LTS: Những năm gần đây, hệ thống cụm công nghiệp được Thanh Hóa xác định là một trong những động lực quan trọng nhằm thúc đẩy phát triển công nghiệp, tạo việc làm và chuyển dịch cơ cấu kinh tế ở khu vực nông thôn. Với quy mô gần 50 cụm công nghiệp, hàng chục nghìn tỷ đồng vốn đầu tư, mô hình này được kỳ vọng sẽ mở rộng không gian sản xuất, thu hút doanh nghiệp và hình thành các cực tăng trưởng mới.
Tuy nhiên, bên cạnh những cụm công nghiệp hoạt động hiệu quả, thực tế triển khai cũng bộc lộ không ít hạn chế: tiến độ chậm, hạ tầng dang dở, năng lực chủ đầu tư chưa đáp ứng yêu cầu, khiến nhiều dự án kéo dài nhiều năm chưa phát huy hiệu quả, thậm chí gây lãng phí tài nguyên đất đai.
Tuyến bài "Từ kỳ vọng đến thực tế phát triển cụm công nghiệp ở Thanh Hóa" phản ánh toàn cảnh bức tranh này qua ba kỳ: từ những kỳ vọng ban đầu, thực trạng triển khai đến góc nhìn quản lý và giải pháp tháo gỡ các điểm nghẽn, qua đó góp phần nhận diện rõ hơn vai trò, cũng như những vấn đề đặt ra đối với hệ thống cụm công nghiệp trong giai đoạn tới.
Cụm công nghiệp giải quyết việc làm, tạo sinh kế
Tháng 3/2026, tại cụm công nghiệp (CCN) Bắc Hoằng Hóa (xã Hoằng Phú), vào giờ tan tầm, dòng người tỏa ra từ các nhà máy, tạo nên nhịp sống công nghiệp rõ nét giữa một vùng quê ven biển. Những hình ảnh này phần nào phản ánh kỳ vọng mà Thanh Hóa đặt vào hệ thống CCN – động lực mới cho tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế.
Sau nhiều năm làm việc xa quê, chị Lê Thị Hoa (34 tuổi, xã Hoằng Phú) quyết định trở về khi CCN Bắc Hoằng Hóa đi vào hoạt động.
CCN Hòa Lộc, xã Hoa Lộc kỳ vọng tạo sức bật cho kinh tế vùng ven biển.
"Trước đây đi làm xa, chi phí sinh hoạt lớn, không có thời gian cho gia đình. Giờ làm gần nhà, thu nhập 8-10 triệu đồng mỗi tháng, tôi có thể chăm sóc con cái tốt hơn", chị Hoa nói.
CCN này hiện đã lấp đầy 100% diện tích giai đoạn 1, thu hút nhiều doanh nghiệp nước ngoài điển hình như: Công ty TNHH Sakurai Việt Nam (Nhật Bản); Công ty TNHH Hong Yang Việt Nam (Đài Loan)...và các doanh nghiệp trong nước khác tạo việc làm cho hàng nghìn lao động địa phương.
Tại cụm công nghiệp Hòa Lộc (xã Hoa Lộc), chị Nguyễn Thị Năm – một công nhân may – cũng có công việc ổn định sau nhiều năm làm lao động thời vụ. "Mỗi ngày làm 8 tiếng, thu nhập 6-7 triệu đồng, lại gần nhà nên rất thuận tiện", chị chia sẻ.
Cụm công nghiệp hoạt động góp phần giải quyết việc làm cho lao động địa phương.
Theo số liệu của ngành công thương, đến tháng 2/2025, toàn tỉnh có 49/50 CCN do doanh nghiệp làm chủ đầu tư đang triển khai thực hiện (một cụm tạm dừng), với tổng diện tích khoảng 1.738,5 ha, tổng vốn đầu tư đăng ký hơn 12.850 tỷ đồng.
Quy mô này cho thấy CCN đã trở thành cấu phần quan trọng trong chiến lược phát triển công nghiệp của tỉnh. Những thay đổi trong đời sống người lao động là minh chứng rõ nét cho kỳ vọng lớn nhất mà CCN mang lại: tạo việc làm tại chỗ, giữ chân lao động nông thôn và giảm áp lực di cư.
Những "cực tăng trưởng" đang hình thành
Không chỉ giải quyết việc làm, CCN còn được định vị là "mắt xích" quan trọng trong quy hoạch phát triển công nghiệp của Thanh Hóa.
Bà Lưu Thị Nga, Trưởng phòng Quản lý công nghiệp, Sở Công Thương Thanh Hóa, cho biết việc phát triển CCN nhằm hình thành các khu sản xuất tập trung, đồng bộ hạ tầng kỹ thuật, qua đó di dời các cơ sở sản xuất gây ô nhiễm ra khỏi khu dân cư.
"Các CCN góp phần tạo môi trường thuận lợi thu hút doanh nghiệp đầu tư sản xuất, phát triển công nghiệp – tiểu thủ công nghiệp, đồng thời thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và giải quyết việc làm cho lao động địa phương", bà Nga nói.
CCN Hợp Thắng.
Theo đại diện Sở Công Thương, hệ thống CCN cũng là một trong những công cụ để hiện thực hóa Quy hoạch tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2045, hướng tới phát triển công nghiệp theo hướng đồng bộ, hiện đại, từng bước phát triển công nghiệp, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, phát triển kinh tế - xã hội của địa phương nói riêng và của tỉnh nói chung.
Bên cạnh các cụm đã vận hành hiệu quả, nhiều dự án mới đang được đẩy nhanh tiến độ, tạo kỳ vọng về những cực tăng trưởng mới.
CCN Hợp Thắng, xã Hợp Tiến và Tân Ninh (quy mô 70 ha, vốn đầu tư 525 tỷ đồng) được định hướng đa ngành, từ cơ khí, điện tử đến may mặc. Hạ tầng đã cơ bản hoàn thiện, bước đầu thu hút nhà đầu tư thứ cấp, trong đó có dự án dự kiến đi vào sản xuất từ giữa năm 2026.
Tại CCN Liên Hoa, xã Hoa Lộc, hạ tầng đạt khoảng 90% khối lượng, đồng thời đã có doanh nghiệp đăng ký thuê đất để triển khai các dự án sản xuất giày dép, may mặc xuất khẩu.
CCN Liên Hoa đang gấp rút hoàn thiện hạ tầng.
Theo chính quyền địa phương, khi các dự án thứ cấp đi vào hoạt động, CCN không chỉ tạo việc làm mà còn kéo theo các hoạt động dịch vụ, thương mại, góp phần hình thành hệ sinh thái kinh tế tại chỗ.
Với quy mô gần 50 CCN và hàng chục nghìn tỷ đồng vốn đầu tư, Thanh Hóa đặt nhiều kỳ vọng vào mô hình này như một "bệ đỡ" cho tăng trưởng công nghiệp, đặc biệt ở khu vực nông thôn.
Tuy nhiên, để CCN thực sự phát huy hiệu quả, yếu tố then chốt không chỉ là số lượng mà nằm ở chất lượng đầu tư, tiến độ triển khai và khả năng thu hút nhà đầu tư thứ cấp.
"Phát triển CCN phải gắn với hiệu quả thực chất, tránh tình trạng đầu tư dàn trải nhưng không khai thác được hết tiềm năng", đại diện Sở Công Thương nhấn mạnh.
Thực tế cho thấy, bên cạnh những điểm sáng, vẫn còn những "khoảng trống" trong quá trình triển khai – từ hạ tầng, giải phóng mặt bằng đến năng lực chủ đầu tư.
(Kỳ 2: Chủ đầu tư năng lực yếu kém và hệ lụy kéo dài)
