Từ cam kết quốc tế đến dòng vốn FDI: Bài toán của đối ngoại địa phương

Chuyển từ tư duy "ngoại giao sự kiện" sang "ngoại giao kiến tạo phát triển"

Trong bối cảnh cạnh tranh thu hút đầu tư quốc tế ngày càng gay gắt cùng sự dịch chuyển mạnh mẽ của chuỗi cung ứng và dòng vốn toàn cầu, công tác đối ngoại địa phương đang đứng trước yêu cầu mới: không chỉ mở rộng quan hệ hợp tác mà quan trọng hơn là chuyển hóa hiệu quả các cam kết quốc tế thành nguồn lực phục vụ phát triển.

Chia sẻ tại Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 diễn ra chiều 2/8, ông Hoàng Minh Cường - Phó Chủ tịch UBND Tp.Hải Phòng cho rằng, đối với Hải Phòng - trung tâm kinh tế biển, cửa ngõ quốc tế phía Bắc của đất nước, địa phương luôn xác định đối ngoại phải đi trước một bước. Nếu trước đây đối ngoại là cầu nối thì hiện nay phải trở thành động lực tăng trưởng.

Theo ông Hoàng Minh Cường, thành công của hoạt động đối ngoại không còn được đo bằng số lượng đoàn ra, đoàn vào hay các văn kiện hợp tác được ký kết, mà quan trọng hơn là bằng những dự án được triển khai, những nhà đầu tư được thu hút và những giá trị mới được tạo ra cho sự phát triển của địa phương.

Từ thực tiễn đó, Hải Phòng đã chuyển mạnh từ tư duy "ngoại giao sự kiện" sang "ngoại giao kiến tạo phát triển". Mỗi hoạt động đối ngoại đều được chuẩn bị trên cơ sở bám sát quy hoạch phát triển và nhu cầu thu hút đầu tư của thành phố; trước mỗi chuyến công tác nước ngoài hoặc chương trình đón tiếp đối tác quốc tế đều xác định rõ lĩnh vực ưu tiên, đối tác trọng điểm, kết quả cần đạt được và dự án cần xúc tiến.

Nhờ vậy, hoạt động đối ngoại không dừng lại ở các cuộc tiếp xúc hay ký kết biên bản ghi nhớ mà được thiết kế như một công cụ mở đường cho hợp tác đầu tư, thu hút công nghệ và kết nối các nguồn lực phục vụ phát triển. Theo ông Hoàng Minh Cường, một chuyến công tác chỉ thực sự thành công khi mang lại cơ hội hợp tác đầu tư mới.

Ông Cường nhận định, đối ngoại địa phương hôm nay không chỉ có sứ mệnh mở đường cho hội nhập, mà còn phải trở thành lực lượng kiến tạo tăng trưởng, đưa các cam kết quốc tế trở thành những dự án cụ thể, những nhà máy mới, những việc làm mới và những động lực phát triển mới của địa phương.

Quan điểm này cũng là điều mà ông Nguyễn Quốc Dũng - Đại sứ Việt Nam tại Mỹ nhấn mạnh tại Hội nghị khi phân tích cơ hội từ khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Mỹ.

Theo Đại sứ, việc nâng cấp quan hệ giữa hai nước vào tháng 9/2023 không chỉ mang ý nghĩa chính trị mà còn mở ra khuôn khổ hợp tác kinh tế, đầu tư và công nghệ chưa từng có. Tuy nhiên, khuôn khổ đó chỉ thực sự tạo ra giá trị khi được hiện thực hóa bằng các dự án đầu tư, các chuỗi cung ứng mới và các trung tâm đổi mới sáng tạo ngay tại các địa phương của Việt Nam.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp Mỹ, Việt Nam không còn chỉ là điểm đến có chi phí cạnh tranh. Ngày càng nhiều doanh nghiệp mong muốn xây dựng các cơ sở sản xuất, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm thiết kế, trung tâm dữ liệu và chuỗi cung ứng công nghệ cao tại Việt Nam. Đây là dòng vốn có giá trị gia tăng lớn, tạo nhiều việc làm chất lượng cao và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Chính vì vậy, theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, vấn đề không còn là có cơ hội hay không, mà là địa phương có đủ năng lực để biến cơ hội thành dự án đầu tư cụ thể hay không.

Cuộc cạnh tranh không còn nằm ở ưu đãi

Nếu như trước đây, nhiều địa phương coi ưu đãi là lợi thế chính để thu hút FDI thì thực tế hiện nay đã thay đổi đáng kể.

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, qua quá trình làm việc với nhiều doanh nghiệp Mỹ, quyết định đầu tư hiện nay không còn phụ thuộc chủ yếu vào ưu đãi thuế mà dựa trên hàng loạt yếu tố khác như chất lượng nguồn nhân lực, tính ổn định và minh bạch của chính sách, khả năng cung ứng điện, logistics và hạ tầng số, thời gian giải quyết thủ tục hành chính cũng như khả năng đồng hành của chính quyền địa phương trong suốt vòng đời dự án.

Ông cho biết, trong cuộc cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao hiện nay, nhiều địa phương vẫn còn cách tiếp cận mang tính thụ động, chủ yếu chờ các đoàn doanh nghiệp đến khảo sát thay vì chủ động tiếp cận các tập đoàn mục tiêu, xây dựng danh mục dự án và phát triển đội ngũ chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư.

Trong khi đó, các bang của Mỹ ngày càng tích cực thúc đẩy hợp tác quốc tế thông qua các cơ quan phát triển kinh tế, các trường đại học, các trung tâm đổi mới sáng tạo và hiệp hội doanh nghiệp - những đối tác mà các địa phương Việt Nam hoàn toàn có thể kết nối trực tiếp.

Từ thực tiễn đó, Đại sứ cho rằng các địa phương cần chuyển từ tư duy "thu hút càng nhiều vốn càng tốt" sang thu hút đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực và đúng hệ sinh thái. 

Trọng tâm trước mắt là các lĩnh vực Mỹ có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu lớn như công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu, năng lượng sạch, logistics, công nghiệp hỗ trợ, y sinh và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Để hiện thực hóa mục tiêu này, theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, mỗi địa phương cần chủ động xây dựng danh mục các tập đoàn mục tiêu của Mỹ, đồng thời chuẩn bị danh mục các dự án đầu tư "sẵn sàng triển khai" với đầy đủ thông tin về vị trí, diện tích, hạ tầng, khả năng cung cấp điện, nước, logistics, thời gian cấp phép và đầu mối chịu trách nhiệm. 

Đây là cách để địa phương chứng minh không chỉ có nhu cầu thu hút FDI mà còn có đủ năng lực tiếp nhận các dự án đầu tư chất lượng cao.

Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng cũng nhấn mạnh, để nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút FDI thế hệ mới, các địa phương cần thành lập hoặc nâng cao năng lực của các đầu mối chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư chiến lược theo mô hình "đồng hành trọn vòng đời dự án".

"Đối với các tập đoàn lớn, điều họ cần không chỉ là các chính sách ưu đãi mà còn là một đầu mối đủ thẩm quyền để tháo gỡ khó khăn nhanh chóng trong suốt quá trình triển khai dự án. Địa phương nào rút ngắn được thời gian chuẩn bị đất sạch, giải phóng mặt bằng, cấp phép và hỗ trợ sau cấp phép sẽ có lợi thế hơn trong thu hút dòng vốn từ Mỹ", ông Dũng nói.

Cùng với đó, các địa phương cần đầu tư nhiều hơn cho nguồn nhân lực chất lượng cao; chủ động xây dựng quan hệ hợp tác với các bang của Mỹ có thế mạnh phù hợp; coi việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về ESG, an ninh dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và an ninh chuỗi cung ứng là lợi thế cạnh tranh. 

Đồng thời gắn hoạt động xúc tiến đầu tư với ngoại giao kinh tế chủ động tại Mỹ thông qua sự phối hợp chặt chẽ giữa Bộ Ngoại giao, các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài và chính quyền địa phương.