Tuần trước, HMS Protector – con tàu chuyên dụng duy nhất của Hải quân Hoàng gia Anh làm nhiệm vụ tuần tra tại các vùng băng giá – đã được lai dắt từ Teesside đến Devonport sau khi phát hiện một sự cố kỹ thuật.
Điều này làm dấy lên những lo ngại về khả năng duy trì sự hiện diện hàng hải của Anh tại các vùng cực, trong bối cảnh London đang nỗ lực tìm kiếm phương án thay thế.
Theo các nguồn tin trong ngành, tàu HMS Protector đã được các tàu kéo thương mại đưa về Plymouth, sau đó các tàu kéo của đơn vị Serco Marine Services tiếp quản công việc lai dắt khi tiến gần đến cảng.
Hải quân Hoàng gia Anh cho biết, con tàu đã trở về cảng đồn trú để phục vụ công tác điều tra sự cố. Hiện tại, bản chất của vấn đề, mức độ hư hại cũng như khả năng sửa chữa vẫn chưa được công bố chính thức. Truyền thông Anh đưa tin, con tàu gặp phải tình trạng "hỏng cả hai động cơ".
Theo gCaptian, một số cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Anh đã bày tỏ lo ngại về tình trạng các động cơ chính của tàu, đồng thời xuất hiện những đồn đoán liệu vấn đề này có liên quan đến công tác bảo dưỡng gần đây hay không.
Tuy nhiên, nguyên nhân cụ thể cũng như khả năng xảy ra sai sót trong quá trình bảo dưỡng vẫn chưa được xác định chính thức.
HMS Protector – con tàu chuyên dụng duy nhất của Hải quân Hoàng gia Anh làm nhiệm vụ tuần tra tại các vùng băng giá. Ảnh: Joint Forces
Theo Navy Lookout, HMS Protector vốn không được thiết kế và đóng mới như một chiến thuyền thực thụ của quân đội từ đầu. Con tàu được đóng tại Na Uy vào năm 2001 với tên gọi ban đầu là MV Polarbjørn – một tàu nghiên cứu cực địa và hỗ trợ hoạt động dưới đáy biển.
Tàu đã được Hải quân Hoàng gia Anh thuê vào năm 2011 để thay thế tạm thời cho tàu HMS Endurance gặp sự cố trước đó.
Nhận thấy giá trị thực tiễn và hiệu suất hoạt động của HMS Protector, Bộ Quốc phòng Anh đã quyết định mua đứt con tàu vào năm 2013 với mức giá 54 triệu Bảng Anh (tương đương 68 triệu USD), bao gồm cả chi phí hỗ trợ hợp đồng trong một năm.
Tính đến nay, HMS Protector đã bước sang tuổi thứ 25 – mốc thời gian đánh dấu giới hạn vòng đời phục vụ tối đa thông thường của các tàu thương mại cùng loại.
Dù tuổi thọ vỏ tàu đã cao, con tàu phải gánh vác cường độ hoạt động vô cùng khắc nghiệt.
Ví dụ, trong giai đoạn 2015-2019, con tàu được duy trì hoạt động liên tục tại Nam Bán cầu, dựa vào hệ thống luân phiên thủy thủ đoàn để duy trì trạng thái triển khai lên tới khoảng 330 ngày mỗi năm.
Các sứ mệnh tiêu biểu của nó bao gồm cuộc tuần tra đầu tiên của Hải quân Hoàng gia Anh tại Biển Ross sau 80 năm, hay tham gia cuộc tìm kiếm tàu ngầm ARA San Juan của Argentina mất tích vào năm 2017.
Sự nghiệp của HMS Protector tại Anh gắn liền với chuỗi các đợt đại tu và sửa chữa phức tạp do môi trường vận hành cực kỳ khắc nghiệt tại hai đầu địa cực.
Năm 2019, một sự cố ở hệ thống đẩy khi đang ở vùng biển Caribe đã buộc tàu phải trở về nước để thực hiện đợt đại tu kéo dài 10 tháng tại Teesside với chi phí 14 triệu Bảng Anh, khiến tàu bỏ lỡ mùa hoạt động 2020-2021.
Đợt bảo dưỡng tại ụ tàu vào năm 2025 kéo dài 7 tháng, sau đó tàu tiếp tục có thêm một khoảng thời gian bảo dưỡng nữa tại cùng cơ sở này trong năm nay.
Thông thường, con tàu này được triển khai đến Nam Đại Tây Dương trong mùa băng giá ở Nam Cực, thực hiện các nhiệm vụ khảo sát thủy đạc, hỗ trợ các trạm nghiên cứu và phối hợp với Cơ quan Khảo sát Nam Cực của Anh.
Ngoài ra, tàu còn thực hiện các hoạt động thanh tra theo Hiệp ước Nam Cực và tuần tra kiểm soát nghề cá tại Nam Băng Dương.
Việc con tàu không thể hoạt động trong thời gian dài, hoặc quyết định cho nghỉ hưu sớm, có thể khiến Hải quân Hoàng gia Anh rơi vào tình cảnh thiếu vắng tàu tuần tra chuyên dụng tại các vùng băng giá – đúng thời điểm Anh đang nỗ lực duy trì sự hiện diện của mình ở cả Bắc Cực và Nam Cực.
Theo bản Kế hoạch Đầu tư Quốc phòng năm 2026 của Vương quốc Anh, HMS Protector có thể được thay thế bằng một con tàu hiện đại hơn. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Anh vẫn chưa đưa ra mốc thời gian cố định hay lộ trình mua sắm cụ thể.
Trước mắt, nếu việc sửa chữa tàu trở nên quá tốn kém và không khả thi về mặt kinh tế, Hải quân Hoàng gia Anh có thể sẽ phải đối mặt với một khoảng trống lớn về năng lực chiến lược tại các vùng cực, hoặc một lần nữa phải tìm đến giải pháp chắp vá là đi thuê lại một tàu hỗ trợ có khả năng băng sẵn có trên thị trường thương mại để lấp đầy khoảng trống lực lượng.
Minh Đức (Theo Navy Lookout, gCaptain)
