Ukraine đang đẩy mạnh phát triển vũ khí laser như một giải pháp phòng không giá rẻ để đối phó với máy bay không người lái (UAV/drone) và các mục tiêu trên không.
Theo Phó Tổng tư lệnh Quân đội Ukraine Andrii Lebedenko, các hệ thống laser có thể được đưa vào sử dụng trên tiền tuyến của cuộc xung đột hiện tại với Nga trong vòng 2-3 tháng tới.
Tại cuộc họp báo đầu tuần trước, ông Lebedenko cho biết các nhóm trong lực lượng vũ trang Ukraine và các công ty quốc phòng tư nhân trong nước đang cùng phát triển các hệ thống này.
"Hệ thống này hiện đã có thể bắn hạ drone góc nhìn thứ nhất FPV và đang hoạt động hiệu quả chống lại drone Shahed. Trong 2-3 tháng tới, chúng ta sẽ có những hệ thống cho phép tiêu diệt vũ khí tấn công đường không còn tốt hơn cả súng máy. Đây là một hướng đi đầy hứa hẹn và hiện mọi thứ đang diễn ra tốt đẹp", ông Lebedenko tuyên bố.
Hệ thống laser chính của Ukraine là Tryzub, do công ty Celebra Tech phát triển. Theo thông tin trước đó trên Euromaidan Press, Tryzub đang trong giai đoạn thử nghiệm cuối cùng trên một nền tảng di động gắn trên xe kéo với tầm bắn được công bố lên đến 5 km chống lại drone.
Trước đó, vào tháng 12/2024, Ukraine được cho là đã trở thành quốc gia thứ 5 trên thế giới triển khai hệ thống laser trong thực tế chiến đấu.
Một nguyên mẫu Tryzub hiện đang được thử nghiệm tại các trường bắn. Vào tháng 4/2025, Lực lượng Hệ thống Không người lái Ukraine đã trình diễn hệ thống này, và chỉ huy đơn vị này khi đó cho biết công nghệ laser đã có thể tấn công mục tiêu ở độ cao nhất định.
Ưu điểm nổi bật của laser nằm ở chi phí. Các nhóm hỏa lực cơ động của Ukraine hiện dùng súng máy hạng nặng và pháo binh để bắn hạ drone Shahed vì tên lửa đắt hơn cả drone mà chúng tiêu diệt.
Vũ khí laser năng lượng cao đang làm thay đổi kinh tế học quân sự khi mỗi phát bắn chỉ tiêu tốn điện năng. Ảnh: Ukrainska Pravda
Vũ khí laser năng lượng cao đang làm thay đổi kinh tế học quân sự khi mỗi phát bắn chỉ tiêu tốn điện năng.
Tuy nhiên, công nghệ này vẫn có giới hạn vật lý. Laser cần đường ngắm thẳng, suy giảm hiệu suất trong mây, mưa, khói và bụi, đồng thời phải duy trì chùm tia trên mục tiêu chuyển động đủ lâu để đốt cháy.
Các tuyên bố về laser của Ukraine trước đây từng vượt trước thực tế triển khai. Hệ thống đã được trình diễn và thử nghiệm nhiều lần, nhưng thời điểm đưa vào hoạt động thực tế vẫn liên tục thay đổi. Để xác minh hiệu quả, cần có bằng chứng ghi nhận việc bắn hạ drone Shahed trên chiến trường.
Trên thế giới, nhiều quốc gia cũng đã thử nghiệm laser chiến đấu. Có báo cáo về việc Nga sử dụng laser sản xuất tại nước thứ ba ở mức độ hạn chế và Israel triển khai phòng không laser.
Mặc dù vậy, hiệu quả thực tế của vũ khí năng lượng định hướng vẫn là một chủ đề gây tranh cãi. Các nhà phân tích từ tổ chức nghiên cứu RAND Corporation của Mỹ từng chỉ trích công nghệ này, cho rằng nó phù hợp với các buổi trình diễn tại trường bắn hơn là điều kiện chiến đấu thực tế.
Ukraine trước đây đã thử nghiệm các hệ thống laser với kết quả đầy hứa hẹn, trong khi các lực lượng của nước này khẳng định đã đạt tỉ lệ đánh chặn drone lên tới 95% trong một cuộc không kích lớn vào Kiev.
Để mở rộng các khả năng này, Bộ Quốc phòng Ukraine đã công bố một cuộc đấu thầu để mua thêm 150.000 drone và tập trung vào việc phát triển tên lửa hành trình giá rẻ được tăng cường bằng trí tuệ nhân tạo (AI) để chống lại các mối đe dọa trên không.
Với chi phí thấp và khả năng đánh chặn drone đang được khẳng định, vũ khí laser trở thành hướng đầu tư chiến lược của Ukraine trong bối cảnh xung đột kéo dài và drone đóng vai trò ngày càng quan trọng.
Việc đưa hệ thống vào tuyến đầu trong vài tháng tới sẽ là bước kiểm chứng quan trọng cho công nghệ này.
Minh Đức (Theo Euromaidan Press, United24 Media)
