháp luật - Hội Luật gia Việt Nam nhận thức sâu sắc rằng: Xóa bỏ các rào cản thể chế và thủ tục hành chính chính không cần thiết là cách thiết thực để tháo gỡ điểm nghẽn, khơi thông nguồn lực, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp, đưa thể chế thực sự trở thành lợi thế cạnh tranh của quốc gia.

Từ góc nhìn pháp lý và thực tiễn hoạt động của Hội, để việc cắt giảm thủ tục hành chính thực sự đi vào chiều sâu, mang lại hiệu quả thiết thực cho cộng đồng doanh nghiệp nhưng không buông lỏng quản lý trong giai đoạn 2026-2030, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam nhấn mạnh sự cần thiết tăng cường trao đổi, thảo luận giữa cơ quan xây dựng pháp luật và cộng đồng doanh nghiệp để hiểu đúng bản chất, vị trí, vai trò của thủ tục hành chính, từ đó tìm ra "điểm cân bằng". 

Theo đó, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam Nguyễn Khánh Ngọc lưu ý 4 vấn đề trọng tâm sau:

Thứ nhất, rà soát, hoàn thiện các quy định pháp luật gắn liền với tư duy quản lý kiến tạo phát triển. Các bộ, ngành, cơ quan chức năng cần tiếp tục rà soát kỹ lưỡng các điều kiện kinh doanh, kiên quyết bãi bỏ những giấy phép con chồng chéo, bất hợp lý, không còn phù hợp với thực tiễn. Cơ quan nhà nước phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, coi sự hài lòng của doanh nghiệp và người dân làm thước đo chất lượng hoạt động, hoàn thành nhiệm vụ. Thủ tục hành chính là cần thiết khi thực hiện đúng giúp người dân, doanh nghiệp thực hiện hiệu quả các quyền và nghĩa vụ của mình. Nhưng cũng không đặt vấn đề ở thái cực cắt giảm tất cả thủ tục hành chính.

Thứ hai, đẩy mạnh chuyển đổi số, liên thông dữ liệu và nâng cao trách nhiệm thực thi. Công cuộc cắt giảm thủ tục hành chính chỉ thực sự hiệu quả khi gắn liền với quá trình chuyển đổi số quốc gia, kết nối và khai thác dữ liệu liên thông giữa các cơ quan, tránh tình trạng doanh nghiệp phải cung cấp thông tin nhiều lần, cung cấp thông tin mà cơ quan nhà nước đã có. Đồng thời, phải đề cao trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, khắc phục triệt để tình trạng đùn đẩy trách nhiệm, nhũng nhiễu, gây phiền hà trong thực thi công vụ.

Thứ ba, phát huy mạnh mẽ vai trò phản biện xã hội, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp. Hội Luật gia các cấp, các chuyên gia pháp lý cần sát cánh cùng các hiệp hội doanh nghiệp để lắng nghe, nhận diện kịp thời những "điểm nghẽn", vướng mắc từ thực tiễn sản xuất, kinh doanh. Thông qua hoạt động tham gia xây dựng pháp luật, phản biện xã hội và tổng rà soát văn bản quy phạm pháp luật, Hội sẽ tích cực kiến nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền sửa đổi, bổ sung các quy định còn bất cập, bảo đảm tính thống nhất và minh bạch của hệ thống pháp luật.

Thứ tư, đẩy mạnh các hoạt động hỗ trợ pháp lý thiết thực cho doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa. Các trung tâm tư vấn pháp luật, trợ giúp pháp lý thuộc hệ thống Hội cần tăng cường đồng hành, hướng dẫn, hỗ trợ pháp lý miễn phí, giúp doanh nghiệp hiểu đúng và thực hiện hiệu quả các quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của mình nhằm phòng ngừa rủi ro, giải quyết tranh chấp hiệu quả từ cơ sở, qua đó tiếp thêm niềm tin và động lực để cộng đồng doanh nghiệp yên tâm đầu tư, sản xuất.

Nhấn mạnh tọa đàm hôm nay là diễn đàn có ý nghĩa thiết thực để các cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia kinh tế - pháp lý và cộng đồng doanh nghiệp cùng nhìn thẳng vào thực tế, chia sẻ những bài học hay và giải pháp đột phá, Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam kỳ vọng qua các tham luận sâu sắc của đại diện Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cùng các ý kiến trao đổi thẳng thắn từ Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội và các vị đại biểu, chúng ta sẽ đúc rút được những kiến nghị sắc sảo, khả thi để gửi tới các cơ quan có thẩm quyền.

"Hy vọng Tọa đàm về chủ đề hôm nay sẽ là sự khởi đầu cho những nỗ lực của Tạp chí Đời sống và Pháp luật và Hội Luật gia Việt Nam nhằm đóng góp thiết thực vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên phát triển mới", Chủ tịch Hội Luật gia Việt Nam phát biểu.

Ông Nguyễn Khánh Ngọc khẳng định, Hội Luật gia Việt Nam cam kết sẽ luôn đồng hành, sát cánh cùng cộng đồng doanh nghiệp, phát huy trí tuệ và tâm huyết của đội ngũ luật gia cả nước để góp phần xây dựng môi trường đầu tư kinh doanh thông thoáng, minh bạch, thực hiện thắng lợi các mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của đất nước trong giai đoạn mới.

Cắt giảm hơn 40% ngành nghề kinh doanh có điều kiện

Trình bày tham luận tại tọa đàm, bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết, sau gần 2 năm triển khai cải cách, Bộ đã cắt giảm, đơn giản hóa 629 thủ tục hành chính, rút ngắn 9.007 ngày giải quyết và giảm 5.318 tỷ đồng chi phí tuân thủ so với năm 2024.

Theo bà Tuyết, cải cách thủ tục hành chính không đơn thuần là nhiệm vụ kỹ thuật của cơ quan nhà nước mà còn là giải pháp quan trọng nhằm tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi, khơi thông nguồn lực và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

Đối với doanh nghiệp, việc rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ và giảm các yêu cầu thủ tục giúp tiết kiệm chi phí, dành thêm nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời mở ra cơ hội đầu tư mới.

Thời gian qua, Đảng, Quốc hội và Chính phủ đã xác định cải cách thể chế, đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm điều kiện kinh doanh và đẩy mạnh phân cấp, phân quyền là những nhiệm vụ trọng tâm để thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội.

Trong đó, Nghị quyết số 66/NQ-CP ngày 26/3/2025 của Chính phủ đặt ra các mục tiêu cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh giai đoạn 2025-2026.

Theo các chỉ tiêu được bà Tuyết chia sẻ, cấp Bộ chỉ thực hiện không quá 30% tổng số thủ tục hành chính thuộc lĩnh vực quản lý; cắt giảm tối thiểu 30% ngành, nghề kinh doanh có điều kiện; giảm 50% thời gian giải quyết và 50% chi phí tuân thủ thủ tục hành chính trong năm 2026 so với năm 2024.

"Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, yêu cầu này có ý nghĩa đáng kể do phạm vi quản lý rộng, bao gồm các lĩnh vực đất đai, tài nguyên nước, môi trường, biển và hải đảo, nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản, chăn nuôi và trồng trọt. Đây cũng là những lĩnh vực có nhiều thủ tục liên quan trực tiếp đến hoạt động sản xuất, kinh doanh, tiến độ triển khai dự án và chi phí của doanh nghiệp", bà Tuyết cho hay.

Báo cáo kết quả thực hiện, bà Tuyết cho biết, Bộ Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã cắt giảm 22 ngành, nghề kinh doanh có điều kiện, tương ứng 44,9%; giảm 349 điều kiện kinh doanh, tương ứng 41,31%.

Về thủ tục hành chính, tổng số thủ tục được cắt giảm, đơn giản hóa là 629, giúp rút ngắn 9.007 ngày giải quyết, tương ứng 54,04% thời gian thực hiện. Chi phí tuân thủ giảm 5.318 tỷ đồng, tương ứng 54,81% so với năm 2024.

Bên cạnh đó, Bộ đã phân cấp 119 thủ tục hành chính, đưa tỉ lệ thủ tục thuộc thẩm quyền giải quyết của cấp bộ xuống còn 27,16%.

Chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, giảm yêu cầu hồ sơ trùng lặp

Theo Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cắt giảm thủ tục hành chính cần đi cùng với đổi mới phương thức quản lý nhà nước, trong đó chú trọng phân cấp, phân quyền và chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở đánh giá rủi ro.

Bà Tuyết cho rằng, cải cách không đồng nghĩa với buông lỏng quản lý. Thay vào đó, cơ quan nhà nước cần tập trung nguồn lực kiểm tra, giám sát vào những lĩnh vực và đối tượng có nguy cơ cao; đồng thời tận dụng tiêu chuẩn, quy chuẩn và dữ liệu để giảm các yêu cầu xác nhận, chứng nhận không cần thiết.

"Những thông tin cơ quan nhà nước đã có cần được khai thác, chia sẻ thay vì yêu cầu doanh nghiệp kê khai nhiều lần. Với các nội dung có thể kiểm soát bằng tiêu chuẩn, quy chuẩn, việc xây dựng thêm các lớp giấy phép cần được xem xét để tránh phát sinh gánh nặng tuân thủ", bà Tuyết nói.

Một nội dung khác được bà Tuyết nhấn mạnh là thay đổi cách thiết kế thủ tục hành chính, từ logic vận hành của cơ quan quản lý sang nhu cầu thực tế của người thực hiện thủ tục.

Theo đó, quy trình cần xác định rõ doanh nghiệp phải cung cấp những thông tin nào, cơ quan nhà nước đã có dữ liệu gì và bước xử lý nào thực sự cần thiết. Việc số hóa cũng không nên dừng ở đưa biểu mẫu giấy lên môi trường điện tử, mà phải gắn với tái cấu trúc quy trình, kết nối và chia sẻ dữ liệu.

Mục tiêu là thực hiện nguyên tắc một lần cung cấp thông tin, nhiều lần sử dụng; một lần kê khai để nhiều cơ quan cùng khai thác; hạn chế tình trạng doanh nghiệp phải nộp lại giấy tờ hoặc thực hiện các bước trung gian không cần thiết.

Về định hướng thời gian tới, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp tục rà soát thủ tục theo ngành, lĩnh vực và chuỗi hoạt động sản xuất, kinh doanh, thay vì chỉ xem xét từng thủ tục riêng lẻ.

Bộ cũng đặt mục tiêu loại bỏ các thành phần hồ sơ, bước thực hiện và yêu cầu quản lý trùng lặp; đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với nguồn lực, hướng dẫn nghiệp vụ và năng lực thực thi của địa phương; đồng thời tăng cường hậu kiểm dựa trên mức độ rủi ro. Cùng với đó, việc kết nối, chia sẻ dữ liệu và tái cấu trúc quy trình trên môi trường số sẽ được đẩy mạnh, hướng tới thực hiện thủ tục hành chính không phụ thuộc vào địa giới hành chính.

Một giải pháp khác là tăng cường tiếp nhận, xử lý phản ánh của doanh nghiệp và hiệp hội ngành hàng. Theo bà Tuyết, những phản ánh về thành phần hồ sơ, thủ tục hoặc khâu xử lý chậm cần được xem là căn cứ để rà soát lại quy định và quy trình thực hiện.

Bộ sẽ tiếp tục tổ chức đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp nhằm trực tiếp nhận diện khó khăn, vướng mắc. Trong tháng 6/2026, Bộ đã tổ chức diễn đàn đối thoại về thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh với sự tham gia của doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng.

Nhấn mạnh yêu cầu cải cách phải được thực hiện thường xuyên, bà Tuyết cho rằng kết quả không nên chỉ được đánh giá bằng số lượng thủ tục đã cắt giảm, mà cần đo lường qua thời gian doanh nghiệp tiết kiệm được, mức giảm chi phí tuân thủ và khả năng mở rộng hoạt động kinh doanh.

Theo bà, phân cấp không chỉ là chuyển thẩm quyền mà phải đi kèm năng lực thực hiện và trách nhiệm giải trình. Tương tự, việc cắt giảm thủ tục cần hướng tới quản lý hiệu quả hơn, chuyển nguồn lực từ tiền kiểm đại trà sang hậu kiểm có trọng tâm, trọng điểm.

"Cải cách thủ tục hành chính sẽ không chỉ giúp doanh nghiệp dễ làm thủ tục hơn, mà quan trọng hơn là giúp doanh nghiệp dễ đầu tư hơn, dễ sản xuất hơn, dễ mở rộng hoạt động hơn và cạnh tranh tốt hơn", bà Tuyết nhấn mạnh.

 THẢO LUẬN MỞ

Các diễn giả chính: TS. Mạc Quốc Anh - Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội; TS. Nguyễn Minh Thảo - Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược; bà Ngô Thị Tuyết - Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Bộ Nông nghiệp và Môi trường.

Người dẫn chương trình: Nhà báo Phạm Quốc Huy

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Qua các tham luận của các diễn giả vừa rồi, chúng ta đã nhìn thấy yêu cầu cải cách thủ tục hành chính từ cả góc độ chính sách và thực tiễn.

Thời gian qua, nhiều thủ tục đã được cắt giảm, đơn giản hóa và chi phí tuân thủ được ước tính giảm đáng kể. Các cơ quan quản lý nhà nước đã chủ động cắt giảm 188 thủ tục, đơn giản hóa 225 thủ tục và bãi bỏ 39 yêu cầu đăng ký kinh doanh theo Kết luận số 18-KL/TW. Về kết quả kiểm soát quy định thủ tục hành chính trong dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật, trong quý III/2026, các bộ ngành địa phương đã đánh giá tác động 1.005 thủ tục hành chính, thực hiện thẩm định 916 thủ tục hành chính tại 116 dự thảo văn bản quy phạm pháp luật...

Đây là kết quả rất ấn tượng thể hiện quyết tâm rất lớn của cả hệ thống chính trị. Nhưng một câu hỏi quan trọng đặt ra là: Để những kết quả trên được chuyển hóa thành hiệu quả thực tế trong hoạt động của doanh nghiệp. 

Thưa ông Mạc Quốc Anh, từ phản hồi của doanh nghiệp hội viên, các kết quả cải cách thủ tục hành chính hiện nay đã được doanh nghiệp cảm nhận rõ hiệu quả trong thực tế chưa? Đâu là những vấn đề cần tiếp tục được tháo gỡ? Ông có thể nêu một trường hợp cụ thể để thấy rõ còn có vướng mắc ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp cần phải tháo gỡ? Xin mời ông Mạc Quốc Anh chia sẻ?

TS. Mạc Quốc Anh: Trước khi đến với chương trình này, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội đã tổ chức được 3 Diễn đàn Kinh tế Thủ đô. Mỗi diễn đàn đều có nhiều nội dung thiết thực, tích cực dành cho cộng đồng doanh nghiệp. Gần đây nhất, tại Diễn đàn Kinh tế Thủ đô lần thứ 3, chúng tôi đã thu hút khoảng 350 doanh nghiệp tham dự, cùng sự tham gia của 15 đại sứ các nước. Đặc biệt, diễn đàn quy tụ 18 tổ chức, hiệp hội ở Trung ương và Hà Nội cùng phối hợp tổ chức.

Tại các diễn đàn này, chúng tôi cũng thường xuyên trao đổi những nội dung tương tự như chủ đề mà Tạp chí đang đề cập ngày hôm nay. Có một vấn đề thường được đặt ra là chi phí dành cho việc thực hiện các thủ tục hành chính của doanh nghiệp hiện nay như thế nào, và đây có phải là vấn đề doanh nghiệp thực sự quan tâm hay không?

Tôi xin trả lời câu hỏi này từ góc nhìn của cộng đồng doanh nghiệp. Chi phí là một yếu tố quan trọng, nhưng điều doanh nghiệp quan tâm không chỉ là chi phí mà còn là thời gian dành cho việc thực hiện các thủ tục hành chính.

Theo thông tin chúng tôi nắm được từ các thành viên Hiệp hội, trước năm 2010, doanh nghiệp có thể phải dành từ 25-28% thời gian làm việc trong ngày cho các thủ tục hành chính. Đến nay, khoảng thời gian này đã giảm dần nhờ việc đẩy mạnh ứng dụng công nghệ và chuyển đổi từ hồ sơ giấy sang thực hiện các thủ tục trực tuyến.

Tôi xin lấy một vài ví dụ. Trước đây, việc xuất hóa đơn chủ yếu được thực hiện bằng hóa đơn giấy, còn hiện nay đã chuyển sang hóa đơn điện tử. Việc nộp tiền vào ngân sách nhà nước, nộp tiền qua Kho bạc cũng đã được thực hiện trực tuyến thông qua các dịch vụ ngân hàng. Đây là những thay đổi cho thấy cải cách thủ tục hành chính đã mang lại những kết quả tích cực và từng bước đi vào thực tiễn hoạt động của doanh nghiệp. Tôi cũng đánh giá cao những chuyển biến trong các lĩnh vực như thuế, hải quan và những lĩnh vực đã đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số vào giải quyết thủ tục hành chính.

Tuy nhiên, bên cạnh chi phí và thời gian, doanh nghiệp còn quan tâm đến một số vấn đề khác.

Thứ nhất, doanh nghiệp lo ngại việc phải huy động nhân lực để thực hiện các thủ tục hành chính. Nguồn nhân lực vốn cần được tập trung cho hoạt động sản xuất, kinh doanh, nhưng nếu phải dành quá nhiều thời gian cho các thủ tục thì sẽ ảnh hưởng đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp.

Thứ hai, các thủ tục hành chính có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ những cơ hội trong hoạt động sản xuất, kinh doanh, đồng thời ảnh hưởng đến tiến độ hoàn thành công việc và thực hiện các cam kết với đối tác.

Đối với các thành viên Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội, hiện nay vẫn còn một số rào cản, vướng mắc đáng chú ý. Nếu nhìn vào những thủ tục đang gây khó khăn cho doanh nghiệp, có thể kể đến một số nhóm vấn đề sau:

Thứ nhất, các thủ tục liên quan đến đất đai, đầu tư và xây dựng. Đối với các doanh nghiệp có hoạt động sản xuất, kinh doanh, việc cải cách thủ tục trong các lĩnh vực đất đai, xây dựng, cũng như các vấn đề liên quan đến phòng cháy, chữa cháy, có ý nghĩa rất quan trọng trong việc giảm chi phí tuân thủ. Chúng tôi ghi nhận đã có những chuyển biến tích cực trong cải cách các thủ tục này. Tuy nhiên, trên thực tế, những thay đổi đó vẫn chưa đáp ứng đầy đủ kỳ vọng của cộng đồng doanh nghiệp. Doanh nghiệp vẫn mong muốn có thêm những chuyển biến rõ rệt hơn, thực chất hơn để việc thực hiện các thủ tục được thuận lợi và nhanh chóng.

Thứ hai, các thủ tục liên quan đến hoàn thuế giá trị gia tăng. Đây cũng là một vấn đề đang gây cản trở hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Việc giải quyết thủ tục hoàn thuế còn gặp khó khăn sẽ ảnh hưởng đến dòng tiền và khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp. Vì vậy, đây là một trong những nội dung cần tiếp tục được quan tâm tháo gỡ.

Thứ ba, các thủ tục kiểm tra chuyên ngành. Qua khảo sát của chúng tôi, đây cũng là vấn đề được nhiều thành viên Hiệp hội phản ánh. Hiện nay, Hiệp hội có khoảng 11.000 hội viên, trong đó có các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực xuất nhập khẩu hàng hóa. Đối với những doanh nghiệp này, thủ tục kiểm tra chuyên ngành có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thời gian đưa nguyên liệu vào sản xuất và tiến độ thực hiện đơn hàng.

Tôi xin lấy một ví dụ cụ thể. Khi doanh nghiệp nhập khẩu một cuộn thép để đưa vào sản xuất, hàng hóa có thể phải lưu kho, lưu bãi trong thời gian chờ thực hiện các thủ tục kiểm tra chuyên ngành. Trước đây, có trường hợp phải cắt một đoạn thép để đưa đi kiểm nghiệm, đánh giá xem sản phẩm có bảo đảm các yêu cầu về chất lượng hay không.

Những thủ tục như vậy có thể khiến doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn. Trong thời gian chờ kiểm tra, hàng hóa vẫn phải lưu kho, lưu bãi và chưa thể đưa ngay vào sản xuất. Theo ví dụ tôi vừa nêu, thời gian chờ có thể kéo dài khoảng 30 ngày.

Khoảng thời gian này là rất đáng kể đối với doanh nghiệp sản xuất. Khi nguyên liệu đầu vào chưa được đưa vào sản xuất kịp thời, doanh nghiệp có thể không đủ thời gian hoàn thành đơn hàng theo kế hoạch, từ đó ảnh hưởng đến tiến độ giao hàng và các cam kết với đối tác. Tôi xin nêu ví dụ này để thấy rằng, những thủ tục kiểm tra chuyên ngành nếu chưa được tổ chức hợp lý có thể tạo ra những chi phí và áp lực rất lớn cho doanh nghiệp, không chỉ về tài chính mà còn về thời gian, nhân lực và cơ hội kinh doanh.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Thưa bà Ngô Thị Tuyết, Bộ Nông nghiệp và Môi trường là một trong 3 Bộ được Chính phủ biểu dương vì đạt và vượt các chỉ tiêu được giao, đồng thời được giao xây dựng các Nghị quyết riêng về cắt giảm, phân cấp và đơn giản hóa thủ tục hành chính. Để đạt được kết quả trên, xin hỏi phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường có cơ chế nào để tiếp nhận, kiểm tra và xử lý những bất cập nếu có trong lĩnh vực quản lý của mình?

Bà Ngô Thị Tuyết: Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã đạt được những kết quả cụ thể về cắt giảm thủ tục hành chính trong 2 năm vừa qua, là một trong những bộ được tuyên dương. Để có được kết quả này, ngay từ đầu, Bộ đã chủ động triển khai, không chờ đến khi có Kết luận 18 hay Nghị quyết 66 mới thực hiện, mà xác định đơn giản hóa thủ tục hành chính, cắt giảm thủ tục đầu tư kinh doanh là công việc thường xuyên. Bộ cũng chú trọng tiếp nhận thông tin phản ánh từ cá nhân, doanh nghiệp, coi đây là nguồn đầu vào quan trọng để nhận diện khó khăn, vướng mắc và đề xuất giải pháp cải cách. 

Trong nhiều lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý như đất đai, khoáng sản, môi trường, từ phản ánh thực tế của doanh nghiệp, Bộ đã kiến nghị cơ quan có thẩm quyền đơn giản hóa thủ tục hành chính; đồng thời đề xuất Chính phủ, Quốc hội và các cơ quan liên quan tháo gỡ vướng mắc, xây dựng cơ chế đặc thù khi cần thiết. 

Bên cạnh đó, Bộ thiết lập cơ chế tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị và đặc biệt coi trọng việc theo dõi, giải quyết các ý kiến này. Ngoài hệ thống tiếp nhận theo quy định của Chính phủ và cổng tiếp nhận phản ánh, Bộ còn phân công các đơn vị chuyên môn trả lời, theo dõi kiến nghị của cử tri do địa phương, Bộ Tư pháp và các cơ quan liên quan chuyển đến. Đây đều là những nguồn thông tin quan trọng để Bộ rà soát quy định, điều chỉnh quy trình và tiếp tục thúc đẩy cải cách thủ tục hành chính.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo ông Mạc Quốc Anh, cần ưu tiên gì để việc cắt giảm thủ tục hành chính thực sự giúp doanh nghiệp giảm chi phí tuân thủ và có thêm nguồn lực cho sản xuất, kinh doanh? Có lẽ, các nhà hoạch định chính sách cũng rất mong muốn lắng nghe ý kiến từ phía cộng đồng doanh nghiệp. Xin mời ông Mạc Quốc Anh chia sẻ.

TS. Mạc Quốc Anh: Đây là một câu hỏi rất hay, đồng thời cũng là vấn đề mà chúng tôi mong muốn được chia sẻ, bởi nó phản ánh những tâm tư, nguyện vọng của cộng đồng doanh nghiệp. Theo tôi, một trong những vấn đề mà doanh nghiệp luôn trăn trở hiện nay là các chi phí phát sinh từ sự thiếu chắc chắn trong quá trình đầu tư, sản xuất, kinh doanh vẫn còn tồn tại. Khi quyết định đầu tư một khoản vốn, doanh nghiệp luôn mong muốn khoản đầu tư đó có thể sinh lời, tạo ra lợi nhuận dựa trên doanh thu.

Việc thúc đẩy xây dựng một nền hành chính minh bạch, hoàn thiện hệ thống pháp chế và pháp lý là những định hướng rất tích cực. Tuy nhiên, điều quan trọng là những cải cách đó có thực sự giúp doanh nghiệp tăng trưởng ổn định hay không. Đây là câu hỏi mà chúng ta cần nghiêm túc suy nghĩ. Một vấn đề khác khiến doanh nghiệp còn băn khoăn là không biết khi nào các thủ tục hành chính mới được hoàn tất. Khi đưa ra các quyết định như tuyển dụng lao động, vay vốn hay tiếp nhận đơn hàng mới, doanh nghiệp cần biết liệu các thủ tục hành chính có được giải quyết kịp thời, trước khi những quyết định đó cần được triển khai hay không.

Chúng tôi rất mong các cơ quan quản lý nhà nước quan tâm đến vấn đề này. Đương nhiên, cải cách hành chính không chỉ là nhiệm vụ của Bộ Nông nghiệp và Môi trường mà còn liên quan đến nhiều bộ, ngành khác.

Một vấn đề nữa là doanh nghiệp không bao giờ muốn hạ thấp các tiêu chuẩn của mình. Bởi nếu tiêu chuẩn bị hạ thấp, doanh nghiệp sẽ gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu của khách hàng, duy trì đơn hàng và tiếp cận thị trường. Tuy nhiên, trong một số trường hợp, doanh nghiệp cũng buộc phải cân nhắc điều chỉnh để có thể triển khai công việc nhanh hơn và tiếp cận thị trường thuận lợi hơn.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, việc điều chỉnh ở đây xuất phát từ những khó khăn thực tế khi các tiêu chuẩn ngày càng cao, trong khi doanh nghiệp phải đáp ứng nhiều yêu cầu về thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh. Vì vậy, đây là bài toán có 2 mặt. Một mặt, doanh nghiệp vẫn phải nỗ lực nâng cao tiêu chuẩn, tăng cường năng lực cạnh tranh để đáp ứng yêu cầu của thị trường. Mặt khác, doanh nghiệp cũng phải giải quyết những vướng mắc liên quan đến thủ tục hành chính, nguồn vốn và khả năng tiếp cận thị trường.

Bên cạnh đó, từ góc độ doanh nghiệp, vấn đề an toàn cũng rất quan trọng. An toàn ở đây không chỉ liên quan đến môi trường mà còn bao gồm việc bảo đảm an toàn, tính rõ ràng và khả năng tuân thủ các nghĩa vụ mà cơ quan quản lý nhà nước yêu cầu doanh nghiệp thực hiện. Chúng tôi cũng mong muốn rằng những yêu cầu từ phía cơ quan quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp phải bảo đảm tính minh bạch và hợp lý. Nếu các yêu cầu đưa ra thiếu hợp lý, chắc chắn sẽ tạo ra những phản ứng trái chiều từ cộng đồng doanh nghiệp.

Chúng tôi rất vui khi được tham gia các chương trình tọa đàm, diễn đàn do Tạp chí tổ chức, bởi đây là cơ hội để cộng đồng doanh nghiệp phản ánh những khó khăn, bất cập và những vấn đề chưa hợp lý trong thực tiễn.

Chúng tôi cũng mong muốn rằng sau những chương trình tọa đàm như thế này, Tạp chí sẽ có những báo cáo, kiến nghị hoặc thông tin tổng hợp gửi đến các cấp, các ngành, qua đó chỉ ra những điểm nghẽn, những bất cập trong quá trình thực thi chính sách và thủ tục hành chính. Từ đó, Tạp chí có thể góp phần đại diện cho tiếng nói của cộng đồng doanh nghiệp, chuyển tải những kiến nghị thực tiễn đến các cơ quan có thẩm quyền, giúp các cơ quan quản lý có thêm cơ sở để nghiên cứu, điều chỉnh chính sách.

Tôi muốn nhấn mạnh rằng, trong quá trình cải cách hành chính của Nhà nước, đặc biệt là các giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp, điều mà cộng đồng doanh nghiệp chúng tôi mong muốn là phải có đội ngũ nhân lực đủ năng lực, chuyên môn hóa và chuyên nghiệp để giải quyết các thủ tục hành chính.

Chúng ta đang bước vào một kỷ nguyên mới, một kỷ nguyên vươn mình. Vì vậy, đội ngũ nhân lực thực hiện nhiệm vụ này cần có trình độ chuyên môn cao, chất lượng tốt và khả năng đáp ứng những yêu cầu mới. Tôi mong muốn các nhà hoạch định chính sách cũng như đội ngũ trực tiếp thực thi pháp luật, giải quyết thủ tục hành chính phải nâng cao năng lực thực thi lên một tầm cao mới. Trong bối cảnh hiện nay, cán bộ cần có khả năng ứng dụng công nghệ số, sử dụng thành thạo các công cụ công nghệ và ngoại ngữ để đáp ứng yêu cầu công việc.

Điều này càng quan trọng khi hoạt động đầu tư nước ngoài (FDI) ngày càng phát triển. Chúng tôi mong muốn các cơ quan quản lý nhà nước không chỉ thực hiện chức năng quản lý mà còn đóng vai trò hỗ trợ, kết nối, tạo điều kiện để các doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận, hợp tác với doanh nghiệp FDI. Thông qua đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa có thể mở rộng kết nối giao thương, liên kết sản xuất và tiếp nhận chuyển giao công nghệ từ các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài. Tất nhiên, để thực hiện được những hoạt động này, các thủ tục hành chính liên quan cũng cần được giải quyết thuận lợi, kịp thời.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Thưa quý vị, số lượng thủ tục được cắt giảm không phải là thước đo duy nhất khi nói về hiệu quả cải cách. Vấn đề là doanh nghiệp thực sự tiết kiệm được bao nhiêu thời gian, chi phí và nguồn lực. Xin trao đổi với TS. Nguyễn Minh Thảo về cách đo lường kết quả cải cách từ góc độ môi trường kinh doanh. 

Theo bà, ngoài số lượng thủ tục được cắt giảm, cần dựa vào những chỉ số nào để đánh giá thực chất hiệu quả cải cách hành chính đối với doanh nghiệp? Nếu số liệu báo cáo cho thấy thủ tục được cắt giảm nhưng doanh nghiệp vẫn phản ánh mất nhiều thời gian và chi phí, theo bà, đâu là nguyên nhân của vấn đề?

TS. Nguyễn Minh Thảo: Tôi rất đồng cảm với những chia sẻ của anh Mạc Quốc Anh, tuy nhiên, tôi có góc nhìn riêng. Anh Quốc Anh đề cập đến việc cung cấp nguồn nhân lực tốt để thực hiện các thủ tục hành chính thuận lợi hơn. Theo tôi, yếu tố con người rất quan trọng, nhưng cần được nhìn nhận xuyên suốt từ khâu xây dựng văn bản đến tổ chức thực thi chính sách. Đội ngũ xây dựng chính sách phải có năng lực thì mới tạo ra được những chính sách tốt; đồng thời, người thực thi phải hiểu và vận dụng được chính sách. Điều này cũng góp phần hạn chế tình trạng chính sách vừa ban hành đã phải sửa đổi. 

Thời gian qua, nhiều cải cách đã được thực hiện, nhiều điều kiện kinh doanh và ngành nghề kinh doanh có điều kiện đã được cắt giảm. Vậy làm thế nào để đánh giá hiệu quả thực chất của những cải cách này? 

Theo tôi, có 2 yếu tố quan trọng. Thứ nhất, cần có một đơn vị đánh giá độc lập. Thay vì để các bộ, ngành tự đánh giá những kết quả mình đạt được, cần có một bên độc lập xem xét liệu hiệu quả của chính sách có thực sự đi vào cuộc sống hay không. Ở đây, tôi cũng đồng tình với quan điểm về tính an toàn mà anh Quốc Anh đề cập. An toàn không chỉ là giảm rủi ro về chính sách cho doanh nghiệp, mà còn phải bảo đảm cơ quan quản lý nhà nước có thể kiểm soát và quản lý tốt hơn trong quá trình thực hiện thủ tục hành chính. 

Thứ hai, cần tăng cường khảo sát, điều tra từ phía doanh nghiệp. Đây là cơ sở quan trọng để xác định thủ tục hành chính đã thực sự thuận lợi hơn hay chưa, doanh nghiệp đã được thụ hưởng những lợi ích từ cải cách hay chưa. Các hiệp hội doanh nghiệp như VCCI, hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa hoặc các hiệp hội ngành hàng đều có thể tham gia thực hiện những khảo sát này.

Kết quả đánh giá độc lập cùng với phản hồi từ doanh nghiệp sẽ cung cấp thêm bằng chứng để xác định tính hiệu quả, tính hữu ích và mức độ đi vào thực tiễn của chính sách. Theo tôi, đây là những nội dung quan trọng để bảo đảm chính sách không chỉ dừng lại trên văn bản mà thực sự phát huy hiệu quả trong cuộc sống. 

Về bộ tiêu chí đánh giá, theo tôi, mỗi thủ tục hành chính, mỗi lĩnh vực sẽ cần những tiêu chí phù hợp, không thể áp dụng một tiêu chí chung cho tất cả. Tuy nhiên, có 2 yếu tố cơ bản có thể xem xét là thời gian thực hiện thủ tục và chi phí tuân thủ mà doanh nghiệp phải bỏ ra. Hiện nay, các văn bản quy phạm pháp luật cũng đã có hướng dẫn để đánh giá chi phí tuân thủ, chẳng hạn tính toán mức chi phí giảm được khi một thủ tục được rút ngắn thời gian giải quyết từ ba ngày xuống còn 2 ngày. Nhưng vấn đề quan trọng là những tiêu chí này cần được đánh giá từ thực tế của doanh nghiệp, thay vì chỉ dựa trên số liệu do các bộ, ngành đưa ra. 

Ví dụ, quy định có thể yêu cầu hoàn thành thủ tục trong hai ngày, nhưng nếu doanh nghiệp phải nộp hồ sơ rồi bổ sung, chỉnh sửa nhiều lần, tổng thời gian thực tế có thể kéo dài đến 10 ngày hoặc một tháng. Vì vậy, cần đo lường thời gian doanh nghiệp thực sự bỏ ra để hoàn thành thủ tục, chứ không chỉ căn cứ vào thời hạn được quy định trong văn bản pháp luật.

Chẳng hạn, Ngân hàng Thế giới khi đánh giá một quy trình cũng xem xét các yếu tố như số lượng thủ tục, thời gian thực hiện và chi phí. Trong đó, thời gian được tính là thời gian thực tế doanh nghiệp cần để hoàn tất thủ tục, không đơn thuần là thời hạn ghi trong quy định pháp luật. Tôi cho rằng đây là những tiêu chí có thể tham khảo để đánh giá hiệu quả cải cách. Khi các hiệp hội tiến hành khảo sát doanh nghiệp, có thể bổ sung thêm những tiêu chí phù hợp với từng lĩnh vực hoặc từng loại thủ tục hành chính.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Thưa bà Tuyết, sau khi cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, Bộ Nông nghiệp và Môi trường ghi nhận những chuyển biến gì trong thực tiễn? Thời gian tới, Bộ sẽ tiếp tục tập trung vào những nội dung nào?

Bà Ngô Thị Tuyết: Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, chúng tôi cũng đang cố gắng xây dựng một hệ thống pháp luật minh bạch, rõ ràng, thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp.

Để đánh giá kết quả đạt được, chúng tôi xem xét các tiêu chí như thời gian, chi phí thực hiện thủ tục hành chính. Tuy nhiên, theo quy định hiện nay, việc đánh giá chủ yếu do cơ quan thực hiện thủ tục hành chính tự đánh giá. Vì vậy, chúng tôi cũng rất mong có thêm sự tham gia của các tổ chức đánh giá độc lập, với những tiêu chí cụ thể và đánh giá từ phía người dân, doanh nghiệp.

Đây sẽ là những nguồn thông tin để Bộ tự nhìn nhận lại mình. Mặc dù chúng tôi có thể cho rằng những cải cách đã thực hiện là phù hợp và mang lại lợi ích cho người dân, doanh nghiệp, nhưng thực tế hiệu quả đến đâu thì cần có phản hồi từ cộng đồng doanh nghiệp và các tổ chức đánh giá độc lập để tiếp tục hoàn thiện.

Qua quá trình cải cách trong hai năm vừa qua, chúng tôi cũng nhận thấy cộng đồng doanh nghiệp đánh giá các thủ tục hành chính của Bộ đã mang lại những kết quả thiết thực, góp phần giảm chi phí.

Chẳng hạn, vừa qua, Bộ đã thực hiện phân loại hàng hóa theo mức độ rủi ro. Theo quy định của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa, hàng hóa được chia thành các mức độ rủi ro thấp, trung bình và cao. Đối với hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình, theo quy định hiện nay sẽ không phải thực hiện kiểm tra chất lượng khi nhập khẩu.

Đây là một trong những nội dung cắt giảm thực chất, giúp doanh nghiệp nhập khẩu tiết kiệm đáng kể chi phí. Bộ cũng tiếp tục mong nhận được những đóng góp, phản ánh từ doanh nghiệp để có cơ sở thực hiện cải cách tốt hơn.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Nghị quyết số 36/2026 của Chính phủ thay thế Nghị định số 38/2026, với một trong những nội dung cải cách là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm. Thưa bà Tuyết, làm thế nào để việc chuyển đổi này thực sự giúp doanh nghiệp giảm thủ tục, mà vẫn đảm bảo công tác quản lý Nhà nước?

Bà Ngô Thị Tuyết: Theo định hướng chung hiện nay, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang cố gắng nhận diện những nội dung có thể chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Ví dụ, như tôi vừa nói, Bộ thực hiện phân loại hàng hóa theo mức độ rủi ro. Bên cạnh đó, chúng tôi sẽ tiếp tục rà soát các ngành, nghề kinh doanh có điều kiện mà hiện nay doanh nghiệp phải được cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện trước khi hoạt động. Bộ sẽ xem xét những ngành, nghề có điều kiện kinh doanh được quy định đủ rõ ràng để doanh nghiệp có thể căn cứ vào đó thực hiện, không phải lo ngại mình làm như vậy đã đúng hay chưa.

Đây cũng là vấn đề mà chị Thảo đã băn khoăn, đó là chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm nhưng hậu kiểm lại có thể làm phát sinh chi phí cao hơn tiền kiểm.

Đối với vấn đề này, các điều kiện kinh doanh cần được thể hiện bằng những tiêu chí định lượng, làm cơ sở để doanh nghiệp có thể nhìn vào và thực hiện ngay. Tất nhiên, đó là định hướng, còn điều chúng tôi hướng đến vẫn là sự minh bạch, rõ ràng trong các điều kiện kinh doanh.

Một số trường hợp khác cũng có thể chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm trên cơ sở phân loại mức độ rủi ro. Chẳng hạn, trong lĩnh vực môi trường, những hoạt động có mức độ rủi ro thấp có thể được chuyển từ yêu cầu đánh giá tác động môi trường hoặc cấp giấy phép môi trường sang hình thức đăng ký, thông báo.

Đối với kiểm dịch cũng vậy, những đối tượng có nguy cơ mang các tác nhân gây dịch bệnh thấp có thể được xem xét chuyển sang cơ chế hậu kiểm.

Đây là những nội dung Bộ đang triển khai theo định hướng chung và sẽ tiếp tục rà soát để xác định các trường hợp phù hợp với đặc thù quản lý của từng lĩnh vực, qua đó đưa ra những cải cách thực chất.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Xin mời TS. Nguyễn Minh Thảo Thảo chia sẻ thêm những nguyên tắc cần lưu ý khi chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm để vừa bảo đảm hiệu quả quản lý, vừa tạo thuận lợi cho doanh nghiệp?

TS. Nguyễn Minh Thảo: Trước khi trả lời câu hỏi, tôi muốn làm rõ một chút. Thực ra, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm là một nguyên tắc được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, nhiều hoạt động khác nhau. Vì vậy, cần hiểu rõ bản chất của tiền kiểm và hậu kiểm trước khi áp dụng vào từng trường hợp cụ thể.

Thứ nhất, đối với lĩnh vực kiểm tra chuyên ngành, chẳng hạn như kiểm dịch hoặc các hoạt động kiểm tra hàng hóa, đây cũng là một hình thức chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Có nghĩa là doanh nghiệp đăng ký với cơ quan hải quan về việc thực hiện hoạt động đó, sau đó hàng hóa được thông quan và doanh nghiệp thực hiện việc kiểm tra sau thông quan. Thực chất, đây là chuyển từ kiểm tra trước thông quan sang kiểm tra sau thông quan. Doanh nghiệp vẫn phải thực hiện việc kiểm tra, chứ không phải không thực hiện nữa. Tuy nhiên, thay vì phải chờ đợi, ùn tắc tại cảng thì hàng hóa được đưa về sau thông quan, như vậy sẽ thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

Thứ hai, chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm đối với điều kiện kinh doanh. Trước đây, doanh nghiệp phải đáp ứng các điều kiện nhất định thì mới được cơ quan quản lý nhà nước cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh.

Còn hiện nay, thay vì phải được cơ quan quản lý cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp sẽ thực hiện theo các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật. Bộ, ngành ban hành các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật và doanh nghiệp phải đáp ứng những yêu cầu đó để hoạt động kinh doanh; sau đó, cơ quan quản lý chuyên ngành sẽ thực hiện hậu kiểm. Đó mới là hậu kiểm theo đúng nghĩa.

Tuy nhiên, điều tôi băn khoăn là trước đây, khi áp dụng cơ chế tiền kiểm, doanh nghiệp được cơ quan quản lý nhà nước cấp giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh thì phần nào có thể yên tâm rằng mình đã đáp ứng các điều kiện, được cơ quan quản lý xác nhận và có thể quyết định đầu tư, triển khai hoạt động kinh doanh.

Nhưng khi chuyển sang cơ chế hậu kiểm, nếu quy định về điều kiện kinh doanh không đủ rõ ràng thì doanh nghiệp sẽ lo ngại không biết mình đã thực hiện đúng hay chưa. Khi cơ quan quản lý nhà nước tiến hành hậu kiểm, doanh nghiệp có thể đối mặt với rủi ro bị xác định là không đáp ứng điều kiện dù vẫn đang hoạt động kinh doanh. Điều đó có thể dẫn đến nguy cơ bị xử phạt hoặc bị xác định là không đáp ứng yêu cầu.

Chính vì vậy, khi thiết kế các quy định, tiêu chuẩn hoặc quy chuẩn kỹ thuật mà doanh nghiệp phải tuân thủ trước khi hoạt động kinh doanh, cần bảo đảm tính phù hợp. Tôi rất đồng tình với ý kiến của anh Quốc Anh rằng tính cần thiết và tính phù hợp là những yêu cầu đầu tiên. Bên cạnh đó, các quy định phải dễ hiểu và bảo đảm cách hiểu thống nhất - đây là điều rất quan trọng để hoạt động hậu kiểm thực sự có ý nghĩa.

Tôi cũng xin bảo lưu kiến nghị cần phân loại các yêu cầu quản lý tùy theo quy mô doanh nghiệp, tính chất hoạt động và mức độ rủi ro của hoạt động kinh doanh để đưa ra những yêu cầu khác nhau.

Ví dụ, có những tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có thể áp dụng với doanh nghiệp lớn, hoạt động ở quy mô lớn, nhưng cũng có những tiêu chuẩn, quy chuẩn phù hợp hơn với doanh nghiệp có quy mô nhỏ và hoạt động có mức độ rủi ro thấp hơn.

Tôi cho rằng đây là những tiêu chí cần được tính đến khi xây dựng các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật phục vụ việc chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Từ góc độ đại diện cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, theo ông Mạc Quốc Anh, chúng ta cần có cơ chế nào để doanh nghiệp tham gia thực chất hơn vào quá trình xây dựng, rà soát thủ tục hành chính, qua đó giúp quá trình cải cách hành chính thực chất hơn?

TS. Mạc Quốc Anh: Với vai trò là tổ chức Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội, chúng tôi cũng rất chủ động trong việc tiếp nhận thông tin, phản ánh những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp và tham gia góp ý xây dựng chính sách.

Thứ nhất, thông qua Đoàn đại biểu Quốc hội Thành phố Hà Nội, Hội đồng nhân dân và Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hà Nội, chúng tôi có cơ hội tiếp nhận nhiều văn bản để nghiên cứu, đóng góp ý kiến. Trước khi các luật, nghị định, thông tư được ban hành, cơ quan soạn thảo đều lấy ý kiến của cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có các tổ chức hiệp hội như chúng tôi. Đây là kênh quan trọng để doanh nghiệp tham gia đóng góp ý kiến vào quá trình xây dựng chính sách, pháp luật.

Thứ hai, hằng tháng, chúng tôi tổng hợp những khó khăn, vướng mắc và rào cản trong hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp, sau đó gửi thông tin đến các nhóm trao đổi để các cơ quan, đơn vị liên quan nắm bắt và phản hồi.

Đó cũng là lý do chúng tôi thường xuyên tổ chức các Diễn đàn Kinh tế Thủ đô, nhằm trực tiếp trao đổi, tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc liên quan đến thủ tục hành chính và hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Tại mỗi diễn đàn, chúng tôi đều mời đại diện các cơ quan quản lý nhà nước ở Trung ương và Thành phố Hà Nội, cùng các cơ quan báo chí tham dự để trao đổi, tìm giải pháp tháo gỡ những vấn đề đặt ra từ thực tiễn.

Thứ ba, hiện nay, Thành phố Hà Nội cũng tăng cường tổ chức đối thoại với cộng đồng doanh nghiệp. Các sở chuyên ngành như Sở Công Thương, Sở Tài chính, Sở Xây dựng thường tổ chức các buổi đối thoại, tọa đàm với doanh nghiệp, khoảng ba tháng một lần. Những hoạt động này có hình thức tương tự như chương trình tọa đàm mà Tạp chí đang tổ chức, qua đó tạo điều kiện để doanh nghiệp trực tiếp phản ánh khó khăn và trao đổi với cơ quan quản lý nhà nước.

Thứ tư, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Thành phố Hà Nội là thành viên tập thể của Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) – tổ chức đại diện cho cộng đồng doanh nghiệp trên phạm vi cả nước. Thông qua VCCI, chúng tôi tiếp nhận được nhiều thông tin liên quan đến các văn bản quy phạm pháp luật của Nhà nước đang được triển khai, cũng như những quy định có tác động đến hoạt động của doanh nghiệp.

Thứ năm, Hiệp hội còn có một Trung tâm Tư vấn pháp luật trực thuộc. Về quản lý chuyên ngành, trung tâm chịu sự quản lý của Sở Tư pháp. Thông qua trung tâm này, chúng tôi triển khai các hoạt động hợp tác, ký kết và tổ chức tư vấn, hỗ trợ pháp lý cho các doanh nghiệp là hội viên của hiệp hội. Không chỉ phục vụ các doanh nghiệp hội viên, trung tâm còn tham gia tư vấn, hỗ trợ pháp lý cho cả những doanh nghiệp không thuộc hiệp hội khi có nhu cầu.

Đó là 5 nhóm hoạt động, năm kênh mà chúng tôi đã triển khai trong thời gian vừa qua nhằm tiếp nhận thông tin, cập nhật chính sách, hỗ trợ pháp lý và góp phần tháo gỡ khó khăn, vướng mắc cho cộng đồng doanh nghiệp.

Nhà báo Phạm Quốc Huy: Thưa quý vị, qua những trao đổi vừa rồi, có thể thấy cải cách thủ tục hành chính cần được đánh giá không chỉ qua số lượng thủ tục được cắt giảm, mà còn qua những thay đổi thực tế về thời gian, chi phí và nguồn lực mà doanh nghiệp phải bỏ ra.

Để những kết quả cải cách được duy trì, cần tiếp tục rà soát các quy định chưa phù hợp, nâng cao hiệu quả phối hợp trong quá trình thực hiện và kịp thời xử lý những vướng mắc phát sinh từ thực tiễn. Những ý kiến trao đổi hôm nay cũng đặt ra yêu cầu phải theo dõi, đánh giá hiệu quả cải cách một cách thực chất, để chính sách không chỉ thay đổi trên văn bản mà còn tạo ra chuyển biến trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.

Thay mặt Ban Tổ chức, tôi xin trân trọng cảm ơn các diễn giả đã dành thời gian tham dự và chia sẻ nhiều ý kiến tâm huyết, thực tiễn. Cảm ơn quý vị đại biểu, quý vị khán giả đã theo dõi, đóng góp cho buổi tọa đàm.

Chúng tôi hy vọng những kiến nghị, đề xuất được trao đổi hôm nay sẽ tiếp tục được lan tỏa, trở thành những thông tin tham khảo hữu ích trong quá trình xây dựng và hoàn thiện chính sách, pháp luật thời gian tới, qua đó góp phần tạo dựng môi trường thuận lợi hơn cho cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam phát triển.

Xin chúc quý vị sức khỏe, thành công và hẹn gặp lại trong các chương trình tiếp theo của Tạp chí Đời sống và Pháp luật/ Tạp chí điện tử Người Đưa Tin. Xin trân trọng cảm ơn và xin kính chào!

Thu Huyền - Hồng Nhung - Hữu Thắng - Việt Anh