Sáng nay, trong một chuyến thang máy tại chung cư, tôi chứng kiến câu chuyện khiến mình suy nghĩ khá lâu. Một người bố cùng con trai khoảng 8 tuổi bước vào thang máy với khoảng 6 người khác. Không chờ bố bấm tầng, cậu bé dùng chìa khóa bấm tầng của gia đình, sau đó tiếp tục bấm liên tục nhiều nút khác. Chưa dừng lại, cậu còn dùng chìa khóa cạy vào bảng điều khiển thang.
Một sinh viên khoảng 19 tuổi đi cùng thang máy nhẹ nhàng nhắc nhở. Thay vì giải thích hoặc nhắc con dừng lại, người bố quay sang lớn tiếng với cậu sinh viên. Cuộc tranh luận giữa hai người lớn xảy ra ngay trong không gian chật hẹp. Không có xô xát, nhưng những người còn lại chỉ biết lắc đầu.
Điều đáng nói ở đây có lẽ không nằm ở vài nút bấm thang máy, mà ở cách người lớn phản ứng trước hành vi chưa đúng của đứa trẻ.
Trẻ nhỏ vốn hiếu động, tò mò và chưa phải lúc nào cũng hiểu được đâu là hành vi phù hợp nơi công cộng. Một đứa trẻ bấm nhiều tầng, nghịch bảng điều khiển hay gây ồn trong thang máy có thể chỉ xuất phát từ sự tò mò, nhưng cách người lớn xử lý tình huống mới là điều đáng bàn.
Ảnh minh họa.
Một lời nhắc nhẹ nhàng với con rằng thang máy là không gian chung, không nên tự ý bấm các tầng hay tác động vào thiết bị có lẽ đã đủ để câu chuyện kết thúc. Khi người lớn lập tức phản ứng gay gắt với người nhắc nhở, đứa trẻ có thể nhận được một thông điệp hoàn toàn khác: rằng hành vi của mình không có vấn đề, miễn là phía sau có người lớn bảo vệ.
Trong không gian chung, mỗi người đều có quyền được sử dụng dịch vụ một cách thuận tiện và an toàn. Vì vậy, nhắc nhở một hành vi gây ảnh hưởng đến người khác không nhất thiết là "dạy đời", càng không phải sự xúc phạm. Đôi khi, đó chỉ đơn giản là cách cộng đồng cùng duy trì những nguyên tắc tối thiểu.
Câu chuyện về văn hóa thang máy không chỉ xảy ra ở Việt Nam. Mới đây, mạng xã hội nước ngoài lan truyền một đoạn clip ghi lại một vụ va chạm giữa một bé gái 14 tuổi và một người phụ nữ trong thang máy, bắt nguồn cũng từ một chuyện tưởng như rất nhỏ.
Theo nội dung đoạn clip, một bé trai khoảng 6 - 7 tuổi vào thang máy và liên tục bấm nút giữ cửa để chờ mẹ. Sau vài phút, người mẹ bước vào. Khi đó, một bé gái 14 tuổi đang ở trong thang máy lên tiếng nhắc rằng việc giữ thang quá lâu để chờ người là không nên vì có thể ảnh hưởng đến những người khác.
Thay vì tiếp nhận lời nhắc, người mẹ được cho là đã lớn tiếng với cô bé. Sau đó, bà còn quay sang trách con trai vì không phản ứng khi bị người khác nhắc nhở.
Căng thẳng tiếp tục khi cô bé bước ra khỏi thang máy. Theo clip được chia sẻ, người phụ nữ đã giữ cô bé lại và xảy ra hành vi nắm tóc, khiến đồ đạc cô bé đang cầm theo, trong đó có túi rau củ, rơi vương vãi xuống sàn thang máy. Cô bé ban đầu tìm cách chống đỡ, sau đó phản ứng lại để tự vệ. Hai bên giằng co trước khi cô bé chiếm thế chủ động và đẩy người phụ nữ xuống sàn.
Cậu bé đi cùng người phụ nữ cũng có hành động "đánh hôi" cô bé 14 tuổi, nhưng sự việc nhanh chóng kết thúc khi thang máy dừng ở tầng mà cô bé cần ra. Em rời khỏi thang máy trong khi người phụ nữ vẫn tiếp tục lớn tiếng phía sau.
Đoạn clip sau đó nhận được nhiều bình luận trên mạng xã hội. Một bộ phận cho rằng cô bé không nên dùng bạo lực, nhưng đa số người đồng tình với phản ứng của em trong tình huống bị người lớn tấn công trước.
Một bình luận nhận được nhiều sự chú ý viết: "Tôi không cổ xúy trẻ đánh nhau, nhưng trong trường hợp này, nếu bị vô cớ túm tóc đánh thì phản ứng lại để tự vệ cũng là điều có thể hiểu được".
Tất nhiên, việc một đứa trẻ đánh lại người lớn không phải cách ứng xử nên được cổ súy. Nhưng điều đáng suy nghĩ hơn trong câu chuyện này là một lời nhắc nhở về việc sử dụng thang máy đã nhanh chóng chuyển thành xung đột, rồi thành bạo lực.
Nếu người lớn bình tĩnh tiếp nhận lời góp ý, giải thích với con về cách sử dụng không gian chung, có lẽ sự việc đã không đi xa đến vậy. Một hành vi chưa đúng của trẻ hoàn toàn có thể trở thành cơ hội để dạy trẻ về sự tôn trọng người khác. Nhưng khi người lớn chọn cách đối đầu, chính họ lại vô tình biến một chuyện rất nhỏ thành một bài học khác - bài học về cách giải quyết mâu thuẫn bằng bạo lực.
Một đứa trẻ có thể chưa biết rằng không nên bấm tất cả các nút thang máy. Nhưng trẻ hoàn toàn có thể học được điều đó nếu người lớn kiên nhẫn hướng dẫn.
Quan trọng hơn, trẻ cũng quan sát cách cha mẹ phản ứng trước những tình huống bất đồng. Khi người lớn bình tĩnh tiếp nhận góp ý, xin lỗi khi cần thiết và tôn trọng người xung quanh, trẻ sẽ học được cách ứng xử tương tự.
Ngược lại, nếu trước một lời nhắc nhở, phản ứng đầu tiên của người lớn là quát mắng, tranh cãi hoặc tìm cách bảo vệ con bằng mọi giá, trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ rằng mình không cần chịu trách nhiệm về hành vi của mình.
Bảo vệ trẻ không có nghĩa là bênh trẻ trong mọi tình huống. Đôi khi, bảo vệ tốt nhất chính là giúp trẻ hiểu mình đã làm gì chưa đúng và cách sửa chữa.
Cũng là câu chuyện về văn hóa nơi công cộng, nhưng một đoạn clip khác lại cho thấy hình ảnh hoàn toàn trái ngược. Một gia đình có con nhỏ khoảng 5 tuổi đi thang máy tại chung cư. Trong lúc di chuyển, đứa trẻ vô tình làm đổ hộp sữa ra sàn. Người mẹ lập tức lấy khăn lau sạch, đồng thời xin lỗi những người cùng đi trong thang máy.
Không ai yêu cầu người mẹ phải làm điều đó. Nhưng chính phản ứng rất tự nhiên ấy lại cho thấy một điều quan trọng: không gian chung thuộc về tất cả mọi người và mỗi người đều có trách nhiệm giữ gìn nó.
Một hộp sữa bị đổ không phải chuyện lớn. Một vài nút thang máy bị bấm nhầm cũng không phải chuyện lớn. Một lời nhắc nhở giữa những người xa lạ cũng không nhất thiết phải trở thành tranh cãi... Điều đáng nói là cách chúng ta lựa chọn ứng xử trước những chuyện nhỏ ấy.
Chung cư là nơi hàng trăm, thậm chí hàng nghìn người cùng sống trong một cộng đồng thu nhỏ. Không phải ai cũng có cùng thói quen, tính cách hay cách nuôi dạy con. Vì vậy, để sống cùng nhau một cách dễ chịu, cần có những nguyên tắc tối thiểu: tôn trọng không gian chung, biết xin lỗi khi gây bất tiện, biết tiếp nhận góp ý và quan trọng nhất là không biến những va chạm nhỏ thành xung đột lớn.
Văn hóa chung cư có lẽ không bắt đầu từ những khẩu hiệu lớn. Nó bắt đầu từ việc người lớn biết nhắc con mình không nghịch thang máy, từ một lời xin lỗi khi làm đổ đồ, từ việc giữ cửa cho người phía sau hay đơn giản là biết bình tĩnh trước một lời góp ý.
Một chiếc thang máy chỉ mất vài chục giây để đưa chúng ta lên một tầng khác. Nhưng cách chúng ta ứng xử trong khoảng thời gian ấy lại nói rất nhiều về văn hóa của mỗi người.
Tống Hy
* Bài viết thể hiện quan điểm riêng của tác giả!
