Bốn “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc
Chiều 15/1, tại họp báo cung cấp thông tin về các vấn đề kinh tế - xã hội trên địa bàn Tp.HCM, bà Trương Thiết Hà, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển Tp.HCM đã làm rõ những thách thức cốt lõi đang kìm hãm động lực tăng trưởng của Thành phố, cũng như các định hướng chiến lược để đạt mục tiêu tăng trưởng bền vững trong giai đoạn tới.
Bà Trương Thiết Hà, Phó Trưởng phòng Nghiên cứu phát triển kinh tế, Viện Nghiên cứu phát triển Tp.HCM
Theo Viện Nghiên cứu phát triển Tp.HCM, dù nhiều chủ trương, giải pháp đã được ban hành, nhưng tăng trưởng kinh tế Thành phố vẫn chịu tác động bởi bốn điểm nghẽn lớn, mang tính cấu trúc và kéo dài nhiều năm.
Thứ nhất, điểm nghẽn về quy hoạch, bà Hà đánh giá quy hoạch được xem là “xương sống” cho phát triển kinh tế - xã hội, song trong giai đoạn trước, công tác quy hoạch và tổ chức thực hiện tại Tp.HCM chưa theo kịp yêu cầu thực tiễn. Một số quy hoạch thiếu tầm nhìn dài hạn, thiếu đồng bộ, phải điều chỉnh nhiều lần, thậm chí có nơi điều chỉnh tùy tiện, gây ảnh hưởng đến môi trường, hạ tầng và quyền lợi cộng đồng.
Đáng chú ý, tình trạng quy hoạch treo kéo dài nhiều năm không chỉ gây bức xúc trong dư luận mà còn làm lãng phí nguồn lực xã hội, khiến nhiều cơ hội phát triển bị bỏ lỡ. Việc sáp nhập ba địa phương trước đây cũng khiến công tác điều chỉnh quy hoạch cục bộ, quy hoạch phân khu gặp nhiều khó khăn, chưa thực sự thống nhất với quy hoạch tổng thể Tp.HCM.
Thứ hai là điểm nghẽn về hạ tầng giao thông. Thành phố đã và đang đầu tư mạnh cho hạ tầng giao thông với hàng loạt công trình trọng điểm như Vành đai 3, Vành đai 4, các tuyến metro, cao tốc và dự án BOT theo Nghị quyết 98. Tuy nhiên, thực tế cho thấy hạ tầng giao thông vẫn quá tải, ùn tắc thường xuyên tại các cửa ngõ, đặc biệt vào giờ cao điểm.
Hạ tầng liên kết vùng, nhất là các tuyến vành đai và cao tốc, chưa được đầu tư đồng bộ theo quy hoạch, khiến chi phí logistics của doanh nghiệp gia tăng, đồng thời làm suy giảm chất lượng sống của người dân và hạn chế sức lan tỏa phát triển của toàn vùng kinh tế trọng điểm phía Nam.
Thứ ba, điểm nghẽn về đầu tư toàn xã hội, đặc biệt là giải ngân đầu tư công còn chậm, mới đạt khoảng 78% kế hoạch vốn năm 2025. Trong khi đó, tổng vốn đầu tư toàn xã hội của Tp.HCM chỉ chiếm 17,4% cả nước, chưa tương xứng với vai trò đầu tàu kinh tế.
Đáng lưu ý, nhu cầu đầu tư công giai đoạn 2026 - 2030 lên tới 3,2 triệu tỷ đồng, nhưng ngân sách Thành phố chỉ có thể đáp ứng khoảng 30%. Điều này buộc Tp.HCM phải dựa nhiều hơn vào khuôn khổ thể chế đủ mạnh, minh bạch và linh hoạt để thu hút nguồn lực tư nhân và xã hội hóa đầu tư. Dù thu hút FDI tiếp tục tăng trưởng, song hiệu quả chuyển giao công nghệ từ khu vực FDI sang doanh nghiệp trong nước vẫn còn hạn chế.
Viện Nghiên cứu phát triển Tp.HCM cho biết có bốn “điểm nghẽn” mang tính cấu trúc đang diễn ra tại Tp.HCM.
Thứ tư, cũng là điểm nghẽn cuối cùng về vấn đề chuyển đổi số, khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Bà Hà cho biết, chuyển đổi số trong khu vực công đã có những bước tiến đáng kể, giúp nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này vẫn đối mặt với nhiều rào cản về thể chế, công nghệ, dữ liệu và đặc biệt là con người.
Bên cạnh đó, dù ngân sách dành cho khoa học - công nghệ tăng lên, nhưng khung pháp lý chưa đồng bộ khiến việc giải ngân chậm, ảnh hưởng đến việc triển khai các quyết sách lớn từ Nghị quyết 57-NQ/TW.
Yếu tố con người là “chìa khóa” mở nút thắt
Trả lời Người Đưa Tin câu hỏi về vai trò của yếu tố con người, đại diện Viện Nghiên cứu phát triển Tp.HCM nhấn mạnh, con người là động lực trung tâm quyết định hiệu quả của mọi chính sách phát triển.
Theo đó, Thành phố cần tiếp tục nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, công chức theo hướng “đúng người, đúng việc, đúng thời điểm”, gắn quản trị hiện đại với các chỉ số đo lường hiệu quả (KPI), tăng cường trách nhiệm giải trình. Đặc biệt, cần thực thi thực chất các cơ chế khuyến khích, bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám đột phá vì lợi ích chung.
Song song đó, Tp.HCM sẽ tiếp tục triển khai các chính sách đặc thù để thu hút, đãi ngộ và giữ chân nhân tài, nhất là trong các lĩnh vực mũi nhọn như công nghệ cao, bán dẫn, logistics, công nghệ sinh học, kinh tế số; đồng thời mở rộng cơ chế thu hút trí thức Việt Nam ở nước ngoài tham gia các chương trình, dự án trọng điểm của Thành phố.
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng hai con số vào năm 2030, Tp.HCM xác định nhiều định hướng chính sách dài hạn cần triển khai ngay từ hôm nay.
Trong đó, ưu tiên hàng đầu là giải quyết dứt điểm các điểm nghẽn về quy hoạch và hạ tầng giao thông, xây dựng một quy hoạch tổng thể duy nhất cho toàn Thành phố theo tinh thần Nghị quyết 260/2025/QH15, gắn với bố trí đủ nguồn lực thực hiện.
Với quyết tâm chính trị cao, cùng việc nhận diện rõ những “nút thắt” cần tháo gỡ, Tp.HCM đang đứng trước cơ hội tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, hướng tới mục tiêu tăng trưởng nhanh nhưng bền vững, xứng đáng vai trò đầu tàu kinh tế của cả nước.
Thành phố cũng sẽ đẩy mạnh các động lực tăng trưởng truyền thống như tiêu dùng, xuất khẩu và đầu tư; đồng thời tạo đột phá trong phát triển khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, kinh tế số và các mô hình kinh tế mới.
