Dù là tổ chức phản đối thuốc lá có ảnh hưởng rộng rãi toàn cầu, ASH khẳng định nicotine không gây ung thư hay bệnh tim mạch và khẳng định tầm quan trọng của chất này được ứng dụng trong các liệu pháp giảm tác hại thay thế thuốc lá điếu thông thường nhằm hỗ trợ quá trình cai nghiện.
Sự cần thiết của nicotine trong chiến lược cai thuốc
Báo cáo của ASH được biên soạn với sự đóng góp của các chuyên gia đến từ Đại học College London, Đại học Imperial College London, Nhóm Tư vấn Thuốc lá của Đại học Y khoa Hoàng gia, Trung tâm Quốc gia về Cai thuốc lá và Đào tạo… Theo đó, tài liệu chỉ ra rằng, nicotine gây nghiện nhưng chất này vốn ít gây rủi ro trực tiếp cho sức khỏe, đồng thời không phải nguyên nhân khiến người hút thuốc mắc các bệnh gây tử vong cao như tim mạch, ung thư… Nicotine đồng thời là chất cần thiết được sử dụng trong các sản phẩm cai thuốc hiệu quả. ASH cũng làm rõ rằng, tác nhân gây ung thư chính là các chất độc hình thành và tồn tại dưới dạng khói trong quá trình đốt cháy điếu thuốc lá để sử dụng.
Thông tin về nicotine bị diễn dịch sai lệch có thể khiến người hút thuốc lựa chọn tiếp tục hút thuốc lá điếu truyền thống thay vì sử dụng các sản phẩm nicotine thay thế áp dụng trong các biện pháp cai thuốc. Ảnh: FDA
Ngoài ASH, một báo cáo gần đây của Đại học Y khoa Hoàng gia (RCP) cũng có kết luận tương tự khi khẳng định rằng "bản thân nicotine gây ra ít rủi ro cho sức khỏe" so với các chất độc hại khác có trong khói thuốc lá điếu. Dù phơi nhiễm nicotine ở liều cao có thể tạm thời làm tăng nhịp tim và huyết áp, trong các nghiên cứu dài hạn chưa có bằng chứng cho thấy nicotine làm tăng nguy cơ đột quỵ hoặc nhồi máu cơ tim ở người sử dụng các liệu pháp, hay sản phẩm thay thế nicotine trong thời gian dài.
Hơn nữa, báo cáo không những tách biệt nicotine khỏi các bệnh nghiêm trọng do hút thuốc lá, mà còn khẳng định các sản phẩm thay thế thuốc lá có chứa chất này có thể giúp người hút thuốc cai thuốc và kiểm soát cơn thèm mà không phải tiếp xúc với hầu hết các độc chất sản sinh do đốt thuốc lá.
Cũng theo báo cáo của ASH, bằng chứng khoa học hiện có không cho thấy nicotine trực tiếp gây ra các rối loạn tâm thần nhất định.
Nicotine dường như không tác động đáng kể đến sự phát triển não bộ. Một nghiên cứu theo dõi nhóm trẻ em sinh năm 1932 (được kiểm tra IQ lúc 11 tuổi) cho thấy không có sự khác biệt về chức năng nhận thức ở tuổi 70 giữa những người chưa từng hút thuốc và người đã bỏ thuốc.
Những kết luận này đi ngược lại với nhận thức nhầm lẫn phổ biến của công chúng, cũng như của một bộ phận giới y tế, khi nicotine thường bị đồng nhất và gán nhãn là chất gây ung thư. Cách hiểu chưa đầy đủ này đã dẫn đến việc đánh giá sai trọng tâm rủi ro của thuốc lá điếu, làm lu mờ sự khác biệt giữa nicotine và các sản phẩm sinh ra từ quá trình đốt cháy. Hệ quả là nhiều chính sách và chương trình hỗ trợ cai thuốc lá chưa phát huy được hiệu quả như kỳ vọng, do chưa tận dụng đầy đủ các giải pháp giảm hại dựa trên bằng chứng khoa học.
Tối ưu hóa chiến lược cai thuốc lá thông qua các dạng nicotine khác nhau
Trong nhiều năm qua, giới khoa học đã khẳng định: cách tiếp cận cai thuốc lá hiệu quả là kiểm soát và duy trì nicotine ở mức an toàn, giúp người hút giảm dần và chấm dứt phụ thuộc.
Kể từ năm 2021, WHO đã xếp các liệu pháp thay thế nicotine (NRT) vào danh sách thuốc thiết yếu. Các liệu pháp này được cho phép sử dụng rộng rãi cho cả phụ nữ mang thai, bệnh nhân tim mạch và thanh thiếu niên từ 12 tuổi.
Liệu pháp nicotine thay thế (NRT) là một trong ba phương pháp hiện nay được WHO và FDA khuyến cáo hàng đầu trong hỗ trợ cai nghiện thuốc lá.
Song song với việc sử dụng NRT, các quốc gia như Thụy Điển, Nhật Bản... đã công nhận vai trò của thuốc lá không khói trong hỗ trợ cai nghiện hoặc ít nhất là giảm hàm lượng phơi nhiễm với các chất gây hại hơn là tiếp tục hút thuốc lá điếu. Các sản phẩm này hoạt động theo nguyên tắc chỉ cung cấp nicotine dạng "sạch" không có lẫn các độc chất gây hại vì loại bỏ hoàn toàn quá trình đốt cháy.
Thụy Điển là quốc gia tiên phong với việc cho phép các sản phẩm không khói dạng ngậm. Hiện nước này có tỷ lệ tử vong liên quan đến thuốc lá thấp hơn 44%, tỷ lệ mắc ung thư thấp hơn 41% và tỷ lệ tử vong do ung thư thấp hơn 38% so với phần còn lại của Liên minh châu Âu.
Tiến sĩ Scott Gottlieb, cựu ủy viên Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), trong phỏng vấn gần đây trên CNBC cho biết: "Nếu có thể giúp nhiều người hút thuốc trưởng thành đang nghiện chuyển sang sử dụng các sản phẩm giảm thiểu rủi ro, không tạo ra các chất độc hại sản sinh do đốt cháy, thì lợi ích mang lại cho sức khỏe cộng đồng sẽ rất đáng kể".
Báo cáo ASH 2024 hiện đang ghi nhận thuốc lá không khói là công cụ hỗ trợ cai nghiện được sử dụng rộng rãi và có hiệu quả cao nhất trong vòng 5 năm qua.Tại Anh, có khoảng 5,6 triệu người trưởng thành đang sử dụng sản phẩm này và hơn 50% trong số họ đã từ bỏ thuốc lá điếu.
Khi phân tích rõ đâu là nguồn gốc gây hại thực sự của thuốc lá điếu và đồng thời đánh giá lại vai trò của nicotine, giới khoa học đang dần hình thành sự đồng thuận ngày càng rõ ràng, bao gồm cả các tổ chức vốn có lập trường chống thuốc lá. Việc ASH công nhận cách tiếp cận này được xem là một yếu tố then chốt, góp phần trực tiếp nâng cao hiệu quả của các chiến lược hỗ trợ người hút thuốc cai nghiện dựa trên bằng chứng khoa học.
Thu Ánh
