Khi các mô hình truyền thông song ngữ và câu lạc bộ "Không nghèo thông tin" được triển khai, phụ nữ dần trở thành chủ thể tiếp cận pháp luật, phát triển kinh tế hộ gia đình và lan tỏa bình đẳng giới trong cộng đồng.
Phụ nữ dân tộc – nhóm chịu nhiều thiếu hụt thông tin và cơ hội
Khi các mô hình truyền thông song ngữ và câu lạc bộ "Không nghèo thông tin" được triển khai, phụ nữ dần trở thành chủ thể tiếp cận pháp luật, phát triển kinh tế hộ gia đình và lan tỏa bình đẳng giới trong cộng đồng.
Sau sáp nhập và rà soát cuối năm 2024, tỉnh Thái Nguyên ghi nhận tỷ lệ hộ nghèo là 5,46% (23.061 hộ) và hộ nghèo dân tộc thiểu số chiếm 11,26% (19.354 hộ) — nghĩa là phần lớn gánh nặng nghèo đói dồn lên vai cộng đồng dân tộc; trong đó phụ nữ thường chịu nhiều thiếu hụt về tiếp cận thông tin, dịch vụ y tế, giáo dục nghề và tín dụng.
Báo cáo tỉnh cũng nhấn mạnh truyền thông, khuyến học nghề và hỗ trợ sinh kế là các giải pháp cốt lõi để tăng khả năng tự chủ kinh tế, đặc biệt cần tập trung cho phụ nữ và đồng bào dân tộc thiểu số.
Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Pác Nặm, tỉnh Bắc Kạn tập huấn hướng dẫn thành lập và vận hành Tổ truyền thông cộng đồng.
Để giải quyết "điểm nghẽn thông tin", nhiều xã vùng cao đã thành lập câu lạc bộ "Không nghèo thông tin", kết hợp ba nội dung: Truyền thông pháp luật, chính sách an sinh bằng song ngữ Tày – Việt, Nùng – Việt, H’Mông – Việt. Tập huấn kinh tế hộ, kỹ thuật sản xuất, chuyển đổi số trong tiêu thụ nông sản. Kết nối phụ nữ với tổ hợp tác, hợp tác xã và nguồn vốn tín dụng ưu đãi.
Hoạt động cụ thể gồm: sinh hoạt câu lạc bộ định kỳ tại nhà văn hóa xóm, buổi tập huấn ngắn về quyền lợi BHYT/BHXH, kỹ thuật sơ chế nông sản, và "phiên chợ" kết nối đầu ra. Tài liệu tập huấn và tờ gấp pháp luật được biên soạn, in ấn và phát hành rộng rãi (hàng chục nghìn bản; tỉnh đã biên soạn và phát hành các ấn phẩm TGPL, cẩm nang cho người dân tộc). Những hoạt động trợ giúp pháp lý, phát thanh chuyên đề và tư vấn trực tiếp đã tiếp cận hàng vạn lượt người dân.
Chương trình truyền thông, trợ giúp pháp lý và giảm nghèo ở Thái Nguyên đã triển khai quy mô lớn: tổ chức truyền thông TGPL tại 609 điểm/306 lượt xã với 20.021 người tham dự; phát hành 91.500 tờ gấp, 1.500 cẩm nang, 2.050 sách bỏ túi cho người DTTS - những con số này cho thấy nỗ lực đưa thông tin đến tận cộng đồng, trong đó phụ nữ là nhóm tiếp nhận chủ lực.
Những câu chuyện thực tế chứng minh hiệu quả mô hình
- Xóm Khuổi Liềng xã Phú Đình:
Phụ nữ H’Mông lâu nay ít tham gia sinh hoạt cộng đồng vì khó hiểu tiếng phổ thông. Từ khi được cung cấp tài liệu H’Mông – Việt về đất đai, bảo hiểm y tế, giảm nghèo, số người tham gia sinh hoạt tăng từ 25 lên 60 người. 70% phụ nữ trong xóm biết tự làm hồ sơ xin hỗ trợ giống cây trồng, 15 phụ nữ thành lập tổ chăn nuôi lợn đen bản địa, tự tin làm hồ sơ vay vốn.
- Xóm Roòng Khoa xã Nghing Tường:
Từ mô hình câu lạc bộ song ngữ, 32 phụ nữ Nùng đã hình thành tổ sản xuất miến dong. Thu nhập tăng thêm 1,2–1,5 triệu đồng/tháng. Nhiều chị lần đầu biết đăng ký thương hiệu, bán hàng online và liên kết tiêu thụ qua hợp tác xã.
- Xã Thần Sa:
Sau khi truyền thông pháp luật bằng tiếng Tày được triển khai, tình trạng hiểu sai hợp đồng khoán rừng giảm rõ rệt. Số vụ tranh chấp đất rừng giảm 40% chỉ sau một năm. Mỗi buổi truyền thông thu hút gần 300 người dân, trong đó phụ nữ là nhóm tham gia sôi nổi nhất, chủ động hỏi và áp dụng vào thực tế.
- Xã Kim Phượng:
Nhóm phụ nữ Tày được tập huấn kỹ năng số đã biết chụp ảnh sản phẩm, đăng nông sản lên Zalo và các sàn chợ địa phương. Nhờ nắm được kỹ thuật và giá thị trường, thu nhập tăng 15–20% và tình trạng bị thương lái ép giá giảm hẳn.
- Xã La Bằng:
25 phụ nữ Nùng lập HTX chè sau khi tiếp cận tài liệu song ngữ về OCOP, tiêu chuẩn an toàn, truy xuất nguồn gốc. Sản phẩm chè đạt OCOP 3 sao năm 2024, sản lượng tiêu thụ tăng hơn 30%, mở ra hướng làm kinh tế bền vững.
Những câu chuyện trên cho thấy khi phụ nữ được trao quyền qua thông tin, kiến thức và ngôn ngữ phù hợp, họ trở thành "điểm tựa lan tỏa" trong cộng đồng. Phụ nữ hiểu luật, biết kỹ thuật, nắm thị trường sẽ giúp gia đình thoát nghèo, giúp cộng đồng phát triển kinh tế, đồng thời củng cố mục tiêu bình đẳng giới.
Để tiếp tục lan tỏa hiệu quả, cần được nhân rộng toàn tỉnh câu lạc bộ "Không nghèo thông tin" tại các xã có tỷ lệ hộ nghèo cao. Tăng cường tài liệu và video song ngữ Tày, Nùng, H’Mông. Hỗ trợ vốn, kết nối thị trường cho nhóm phụ nữ làm kinh tế. Đào tạo đội ngũ tuyên truyền viên nữ bản địa tại từng xóm, từng xã.
Trao quyền cho phụ nữ không chỉ là hỗ trợ kinh tế – đó là trao chìa khóa để họ tự quyết định cuộc sống, đóng góp vào phát triển bền vững của cộng đồng dân tộc thiểu số Thái Nguyên.
Hà Anh
